हे सगळे सांगण्याचा उद्देश हा की आज आपण सर्वत्र बघतो नवरा-बायकोत कुठल्या ना कुठल्या कारणांनी दररोज भांडणे चालू असतात व त्याची परिणीती वेगळ्याच वाटेने होते. काही महिन्यांन पूर्वी मुंबईतच तीन स्त्रियांनी इमारतीच्या वेगवेगळया मजल्यावरून उड्या मारून आत्महत्या केल्या होत्या व नुकतीच २७ जून रोजी कांदिवली (प), लोखंडवाला संकुलातील एका इमारतीच्या १९व्या मजल्यावरून उडी मारून आत्महत्या केल्याचे बोलके उदाहरण आहे. सध्या वारंवार असे का घडते आहे?

मुंबई म्हटले की पहिल्यांदा आठवते ते गेटवे ऑफ इंडिया. ही वास्तु ह्या वैभवशाली शहराचा मानबिंदू ठरली आहे.

दिवसभराच्या दगदगीने शिणून अंग अंथरुणावर टाकले. तेव्हा वाटलं, लौकिकार्थाने आपला संसार पूर्ण तर झालाय. पण अजून आपली ह्या प्रपंचाच्या जोखडातून सुटका मात्र नाही. आजही मुलगा, सून, नातवंड, नवरा कशातून मोकळीक नाही. आपण स्वतःसाठी कधी जगलोच नाही. ते काही नाही. आता सोडवून घ्यायचं सगळ्यातून स्वतःला तिच्या मनात एक अभिनव कल्पना आली.

बदलती लाइफस्टाईल, कामाचा वाढता स्ट्रेस यामुळे जगभरातील लोकांना चांगली झोप न येण्याच्या समस्येचा सामना करावा लागत आहे. इतकेच काय तर झोप येण्यासाठी लोकांना झोपेच्या गोळ्याही घ्याव्या लागत आहेत. सोबतच झोप पूर्ण झाल्याने किंवा येत नसल्याने वजन वाढण्यासोबतच वेगवेगळे आजारही होत आहेत.

भगवंताच्या गळ्यातील वैजयंतीमाला चे वर्णन केल्यानंतर ती माला ज्या विशाल खांद्यांवर आधारलेली आहे त्या भगवंताच्या खांद्यांचे वर्णन करतांना आचार्य श्री प्रस्तुत श्लोकात म्हणतात,

अगदी छोट्या गावातील रेस्टॉरंट्स देखील घरगुती वळणाची. त्यांच्या ना झगमगत्या पाट्या, ना ड्राइव्ह थ्रू, ना चटपटीत वेशातली वेटर मंडळी. आतमधे बाकडी देखील साधी. भिंतीवर बहुदा गावाकडचं दृश्य दाखवणारं एखादं चित्र फ्रेम करून लावलेलं. कुठे घरगुती कलाकुसरीचे काही नमुने लावून ठेवलेले किंवा त्या गावचेच जुने ५०-१०० वर्षांपूर्वीचे काळे-पांढरे फोटो फ्रेम करून लावलेले. कुठे हरणांची शिंग भिंतीवर लावलेली तर कुठे जुन्या शेतकी अवजारांचा शोभेच्या वस्तूंसारखा उपयोग केलेला. अतिथी म्हणजे रोजचेच, आसपासचे रहिवासी. सगळे एकमेकांच्या वर्षानुवर्षे ओळखीचे. मग कुठे चार-सहा आजी आजोबा, रोजचा अड्डा जमवल्या सारखं एखादं टेबल अडवून तासन्‌ तास गप्पा मारत बसतात, तर कुठे कामाच्या रगाड्यातून वेळ काढून, बकाबका बर्गर आणि सॅंडविचेस खाऊन परत फार्मकडे वळणारे तरूण घाईघाईत एकमेकांची विचारपूस करत असतात. कुणाला दुधाच्या पडत्या भावाची काळजी असते तर कुणी दिवसेंदिवस महाग होत जाणार्‍या जनावरांच्या खाद्यामुळे बेजार झालेला असतो. कुणाला कापणीचा हंगाम तोंडावर आल्यामुळे आपला combine harvestor वेळेवर दुरुस्त होईल का याची चिंता असते तर कुणाला फार्मवर गायी लवकर गाभ धरत नाहीत म्हणून काय उपाय योजावेत याची विवंचना असते. वेट्रेस म्हणजे देखील गावातलीच एखादी मध्यमवयीन बाई, घरखर्चाचा गाडा ओढत, चार मुलं आणि नोकरी अशी तारेवरची कसरत करणारी असते. त्यातून कधी एखादी मुलगी वेट्रेस म्हणून नव्यानेच दिसली तर बसलेल्या आजी आजोबांच्या घोळक्यातून “अग्गो खालच्या आळीतल्या दामू फणशाची ना तू ? रत्नांग्रीला ना गो जाणार होतीस कालेजला?” अशा आशयाची आपुलकीची विचारपूस होते.

