२७ डिसेंबर १९११ रोजी जन-गण-मन हे गीत इंडियन नॅशनल काँग्रेसच्या कलकत्ता येथील कार्यक्रमात सर्वात पहिल्यांदा गायले गेले. नोबेल पारितोषिक विजेते रवींद्रनाथ टागोर यांनी मूळ बंगाली भाषेत रचलेले हे गीत भारताचे राष्ट्रगीत होईल असे त्यावेळी कोणाला वाटले ही नसेल.

आता काय करू?

कोकणात गहू वापरायचा नाही तर
आता काय करू ?
आता गहू खायची एवढी सवय (सात्म्यता) झाली आहे
आता काय करू ?
गहू सोडता येणार नाही.
आता काय करू ?
सुखाची एवढी सवय झाली आहे
आता काय करू?

जसा प्रदेश, तसा आहार
जसा आहार, तशी शरीरयष्टी
जशी शरीरयष्टी, तसे काम
जसे काम, तसा आहार.

ही एक साखळी आहे.
यातील एखादा दुवा बदलता येणार नाही.

जसा देश पंजाब, गहू मुख्य आहार.
गहू मुख्य आहार म्हणून मिळते बलदंड शरीरयष्टी.
पंजाबी जाट मजबूत शरीर, तसे झेपते काम.
कामच एवढे प्रचंड मेहनतीचे,
की आहार गव्हाचाच हवा
आणि
प्यायला लस्सी आणि खायला खवा.

मला गहू आवडतो, मला परवडतो, मी सात्म्य केलाय, आता मी तो खाणार, असे म्हणून कोकणाचे रूपांतर, हिमालयाच्या पायथ्याशी असलेल्या थंड प्रदेशात थोडेच होणार आहे ? समुद्र आपली जागा किंवा गाज थोडीच बदलू शकणार बदलणार आहे? ( गाज म्हणजे समुद्राच्या लाटांचा आवाज )
किंवा एकवेळ गहू खाऊन खाऊन सात्म्य केला म्हणून आपले कामाचे स्वरूप थोडेच बदलणार आहे ?

ऊलट जेवढे कमी करता येईल, तेवढे काम आपण कमीच करत आहोत. विज्ञानाच्या सहाय्याने बौद्धिक काम वा शारीरिक श्रम कमीच करत करतोय.....
पण मनःशांती मात्र हरवतोय.

त्यासाठी कमी वेळात जास्त पैश्यासाठी धडपडतोय.. साधने मिळवतोय.

पूर्वी मधुमेह हा बुद्धिजीवी वर्गाचा आजार होता. पण आता कष्टकरी वर्गातही दिसतोय.
आज विज्ञानाने कुकर शेतकऱ्याच्या घरात आणून दिला आणि मागोमाग मधुमेह सुद्धा ! शेतकऱ्याच्या शेतात बैलजोडीच्या जोता ऐवजी टॅक्टर आला.
मागे पैसा वाढला, आणि पुढे पोटही .........

सुखाच्या जेवढे जवळ जातोय, तेवढे सुखापासून आपण लांब जातोय, एक सुख मिळवण्याच्या प्रयत्नात महत्वाचे सुख आपण विसरत जातोय. ते म्हणजे आरोग्य.

म्हणून एक सूत्र आमचे ग्रंथकार सांगतात, पळवाटा शोधू नका.
निःसुखत्वम सुखायच......
आत्ता थोडासा सुखाचा त्याग करा, जे अंतिमतः सुखकर असेल.

हे सर्व ज्याच्यासाठी करतोय ते आरोग्यच, (किंवा पुढची पिढी ) जर माझ्या हातून, अगदी देखल्या डोळा, निसटून जात असेल तर, एवढी धडपड करायची तरी कशाला ?

वेगवेगळे आजार आज अगदी दरवाज्यात रांगेत उभे आहेत. एका चुकीच्या वेळी दरवाजा उघडायची खोटी...
तो आत आलाच म्हणून समजा....

पुढच्या पिढी या बंद दरवाज्यापासून अनभिज्ञ आहे.
त्यांनी दरवाजा जवळपास उघडलेला आहे, समोर संकट दिसतंय आणि ही पिढीपण ओरडून तेच विचारतेय,
आता काय करू?

आयुर्वेद दीनपणे साजरा करण्याची वेळ न येवो, या आयुर्वेददिनाच्या शुभेच्छांसह..

