ऑगस्ट १९४७! स्वतंत्र भारताच्या इतिहासातील एक रक्तरंजित तरीही सोनेरी महिना !
April 12, 2024
जहाजावर सहकाऱ्यांकडून (बऱ्याच वेळा पदाने वरिष्ठ) खाण्याच्या बाबतीत नेहमी येणारा अनुभव आणि एका स्टेशनवर पाहिलेल्या एका प्रसंगातील विरोधाभास. जहाजावर महिन्याला हजारो डॉलर्स किंवा एका हाताची पाचही बोटं मोजायला कमी पडावीत एव्हढे लाख रूपये पगार घेणारे सहकाऱ्यांची कीव वाटावी आणि वयाची एंशी ओलांडलेल्या एका गरीब आजीच्या हातातील घास पाहून मन हेलावणारा प्रसंग. शेळ्या मेंढ्या आणि गुर ढोरं गवत झाडाचा पाला आणि राखण नसलेल्या शेतातील भाजीपाला पीकं खातात.
January 1, 2024
पहिला पाऊस....,
काव्य ही सोय असते
भिजणं ही पण सोय
भिजत भजी खायची
की,
भिजत ‘ती’ बहरायची...
ही, लज्जतदार सोय!
काव्य ही सोय असते
भिजणं ही पण सोय
भिजत भजी खायची
की,
भिजत ‘ती’ लाजायची...
ही तर बहारदार सोय!
लेखक - श्री घनश्याम परकाळे
श्री घनश्याम परकाळे यांच्या कॉमन मॅन या ललित लेखन संग्रह इ-पुस्तकातील हा लेख.
हे इ-पुस्तक खरेदी करण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा...
https://marathibooks.com/books/common-man-by-ghanashyam-parkale/
किंमत : रु.१५०/
सवलत किंमत : रु.७५/-
January 12, 2025
पूर्वी अंगण मोठे असायचे. त्यात मुलांना खेळण्यासाठी जागा असायची. विशेष म्हणजे अंगणभर पुरेल अशी सावली देणारं मोठं झाडही असायचं. आजीच्या संगतीनं नातवंड झाडाखाली बसुन अनेक गोष्टी ऐकत बसायचे. ते बालपण खरच मोठे गमतीशीर आणि नशीबवान होतं.. असो…
अंगणातून रस्त्यावर आलेल्या आणि नंतर बोन्साय बनुन घराच्या गॅलरीत आलेल्या झाडाची स्वत:ची एक कहाणी असेल का? असू शकते ना? तर अंगणातलं हे झाड बोलू लागलं, म्हणालं, मलापण जरा बोलू द्या, खुप दिवस झाले कुऱ्हाडीचे घाव मुकपणाने सोसुन. आता बोललं पाहिजे….
जमिनीत रुजलेलं माझं बालपण अंकुरलं…. बहरलं… आणि वाढलं… उन, वारा, पाऊस अंगावर झेलतं वाढत होतं, फांद्यांचं फुटणं आणि पानांच बहरणं अनुभवलं होतं मी. जमिनीपासुन जरी उंच होत असलो तरी मुठीत माती घट्ट धरलेली होती. कधी सोडली नाही मातीची साथ. फांद्या फोफावू लागल्या, पानं बहरू लागली… मस्ती होती वाढण्याची.. जगण्याची. अशातच एक दिवस एक चिमणी उडत अलगद येऊन बसली माझ्या खांद्यावर… तिचा चिवचिवाट लोभस वाटू लागला, ऐकत रहावासा वाटू लागला. थोड्यावेळाने तिचा जोडीदारही आला. तसे क्षणभरात दोघेही उडाले.. थोड्या वेळाने दोघे परत आले. दोघांच्या चोचीत काड्या होत्या, घरटे बांधण्यासाठी. माझ्याच एका फांदीवर त्यांनी घरटं बांधलं. त्यांच चिवचिवणं मला रोज ऐकायला मिळेल हे पाहुन मनोमन समाधान वाटलं. चिमणा-चिमणीचा संसार बहरला… फुलला..