छोट्या गावांमधे बर्‍याचदा आपलं स्वत:चं वर्तमानपत्र असतं, ते देखील आठवड्यातून एकदा प्रसिद्ध होणारं. जेमतेम ४-६ पानांच्या या पेपरात स्थानिक घडामोडींना मोठं महत्व दिलेलं असतं. अर्थात देशाचं राजकारण किंवा तत्कालीन जागतिक घडामोडींवर विद्वत्तापूर्ण भाष्य करण्याचा ही वर्तमानपत्र कधी फारसा आव देखील आणीत नाहीत. अशा या छोट्या वर्तमानपत्रांमधे, मध्यपूर्वेमधल्या स्फोटक परिस्थितीपेक्षा गावातल्या स्कूल बोर्डाच्या मीटींगला अधिक महत्व असतं. चीनमधल्या भयंकर भूकंपापेक्षा गावाबाहेरच्या ओढ्याला आलेल्या पूराची चिंता अधिक असते. वॉशिंग्टन डी.सी.मधे चाललेल्या अनेक देशांच्या शिखर परिषदेपेक्षा गावातल्या टाउन हॉलमधे चाललेल्या चर्चे बद्दल अधिक जिज्ञासा असते. आणि न्यूयॉर्क यॅंकीज आणि बॉस्टन रेड सॉक्स मधल्या बेसबॉल मॅचपेक्षा गावातल्या शाळेतल्या मुलींच्या मॅचला अधिक प्रसिद्धी मिळते. आठवड्यातून एकदाच येणार्‍या या पेपरची लोक मोठ्या आतूरतेने वाट पहातात. गावातली आसपासची दुकानं त्यात आपल्या मालाच्या जाहिराती छापतात. कुठे कुणाच्या जुन्या शेतकी अवजाराची जाहिरात केलेली असते, कुणाच्या फार्मवरची डुकरांची पिल्लं विकायला झाली असतात, कुठे गावातला मुलगा राखीव सैन्यदलात दाखल झाल्याबद्दल त्याचं कौतुक असतं, तर कुठे कुणा आजीबाईच्या पाककृतीला शेजारच्या गावाच्या जत्रेत बक्षीस मिळाल्याबद्दल अभिनंदन असतं. ह्या छोट्या गावांची क्षितीजं फारशी मोठी नसतात. त्यांच्या छोट्या विश्वापलीकडे त्यांना फारसं बघायचं नसतं. त्यांची सुख दु:ख, त्यांची स्वप्नं आणि आकांक्षा पंचक्रोशीच्या बहुदा आतच असतात. या त्यांच्या चिमुकल्या जगाची दखल घेण्याचं काम, ही स्थानिक वर्तमानपत्रं इमानेइतबारे करत असतात.