वैद्य सुविनय दामले
कुडाळ, सिंधुदुर्ग
9673938021
28.10.2016

*देवा वाचव या देशाला व समाजाला या...............पासुन*

सर्व पत्रकार बांधवांस,
सप्रेम नमस्कार
पत्रास कारण कि, कमाल वार्तांकन करणाऱ्या एका पत्रकाराला मंत्र्याने दिलेली उद्दाम वर्तणूक पाहिली. मंत्री चुकलेच,
पण माझ्या मनात काही शंका निर्माण झाल्या आहेत. त्याची उत्तरे मिळतील अशी अपेक्षा आहे.

संबंधित मंत्री जे काही बोलले तो प्रसंग चुकीचा असला तरी त्यांनी जे काही सांगितले ते मात्र अजिबात चुकीचे नाही. तुम्ही *टीआरपीसाठी* काहीही करू शकता असे मंत्रयांचेच नाही तर सामान्य माणसांचेही म्हणणे आहे.

26/11 च्या हल्ल्यात तुम्ही जे वागलात ते आम्ही पाहिले. कालच्या महाड दुर्घटनेत तुम्ही प्रतिक्रिया घेण्याच्या नावाखाली जी काही *धुडगूस* घालत होता तेही आम्ही पाहिले. तुम्ही बीबीसी वगैरे बघत नसाल कदाचित. त्यामुळे गांभीर्य वगैरे प्रकारांशी तुमचा काहीही संबंध आलेला नाही. पर्वा फ्रान्सच्या नाईस शहरात दहशतवादी हल्ला झाला. मी एकही *मृतदेह*माझ्या टीव्हीच्या पडद्यावर पहिला नाही, *रक्त*नाही आणि झीट आणणारा बूमधारी *सर्वज्ञांचा*कर्कश कोलाहलही नाही. तो मला *9/11*लाही दिसला नव्हता.
*एक लक्षात घ्या, तुम्ही पत्रकार आहात *न्यायाधीश*नाहीत.
तुमची बदललेली भाषा कळते आम्हाला.*याना शिक्षा करा*याना *फासावर लटकवा*" "यांची *चामडी सोला,*" "*यांचे राजीनामे घ्या* असले तुमचे मथळे. आणि भाषा अशी कि, सगळे ज्येष्ठ तुमच्यासोबत शाळेत गोट्या खेळत होते. अजून शेंबूड पुसता येत नाही अशी तुमची अँकर माजी* मुख्यमंत्र्यांना थेट नावाने हाक मारते. "जी", "सर" असली आदरार्थी विशेषणे फक्त तुमच्या संपादकांसाठी आहेत असा तुमचा समज असेल तर तसे एकदा जाहीरच करून टाका.
तुम्ही जनहितार्थ असाल तर तसेही काही नाही. पक्ष बघून तुमचा आवेश ठरतो. रोज उठून लोकांना ढुशा देणारा "*बोधामृतफेम* संपादक स्वतःच लिहिलेला अग्रलेख दुसऱ्या दिवशी चक्क मागे घेतो. डुकराचे कार्टून छापणार वृत्तपत्र जाहीर माफी मागत. एका वृत्तपत्राचा आणि वाहिनीचा मालक चार महिने जेलात आहे. दुसऱ्या वाहिनीचा मालक कोळसा घोटाळ्यात आहे. एक आमदार लाईव्ह टेलिकास्ट मध्ये संपादकाने कशी पाकिटे घेतली त्याचा उद्द्धार करतो. एक पत्रकार पत्रकारांवरच सेन्सॉरशिपची मागणी करतो, दुसरी पत्रकार त्याला शिव्या देते, एक दीड शहाणा गोमांस खातानाचा फोटो फेस बुक वर टाकतो, एका इंग्रजी दैनिकाचा पत्रकार फेसबुकवर हिंदुत्ववाद्यांची अर्वाच्च्य शब्दडांत आई बहीण काढतो, आणि गुन्हा दाखल होऊ नये म्हणून तुमच्या संघटना दबाव आणतात तेव्हा तुमची निषेधाची तोंडे का बंद होतात?? तेव्हा कुठे जातो तुमचा ताठ कणा आणि बाणा??

तुम्ही गप बसलात तरी सोशल मीडिया नावाचा तुमचा बाप जिवंत आहे हे लक्षात ठेवा.