माझ्या फांद्यां पसरत होत्या, तशी माझी सावलीही वाढत होती. या सावलीत अनेक प्रकारची माणसे येऊन बसत होती. त्यांच्या गप्पांचे विषयही वेगवेगळे असायचे. काही खलबतेही करत रात्री बसुन माझ्या आडोशाला. काही रचत डाव, माणसांचे पाय ओढण्याचे. मी मात्र सारे जाणुनही गप्प असायचो. सगळं साठवून ठेवलंय आतल्या आत…
पुढे दिवस पालटत गेले, वातावरणात बदल होत गेले. तसे माझ्यातही बदल होऊ लागले. पानगळीचा मोसम सुरू झाला. माझ्याच अंगाचा भाग असलेली पानं मला सोडून जाऊ लागली. ज्यांच्या असण्यानं माझ्या सौदर्यांत भर पडत होती ते मला सोडून जाऊ लागले होते, त्यांचं हिरवेपण जाऊन शुष्कता आली होती. वाऱ्याच्या झुळूकीबरोबर ती माझ्यापासुन दूर जाऊन पडत होती. त्यांच्या दुरावण्याचं दु:ख होतं. पण जुनं गेल्यावरच नव्याला जागा मिळते हे मी जाणत होतो… त्यामुळे हे दु:ख क्षणभराचं होतं. ऋतू बदलला तशी नवी, हवीहवीशी कोवळी पानं पुन्हा माझ्या फांद्यांमधुन उमलू लागली. सृजनाच्या या सोहळ्याचं वर्णन तरी कसे करणार…
हे सारं चांगलं चाललेलं असताना, कुणाची नजर लागली कुणास ठाऊक? खांद्यावर कुऱ्हाडी घेऊन आलेल्या दोघांनी कशाचीही तमा न बाळगता थेट घाव घातला माझ्या हृदयावर… असंख्य वेदनांची त्सुनामी शरीरभर पसरली… वेदनेचा हुंकार पसरला… पण तो कुणाला ऐकू जाणार होता…!
कोण ऐकणार होत…!
दिनेश दीक्षित, जळगाव (९४०४९५५२४५)
May 12, 2019
मोबाईल मुळे फक्त माणसेच जवळ आली पण त्यांची मने मात्र कायमची दूर गेली. पूर्वी प्रेम डोळ्यातून मेंदूपर्यत पोहचत असे पण हल्ली ते कानातून मेंदूपर्यत पोहचत असावं मोबाईलच्या माध्यमातून. सध्याच्या तरूण – तरूणी मोबाईलवर दिवस- रात्र काय बोलत असतात हाच सध्या एक संशोधनाचा विषय झालेला आहे.
January 20, 2016
मानवाची निर्मिती झाली आणि हळूहळू त्याची बुद्धी विकसीत होत गेली तसा सर्वप्रथम तो अभियंता बनला! पावसापासून संरक्षणासाठी गुहे शोधले, दगडी हत्यारे बनवली, घर्षणातून विस्तव निर्माण होतो हे जाणून गारगोट्या वापरून विस्तव निर्माण करू लागला, अन्न शिजवू लागला,
October 4, 2023
प्रत्येक सजीवाला मृत्यू आहे. जो जन्मतो तो एक दिवस मरतो. माणसाचेही तसेच आहे.तोही मरण पावतो. एकदा शरीरातून प्राण निघून गेला की शरीर निजिर्व होते. मग आप्तस्वकीय दु:ख व्यक्त करतात. रडतात. आक्रोश करतात. त्या व्यक्तीच्या कर्मावर , वयावर या दु:खाची तीव्रता अवलंबून असते. जी व्यक्ती आपल्या जवळ वावरलेली असते.तिचा लळा लागलेला असणे. तिच्या कर्तत्वामुळे अनेकांचे भले झालेले असणे यामुळे त्या व्यक्तीच्या जाण्यामुळे दु:ख होणो साहजिकच समजू शकतो. पण अशा काही व्यक्ती असतात की त्या आयुष्यभर दुसर्याला त्रासच देत आल्या त्याविषयी समाज फारसा हळहळ व्यक्त करत नाही.काहीही असले तरी मृतदेहाची विल्हेवाट लावावीच लागते. धर्मानुसार ती विल्हेवाट वेगवेगळया पध्दतीने लावली जाते. मृतदेह कुणी पुरत असेल, कुणी जाळत असेल तर पाण्याबरोबर वाहून लावत असेल वगैरे.