छोट्या गावांमधल्या फायर ब्रिगेड खात्यामधे पगारी कर्मचारी नसतात; सारेच स्वयंसेवक. कुणी शेतकरी, कुणी लाकडाच्या वखारीत काम करणारा, कुणी दगडाच्या खाणीतला कामगार, तर कुणी दुधाचा ट्रक चालवणारा. या सगळ्या स्वयंसेवकांना प्रशिक्षण दिलेले असते. थोड्याश्या मोठ्या गावामधे एखाद्या जुन्या गॅरेजमधे एक दोन फायर ब्रिगेडचे बंब ठेवलेले असतात. अगदी छोट्या गावात ते देखील नसतात. या कर्मचार्‍यांचे पोशाख देखील जुनेच असतात. पैशाची तशी वानवाच. स्थानिक ग्रामपंचायती कडून थोडी फार मदत मिळते. मग उन्हाळ्यामधे ही छोट्या गावातली फायर ब्रिगेडची कर्मचारी मंडळी बार्बेक्यू करतात. गावाजवळच्या एखाद्या मैदानावर तात्पुरते तंबू उभारले जातात. शेकोट्यांवर बीफ, पोर्क, चिकन भाजलं जातं. गावातले आजूबाजूचे रहिवासी, मित्रमंडळी आवर्जून येऊन खाण्यावर ताव मारतात. खेळ, खाणं पिणं, मुलांसाठी करमणूक या सार्‍यांबरोबरच, फायर ब्रिगेडला आवश्यक असे पैसे देखील गोळा केले जातात.

-- डॉ. संजीव चौबळ

वंशाला दिवा हवा, अर्थात पणती सुद्धा आपलाच वंश आहे हे आम भारतीयाला समजायला अजून जितकी शतके लागणार तितकी शतके स्त्रीभ्रूण हत्या होत राहणार. आपल्या देशात अजूनही असा मोठा वर्ग आहे जो चितेला अग्नी देण्यासाठी मुलगाच पाहिजे या बुरसटलेल्या विचारांचा आहे. यात अशिक्षित, गरीब, निम्न मध्यम वर्गातील लोक अश्या विचारांचे आहेत हे प्रकर्षाने जाणवते, किंबहुना असे म्हणू शकतो कि, हा लेख ज्या लोकांच्या पर्यंत पोहोचत नाही असे हे लोक आहेत.

ज्या लोकांना भ्रूण हत्येची भीती वाटते असे लोक अश्या पणत्याना उकिरड्यावर फेकतात, अथवा अनाथ आश्रमामध्ये रवानगी करतात, किव्वा घरात पणत्यांची आरास तयार करतात. आता इतक्या पणत्या घरात आल्यावर त्यांच्या उजेडात हा वंशाचा दिवा कोणते दिवे लावणार हे सांगायला ज्योतिषाची गरज नाही.

यातील बहुतेक पणत्या पिताश्री घाटावर जाईपर्यंत सासरी जात नाहीत, कदाचित त्या न जाण्यामुळेच चिंतेने हाय खाऊन पिता यमाच्या दरबाराकडे प्रस्थान करतो, आणी या वंशाच्या दिव्याला अग्नी देण्याचे दिव्य कर्तव्य बजावावे लागते.

खऱ्या अर्थाने कथा इथे सुरु होते, मागे राहिलेल्या कुटुंबाची बाप जिवंत असताना सुरु झालेली ससेहोलपट वेग धरू लागते. मुली सासरी न जाता वडिलांचा अर्धवट संसार आपल्या माऊलीकडे व या दिव्याकडे पहात स्वतःच्या खांद्यावर घेऊन नशिबाला दोष देतात.

आजच्या जगात पणत्या काय कमी सक्षम आहेत का? त्या सर्व ठिकाणी खांद्याला खांदा भिडवून स्वतःचे अस्तित्व सिद्ध करत आहेत, मग त्या काय अग्नी देण्यासारखी क्रिया करू शकत नाहीत? आजकाल वर्तमानपत्रात मुलीनी आपल्या वडिलांना अग्नी दिला, अश्या बातम्या वारंवार छापून येत आहेत, हे समाज परिवर्तनाचे सुंदर उदाहरण आहे, यालाच आपण धर्म मानला पाहिजे. मुक्ता दाभोळकर, पंकजा मुंडे, यांच्या सारख्या असंख्य मुलींनी समाजविरोध पत्करून आपल्या पित्याला अग्नी दिला, यांनी २१व्या शतकातील आदर्श प्रथा सुरु केली असे वाटत नाही का? या महिलांचा आदर्श समाजाने सशर्त स्वीकृत केला पाहिजे, आणि अश्या मुक्ता, पंकजा प्रत्येक घरात जन्माला आल्या पाहिजेत.