मेहता चुकलेच. पण पत्रकाराचा प्रश्न काही फार बरोबर होता असेही नाही. "लोकांच्या मनात तुमच्याबद्दल रोष आहे" हा आपत्कालीन स्थितीतला प्रश्न आहे का? आपत्कालीन स्थिती प्रशासनाने हाताळायची आहे, त्यासाठी नियंत्रण कक्ष असतो. तिथे काय स्थिती आहे हे एकही चॅनेलने दाखवली नाही. एखाद्या माणसाला शोधायचे आणि त्याला ठोकून काढायचे, हे धंदे बंद करा. गांभीर्य ओळखा.

मंत्री आजपर्यंत खासगीत तुम्हाला शिव्या घालत होते, आज जाहीर घालू लागलेत.

खांडेकर म्हणाले "देवा, या देशाला नेत्यांपासून वाचव असे म्हणण्याची वेळ येणार आहे"
लोक म्हणातात, "देवा, या देशाला पत्रकारांपासून वाचव असे म्हणण्याची वेळ येऊन गेली आहे"

आणि हा प्रसंग तुम्ही तुमच्या कर्माने स्वतःवर आणला आहे, हे वेळीच लक्षात घ्या, नाहीतर जी काही छाटकभर इज्जत आणि विश्वासार्हता शिल्लक राहिली आहे तीपण गमावून बसाल.
*टीआरपी साठी देशाचे व समाजाचे नुकसान करू नका*

तिखटाशिवाय जेवणाला आणि भांडणाशिवाय संसाराला लज्जत येत नाही, अशा गुणाची ही तिखट चव.

हायहुई करत, नाकाडोळ्यातून पाणी येईपर्यंत खाण्याचा मोह सोडविता येत नाही, जीभेचे आणि नाकाचे टोक लालबुंद करणारी, ही तिखट चव.

अन्नमार्गाच्या पहिल्या टोकापासून शेवटच्या टोकापर्यत प्रत्यक्षात परिणाम दाखवणारी ही तिखट चव !

कफाचा एक नंबरचा शत्रू. कफ म्हणजे आम, विकृत चिकटपणा, बुळबुळीतपणा, सूज, जाडी, स्थिरता, जडपणा, घट्टपणा. शत्रू म्हणजे विकृत कफाचे हे सर्व गुण क्षणार्धात नाहीसे करणारा, हा तिखट गुण.

कफामुळे जिथे जिथे शरीरात हे अवगुण दिसतात, तिथे तिथे त्याच्या उलट काम करणारा हा तिखट गुण.

गळ्याचे आजार, पितांब येणे, सर्व त्वचारोग, अंगाला येणारी सूज, सांध्यांना येणारी सूज, ह्रदयात येणारी सूज, पोटात साठून राहिलेला आम यांना हलवून टाकणारी, पोटावर साठलेली फाजील चरबी या सर्वांना नष्ट करणारी ही तिखट चव.

स्वभावाने उष्ण, तीक्ष्ण, भूक वाढवणारी, रूची देणारी, अन्नमार्गाचे संपूर्ण शोधन करणारी, बंधनांचा नाश करणारी, अल्प प्रमाणात वाढलेल्या आमाचे शोषण करून घेणारी ही तिखट चव !

प्रमाणापेक्षा जास्त वापरली गेली तर तहान, चक्कर येणे, कंठशोष होणे, शिरा आकुंचन पावणे, कंप सुटणे, पोटात दुखणे, वेदना निर्माण होणे, ही लक्षणे निर्माण होतात.

पातेल्याला असलेला चिकटपणा काढण्यासाठी, जोर लावून, खरडून खरडून, तळापासून उपाय केला तर कसे पातेल्याला चरे पडतील, तसे होईल.

म्हणजे काहीवेळा तसे करणे देखील, सर्जिकल स्ट्राईक केल्यासारखे आवश्यकपण असते.
पाचशे हजारांच्या नोटा साठवून साठवून त्याचे रूपांतर जेव्हा विकृत आमामध्ये होते, तेव्हा त्याचा साठा हलवण्यासाठी काहीतरी जालीम तिखट निर्णय घेण्यासारखे आहे. मुळापासून सुपडा साफ. मग नाकातोंडातून पाणी येणारच !
मीठी चाय खिलानेवाला तिखा जो ठहरा. जैसे चाय मे अद्रक.
एक चायवाला भी इस विकृत आम को हटा सकता है !
पण आयुर्वेद मतानुसार
निःसुखत्वम सुखायच.
आता तिखट वाटेल, थोडा त्रास होईल, पण अंतिमतः सर्वांनाच सुख देणारे असेल अशी ही तिखट चव !