भारतामध्ये प्रजासत्ताक स्थापन झाल्यानंतर लोकशाही शासनव्यवस्था स्वीकारली आहे. स्वातंत्र्य, समता, बंधुता आदी तत्वांचा त्यात समावेश आहे . कारण एवढेच की पासष्ट वर्षानंतरही ग्रामसमूहातील समता स्थापन होऊ शकलेली नाही. शिक्षण खेड्यापाड्यापर्यंत पोहोचले. जगण्याच्या सोयीसुविधा बदलत आहेत. असे झाले असला तरी समता रूजली का? हा महत्वाचा प्रश्न आहे . सांगण्याचे कारण एवढेच की माणसं सगळे सारखेच. रक्त सर्वांचे लालच. पण समाजव्यवस्था का बदलली नाही. गावखेड्यात अजुनही समाज परिवर्तन झालेले नाही. प्रत्येक जातसमूहाची गल्ली वेगळी. प्रत्येक जातसमूहाचा व्यवहार वेगळा.जातीपातीला रूढीपरंपरांना घट्ट चिटकून बसलेला समाज समता कशी प्रस्थापित करू शकेल? गावपातळीवर आजही पाणवठे वेगळे आहेत. तसे मसनवटे सुद्धा वेगळे आहेत. मृतदेह नष्ट करण्याची पद्धती जरी एकच असली तरी त्याची जागा समूहानुसार जातीनुसार बदलते. एकाच धर्मात अनेक जाती आणि प्रत्येक जातीतील माणसाचे मृतदेह वेगवेगळय़ा जागेत विसर्जित करण्याची प्रथा आहे म्हणजे मृत्यूपश्चातही जातीव्यवस्था अजुनही किती घट्ट, मुळं रूतून बसलेली आहे याचा प्रत्यय देणारी आहे. हा मुद्दा भावनेशी निगडित असला तरीही वास्तवाचे भान येणे आवश्य़क आहे. एकाच जातीमध्ये वेगवेगळ्या स्मशानभूमी आहेत. एकाच जातीतही उच्चनिच भेदभाव आलाच. गल्ली, वाडे, बेटं, जात, पोटजात, हलके भारी वगैरे. बर्याच गावच्या स्मशानभूमी शाळेच्या लगत आहेत काही जनावराच्या दवाखान्याजवळ आहेत काही माणसाच्या दवाखान्याजवळ, काही पाराजवळ, काही गावातच मध्यवर्ती ठिकाणी तर काही बाजार भरतो त्या ठिकाणी. वाढत्या लोकसंख्येबरोबर स्मशानभूमीचे प्रश्न अनेक आहेत. शासनांमार्फत स्मशानभूमीचे शेड , निवारा झाला त्या ठिकाणी घाणीचे साम्राज्य आहे. स्मशानभूमीचे काम तेही निकृष्ट.पत्रे उडालेले. कुणी लोखंड घेऊन पळालेले. तर काही ठिकाणी वेगळाच प्रकार. आतातर स्मशानभूमीवर अतिक्रमणही झालेले आहे. पावसाळय़ात होणारे हाल तर वेगळेच असतात.सरपण, रॉकेल, निवारा यांच्या उपलब्धतेवर काही बाबी अवलंबून असतात...अशा नाना तर्हा आहेत. माणूस गेल्यावर म्हणजे मृत झाल्यावर त्या मृतदेहाची अवहेलना होऊ नये पण याचवेळी सगळे जागे होतात. जाळण्यावरून पुरण्यावरून भांडणो सुरू होतात.सामाजिक तेढ निर्माण होते. एकतर स्मशानभूमीस पर्यायी जागा नसते किंवा त्या स्मशानभूमीवर अतिक्रमण झालेले असते. त्याचा वाद एवढा विकोपाला जातो की बस्स ! विचारूच नका.