ज्या काळात अग्नी देऊन अंत्यविधी करण्याची प्रथा अस्तित्वात आली, त्या काळी कुटुंब नियोजन प्रथा अस्तित्वात नव्हती, पाच ते आठ अपत्य असणे हेच कुटुंब नियोजन मानले जात असे, त्यामुळे त्यात किमान एक मुलगा जन्माला येतच असे. एकंदरीत, त्या काळी मुली, व बायका घराबाहेर फारश्या जात नसत, त्यामुळे मुलगे अग्नी देण्याचे काम बजावत असत, यात कोणताही कर्मकांडाच्या भाग नाही, तर ही एक सर्वसामान्य रूढी होती.

केवळ अग्नी देण्यासाठी मुलगा पाहिजे असे म्हणून सर्व घरावर देशोधडीला लागण्याची पाळी येऊ देऊ नका असे या लेखाद्वारे सांगण्याची वेळ आली आहे, त्याच बरोबर हे हि सांगणे अपरिहार्य आहे कि, अश्या बऱ्याच प्रथा आपण मागे सोडून दिल्या आहेत, हे एकविसाव्या शतकातील लोकांनी विसरायला नको.

हे लक्षात राहूद्या स्थल-काल-परत्वे ज्या मुळे निसर्गाला हानी पोहोचत आहे, अश्या पौराणिक प्रथा व परंपरा मोडीत निघाल्या पाहिजेत तसेच नवीन लोकहित प्रथा अस्तित्वात आल्या पाहिजेत, तरच लोक धर्माकडे आदराने पाहतील. धर्म म्हणजेच रूढी परंपरा काळानुसार तयार करून त्या नुसार जगणे, यात काही रूढी हजारो वर्षांपूर्वी योग्य असतील, पण आज त्यांची गरज नाही, तर त्या एक तर सोडून द्याव्यात, किव्वा त्यात काळानुसार बदल करावा.

डार्विन ने सांगितल्याप्रमाणे उत्क्रांती हा निसर्गाचा नियम आहे, यात जो सक्षम आहे तोच जिवंत राहतो आणी सक्षम तोच असतो जो आपल्यात निरंतर बदल घडवितो. धर्मातही आज उत्क्रांतीची नितांत गरज आहे, अन्यथा कर्मठ, अघोरी धर्म डायनासोर सारखे लुप्त होण्यास वेळ लागणार नाही.

धन्यवाद
विजय लिमये (9326040204)

दिव्यात वात, तोंडात हात अशी आमच्या मालवणी भाषेत एक म्हण आहे.
याचा अर्थ असा आहे की, जेव्हा दिवेलागणीची वेळ होते, तेव्हा हात तोंडाकडे, तोंडात जावा.
अगदी शब्दशः अर्थ लावू नका हो.

कौन बनेगा करोडपती

अतिशय छान असा हा कार्यक्रम आहे याबद्दल वादच नाही.

पण थोडा फार बदल केला तर नक्कीच बघायला मजा येईल.

१) जर प्रश्न तो मनुष्य करत असलेल्या व्यवसायाबद्दल विचारले तर नक्कीच त्याच्या ज्ञानात भर पडेल आणि जरी तो जिंकू शकला नाही तरी आपण आपल्या पेशात किती मागे आहोत आणि आपण स्वताला अजून किती प्रगत केले पाहिजे याची नक्कीच कल्पना येईल.

२) जनरल माहिती असणे गरजेचे आहे पण दैनंदित जीवनात आवश्यक नाही.

३) लोंकाचे मत जेव्हा घेतले जाते त्यावेळी एक अजून Option असणे आवश्यक आहे आणि तो म्हणजे माहित नाही. त्यामुळे किती लोकांना ते उत्तर माहित आहे याचा अंदाज येईल.

४) Expert हे माहितगार लोकांनाच बोलावले पाहिजे जसे MPSC , UPSC झालेले उमेदवार, हिरो कशासाठी ?