वैद्य सुविनय दामले
कुडाळ, सिंधुदुर्ग
9673938021
09.11.2016

भगवान शंकरांच्या या दिव्य स्वरूपाला वंदन करताना जगद्गुरु आदि शंकराचार्य स्वामी महाराज म्हणतात…

श्रीपाद श्रीवल्लभ आणि श्रीनृसिंहसरस्वती यांच्या नंतरचे भगवान श्रीदत्तात्रेयांचे तिसरे पूर्णावतार म्हणून मान्यता पावलेले आणि तमाम मराठी भक्तांच्या मनात अढळ स्थान प्राप्त केलेले श्री स्वामी समर्थ यांचे अक्कलकोट येथे सुमारे २२ वर्षे वास्तव्य होते.

तीर्थक्षेत्र म्हणून नावारूपास आलेल्या अक्कलकोटचा सामाजिक, आर्थिक, शैक्षणिक, आध्यात्मिक, आरोग्य सेवा,  पर्यटन असा विविध अंगांनी विकास करणे हे ध्येय ठेवून कार्य करणाऱ्या श्री अक्कलकोट संस्थानतर्फे  ४२ एकरांच्या जागेवर भव्य असा अनुभुती प्रकल्प साकारण्यात येत आहे.

अनुभूती ही आध्यात्मिक संकल्पना असून या प्रकल्पात ब्रह्मस्थानी श्री स्वामीसमर्थांची पंचधातूमध्ये बनवलेली १०८ फुटी भव्य मूर्ती (स्ट्याचू ऑफ मिरॅकल) उभारण्यात येणार असून त्यासोबत  दिव्य दर्शन, बहूउद्देशीय रुग्णालय, प्रसादालय, निवास व्यवस्था, स्टुडिओ अपार्टमेंट, भव्य  पार्किंग व्यवस्था,  पंचकर्मा रिसॉर्ट,  फूड कोर्ट आणि हत्तींच्या मुक्त संचारासाठी कुंजरबन हे जंगल यांचाही समावेश आहे.

या प्रकल्पाची संकल्पना श्रीमंत मालोजी राजे भोसले (तिसरे) यांची असून त्यासाठी  त्यांनी अक्कलकोट संस्थानची सुमारे २५० कोटीहून जास्त मुल्याची ४२ एकर जागा सेवा स्वरूपात दिलेली आहे. आता सर्व स्वामीभक्तांचा स्वामीसेवा स्वरुपात या प्रकल्पाला हातभार लागावा या उद्देशाने लोकवर्गणीतून हा प्रकल्प उभा रहात आहे.

सुयोग्य प्रकाश योजना, दिशा दर्शक फलक, भाविकांना मनःशांती प्रदान करणारे भारतीय आध्यात्मिक वृक्ष आणि फुलझाडांदे  नक्षत्रवन हे देखील या प्रकल्पाचे आकर्षण ठरणार आहे. तज्ज्ञ कलाकार आणि अनुभवी कारागीरांच्या कलाविष्कारातून साकारण्यात येणारा हा प्रकल्प देशाच्या धार्मिक, आध्यात्मिक आणि ऐतिहासिक पर्यटनात आपला वेगळा ठसा उमटविणारा ठरणार आहे.

या प्रकल्पाव्दारे पर्यटकांना अक्कलकोटच्या इतिहासाची परिपूर्ण माहिती देण्यात येणार असून अक्कलकोटच्या राजघराण्याची झलक देखील यातून मिळणार आहे.

प्रकल्पाची विस्तृत माहिती:

ब्रह्मस्थान (स्ट्याचू ऑफ मिरॅकल) ह्या नावाने श्री स्वामी समर्थ महाराज यांची १०८ फुटी पंचधातूमधील मूर्ती उभारण्यात येणार आहे. येथे चौथऱ्यावर स्थापित श्री स्वामी समर्थाचे भव्य शिल्प शांतता आणि समतोलाची अनुभुती देणारे असणार आहे. सदर १०८ फुटी मूर्तीच्या खाली २२ फुटी कमळ आहे. त्या कमळाच्या खाली भाविकांसाठी ध्यान केंद्र आणि पारायण केंद्र असणार आहे.