आता गावखेड्यात माणसं रानात घरे करून राहू लागली आहेत. रानातच अंत्यविधी करू लागली आहेत. त्यामुळे तिथे स्मशानभूमीचा वाद होत नाही. पण पुढे रानाच्या वाटण्या झाल्या तर जिथे शव जाळले तिथे दगडही राहत नाही. त्यावरूनही वाद होतोच.मृत व्यक्तीच्या नावे असलेली संपत्ती त्यावरून होणारे वाद तर वेगळेच आहेत. सरकारी सानुग्रह अनुदान जर काही मिळाले असेल तर सरकारीबाबूला त्यात काही वाटा असतो किंवा नातेवाईकाचा वाटणी करण्यावरून वाद होतो . म्हणजे जाणारा जातो जीवानिशी मागचे खेळती वाद! माणसं एकच असली तरी स्मशानभूमी मात्र वेगळी असते. जाणार्या माणसाला गेल्यानंतरही सुख लागू न देणारी ही जिवंत समस्त मानव जमात! मृतदेहाचे भांडवल करत वाद निर्माण करणारी माणसंच आहेत ना? शहरी संस्कृतीत अमरधाम, वैकुंठधाम निर्माण झाले आहेत. विद्युतदाहिनी असते.उत्तरक्रियेसाठी जागा असते. पण खेड्यातील स्मशानभूमी चिंतेचा आणि चिंतनाचा विषय ठरते. त्याच्या जोडीला स्मशानवैराग्याचे चिंतन असते. उत्तरक्रीयेत दातृत्व उफाळून येते. कालपरवा एका व्यक्तीने नन पायंडा पाडला . दशक्रिया विधी तिसर्या दिवशी करण्याचा. तो योग्य की अयोग्य यावरूनही वाद. माणसं शिकली पण सुशिक्षित किती झाली ? अभावानेच आढळतील.गरीब-श्रीमंत यांच्या किंवा जातीव्यवस्थेने निर्माण केलेली व्यवस्था जी स्मशानभूमी, मसनवटा, वैकुंठधाम, अमरधान अशी संबोधने दिलेली आहे त्यामध्ये तरी समता, समानता निर्माण व्हावी. अन्यथा पुढील पिढी प्रश्न विचारल्याशिवाय राहणार नाही. विविध सांप्रदायांनी, समुदायाने आणि तरूण पिढीने यावर एकत्रित विचार करावा.
-विठ्ठल जाधव,
शिरूरकासार, जि.बीड
May 25, 2017
सावरकर कुटुंब मूळचे कोकणातील,गुहागर जवळील सावरी गावाचे, त्या गावात सावरीची खूप झाडे होती त्यामुळे त्याचा अपभ्रंश सावर झाला. सावरचे म्हणून सावरकर. पण त्यांचे पूर्वज पेशव्यांचा दरबारात रुजू झाले. त्यांच्या पराक्रमावर खुश होऊन त्यानी सावरकर कुटुंबाला नाशिक जवळील भगुर गांव वतन म्हणून दिले. त्याच बरोबर एक तलवार व एक अष्टभुजा देवीची पितळी मूर्ती मिळाली. त्याची स्थापना देवघरात करण्यात आली. याच भगुर येथे विनायक दामोदर सावरकर यांचा जन्म २८ मे १८८३ साली झाला.
May 28, 2024
जाहिरातीच्या व्यवसायात गेल्या पस्तीस वर्षांत अनेक नमुनेदार माणसं मला भेटली. नाटकातील, चित्रपटातील प्रत्येक कलाकार, तंत्रज्ञासोबत एक तरी सहायक असतोच. तो सेक्रेटरी कम सबकुछ असतो. त्याला आपल्या मालकाच्या आवडी निवडी, खाणं पिणं, आर्थिक व्यवहार माहीत असतात.
May 6, 2023
पोर्णिमा’ ही समस्त जगातील प्रतिभावंतांची आदिम प्रेरणा झाली आहे. त्या एकमेवाद्वीतीय चंद्राच्या शीतल प्रकाशबिंदूंनी जणू प्रतिभेच्या कमळाला फुलण्याची अंतःप्रेरणा मिळते. ते शतदलकमल मग फुलून येतं मनस्वीपणे, चंद्रासारखंच!
November 16, 2023
Copyright © 2025 | Marathisrushti