५) एक प्रश्न आपल्यासाठी सुद्धा असतो त्यावेळी SMS चे रेट दिले जातात पण दे रेट किती आहेत हे समजत देखील नाही त्यामुळे मोठा font घेऊन जर ते दाखवले तर फार बरे होईल.

-- सचिन सदावर्ते

केवळ जेवणाची वेळ बदलली तरी अनेक आजार बरे होतात, बरे नाही, निघूनच जातात कायमचे. त्यासाठी पथ्य एकच. मी मला स्वतःला बदलायची तयारी ठेवायला हवी.

नेमकी जेवणाची वेळ कोणती आहे, यावर पुनः मतमतांतरे असण्याची शक्यता आहे.
आयुर्वेद म्हणतो. रोगाच्या मुळापर्यंत पोचा. तरच तो रोग कायमचा नष्ट होईल......

......केवळ वैद्य सुविनय दामले म्हणतो आहे, म्हणून नव्हे, हा अहंकार मुळीच नाही. एक आयुर्वेदभक्त म्हणून जे योग्य असेल ते सांगण्याची, आणि जे अनुभवले आहे ते इतरांना वाटण्याची मला आवश्यकता वाटते. म्हणून लिहितोय. नाहीतर मी माझ्या व्यवसायात ठीक आहेच.

समर्थ म्हणतात,
जे जे आपणास ठावे,
ते ते दुसऱ्यास सांगावे
शहाणे करूनी सोडावे
सकल जन.

मी खूप सकारात्मक बदललोय. माझ्यातला बदल मलाच आश्चर्य वाटणारा आहे.
मी जे माझ्या स्वतःवर प्रयोग करतोय, जे गेली पंचवीस तीस वर्षे प्रत्यक्ष अनुभवतोय, जे माझ्या आयुर्वेदीय ग्रंथात वाचले आहे, जे माझ्या अनेक गुरूंकडून शिकलोय, जे माझे अनेक रूग्ण श्रद्धेने करत आहेत, त्यांच्यातील बदलाचे अनुभव परत येऊन सांगताहेत, ते फक्त शब्दबद्ध करून सांगतोय. काय लिहायचे, हे सुचवणारी, लिहवून घेणारी ती निसर्गशक्ती ( देव म्हटलं तरी काही जणांना पोटशूळ उठतो हल्ली.) मला सतत मदत करतेय, त्यामुळे हे लेखन कर्तृत्व माझे नाही याची मला पूर्ण जाणीव आहे. मी फक्त निमित्तमात्र आहे.

कसं वागायचं, आणि ते कसं आचरणात आणायचं, स्वतःला कसं बदलायचंय, हा ज्याचा त्याचा प्रश्न आहे.

कायदे करून सगळे प्रश्न सुटत नसतात, कायद्याची भीती दाखवून तर काहीच होत नसते. अहो, पूर्वी पोलीस म्हटले तरी भीती वाटायची. आता काही वाटेनासे झाले आहे. भीतीचा बडगा संपलाय. भारतीय विचार सरणी ही कायद्यापेक्षा पाप आणि पुण्याला जास्त घाबरते, ही वस्तुस्थिती आहे, ही भारतीय मानसिकता आहे. जे चुकीच्या मार्गाने जात आहेत, त्यांना सरळ मार्ग दाखवणे ही जर चुक असेल तर ही चुक मी वारंवार करेन.

धृतराष्ट्र आणि गांधारी प्रत्येक वेळी आपल्या मुलांच्या चुकांवर पांघरुण घालत राहिली, चुकीच्या गोष्टींचे समर्थन करीत राहिली, म्हणून कौरव उन्मत्त झाले. आणि राजा असून देखील, संख्येने अधिक असूनही, स्वतः सकट स्वतःच्या कुळाचा सर्वनाश ओढवून घेतला. हा इतिहास विसरून कसा चालेल ?

चला, सावध होऊया.
त्या नीलकंठ शिवशंभुला शरण जाऊया.
आपल्या मनातील विद्वेषाचे विष नष्ट करूया.
अजूनही वेळ गेलेली नाही.
आयुर्वेद समजून घेऊन जगुया !!!

वैद्य सुविनय दामले.
कुडाळ सिंधुदुर्ग.
9673938021
24.02.2017