दिव्य दर्शन :- दिव्य दर्शनमधील १८ दिव्य गुंफा आणि दगडावरील कोरीव कामातून पर्यटकांना श्री स्वामी समर्थाच्या जीवन चरित्राचा आस्वाद घेता येणार आहे. येथील प्रत्येक शिल्पामधून भाविक आणि पर्यटकांना एक आगळावेगळा  अनुभव मिळणार आहे.

बहूउद्देशीय रुग्णालय :- अनुभूती प्रकल्पामधील येणाऱ्या उत्पन्नातून बहुउद्देशीय रुग्णालय उभारण्यात येणार असून त्याद्वारे अक्कलकोटच्या राजघराण्याची समाजप्रती असलेली सेवेची बांधिलकी व्यक्त होत आहे. हे बहूउद्देशीय रुग्णालय अक्कोलकोटवासीयांच्या सेवेसाठी नि शुल्क प्रस्तावित करण्यात आले आहे.

प्रशस्त पार्किंग :- प्रकल्पामध्ये पर्यटकांच्या पार्किंगसाठी ५०० कार, बसेस आणिक इतर वाहने उभी करण्यासाठी वृक्षेच्या छायेखाली जागा उपलब्ध करून देणार आहे. हे पार्किंग वटवृक्ष स्वामी महाराज मंदिरापासून साधारण १०० मीटर अंतरावर आहे.

पार्किंग परिसरात अग्निशामक यंत्रणा उभारण्यात येणार आहे. त्याचप्रमाणे याठिकाणी कॅन्टीन देखील उभारण्यात येणार आहे.

फूड कोर्ट :- स्वामी समर्थ महाराजांच्या भव्य मूर्तीच्या परिसरात असलेल्या फूड कोर्टमध्ये महाराष्ट्रातील विविध विभाग आणि जिल्ह्यांमधील तसेच भारतातील विविध राज्यांमधील आणि जगातील प्रमुख देशांमधील खाद्यसंस्कृतीचा आस्वाद घेण्यासाठी वेगवेगळी उपहारगृहे उभारण्यात येणार असून त्याद्वारे पर्यटकांना अक्ललकोट येथे आकर्षित करण्यात येणार आहे.  अक्कलकोट आणि परिसरातील जनतेसाठीसुद्धा ही एक खाद्य अनुभूती असणार आहे.

लाईट आणि साऊंड शो :-  प्रकाश, ध्वनी आणि जलाचा मनोहारी सांगीतिक आविष्कार असलेल्या या विभागातून पर्यटकांना अतिउच्च आनंदाचा अनुभव मिळणार आहे.

प्रसादम् :-  या प्रकल्पाला भेट देणाऱ्या प्रत्येकाला प्रसादम् विभागात सात्विक प्रसादाचा लाभ घेता येणार आहे.

कुंजर बन :- शाही हत्तींच्या मुक्त संचारासाठी हे वनरुपी  परिपूर्ण निवासस्थान असेल.

पंचकर्मा रिसॉर्ट :- स्वामी समर्थ महाराजांच्या १०८ फुटी मूर्ती समोर आणि स्वामींच्या सानिध्यात १८ वैशिष्टयपूर्ण बंगल्याचे रिसॉर्ट देखील उभारण्यात येणार आहे. भारतातील तसेच परदेशी पर्यटकांना आयुर्वेदिक उपचार आणि पंचकर्म यासाठीच्या उच्च दर्जाच्या सुविधा देणारे हे रिसॉर्ट अक्लकोट परिसरातील पर्यटनाला चालना देणार आहे.

स्टुडिओ अपार्टमेंट :- देशभरातून आणि जगभरातून अक्कलकोट येथे येणाऱ्या भाविकांना दर्जेदार वास्तव्याची सोय करण्यासाठी विविध सोयी सुविधांनी युक्त स्टुडिओ अपार्टमेंट बांधण्यात येणार असून या निवासस्थानात अतिथींना सेवा सुविधा पुरविण्यात येणार आहेत.

या संपूर्ण प्रकल्पाची माहिती  www.swamisamarthanubhuti.com या वेबसाईटवर उपलब्ध आहे.

प्रांजळपणे सांगायचे तर मी कधी काळी मराठीत पुस्तक लिहीन असे वाटले नव्हते. शालेय शिक्षण सारे मराठी माध्यमातून झाले होते खरे पण मराठीत लिहिण्याचा संबंध दहावीनंतर (१९७७ साली) कायमचाच संपला होता. पूर्वी मराठी वाचन खूप केले होते, परंतु गेली दहा वर्षे अमेरिकेतल्या वास्तव्यामुळे ते अगदीच आटून गेले होते. त्यामुळे शाळा सुटल्यानंतर जवळ जवळ ३०-३२ वर्षांनी मराठीत पुन्हा काही लिहिता येईल का हा प्रश्नच होता.

परंतु कधी काळी शाळेत केलेले वाचन-लेखन बघून, माझ्या आईला का कोण जाणे माझ्यात एक सुप्त लेखक असल्याचे जाणवले असावे. त्यामुळे गेली तीन दशके येता जाता ती माझ्यामागे “काही तरी लिही, काही तरी लिही” अशी भूणभूण लावत असायची. कधी हसण्यावारी नेऊन तर कधी वैतागून मी तिच्या सांगण्याकडे दुर्लक्ष करायचो. कामाच्या व्यापात लेखनासाठी आणि त्यातही मराठी ललित लेखनासाठी वेळ काढणं देखील अशक्यप्राय वाटायचं.

पण ते मराठीचं बीज जे आतमधे रुजलं होतं, ते काळाच्या प्रवाहामधे, विज्ञानशाखेच्या प्रभावाखाली आणि अमेरिकेतल्या वास्तव्यामधे देखील टिकून राहिलं. योग्य वेळ आणि समर्पक विषय यांची वाट बघत राहिलं. त्या बीजाच्या अस्तित्वाची जाणीव मला वरचेवर करून दिल्याबद्दल आणि त्या बीजातून कधी काळी रोपटे उगवेल असा दुर्दम्य आशावाद उराशी बाळगल्याबद्दल, या पुस्तकाचे खरे श्रेय माझ्या आईला द्यायला हवे.

माझे दिवंगत सासरे (विनायक नाडकर) स्वत: अमेरिकेत १९५१ साली उच्च शिक्षणासाठी आले होते आणि फोर्ड, जी.ई. सारख्या प्रख्यात कंपन्यांमधे काम करून १९६२ साली भारतात परतले होते. त्यांच्या उदाहरणाचा व कर्तृत्वाचा माझ्या अमेरिकेत येण्यावर मोठाच प्रभाव पडला होता. आज या पुस्तकाच्या रुपाने त्यांना एकप्रकारे मी श्रद्धांजलीच वहात आहे.

प्रत्यक्ष पुस्तकाच्या लेखनात माझ्या पत्नीची, मृणालची मदत दोन प्रकारे झाली. एक म्हणजे माझ्या कामाच्या वेळा आणि व्याप संभाळून लेखनासाठी मला सवड मिळेल याची जबाबदारी तिने उचलली. दुसरं म्हणजे या वेगळ्या वाटेवरची सहप्रवासी म्हणून, काही अनुभव व आठवणी मला तिच्याबरोबर पडताळून पहाता आल्या.

आपले बाबा पुस्तक लिहितायत ही कल्पनाच आमच्या १६ वर्षाच्या मुलाला, सिद्धार्थला भन्नाट वाटली असावी. पुस्तकातील विविध लेखांविषयी, प्रसंगांविषयी, मी काढलेल्या स्केचेसबद्दल त्याचे कुतूहल कायम जागृत असायचे. पुस्तक प्रकाशित होण्यामागची त्याची निरागस तळमळ व उत्सुकता हे या पुस्तक -प्रकल्पामागील माझे मोठेच प्रेरणास्तोत्र होते.

नवोदित लेखकांचे हस्तलिखीत मान्यवर प्रकाशकांपर्यंत पोहोचणे आणि त्यांच्याकडून पसंतीची पावती मिळणे ही किती अवघड गोष्ट आहे हे ‘जावे त्याच्या वंशा तेंव्हा कळे’. सुरवातीला माझी मेव्हणी सौ. अंजली राजे हिने पुण्यात काही प्रकाशकांकडे या दृष्टीने प्रयत्न करून बघितले. तिला मिळालेल्या फिडबॅकवरून काही लेखांमधे मी थोडेफार फेरफार केले आणि दोन लेख पूर्णपणे नवीन लिहिले. पुस्तकाला पूर्णत्वाला नेण्यातल्या तिच्या प्रयत्नांचा ऋणनिर्देश करणे माझे कर्तव्य ठरते.

या पुस्तकाच्या हस्तलिखीत स्वरुपापासून ते त्याच्या अंतिम स्वरुपापर्यंतच्या प्रवासाचे शंभर टक्के श्रेय जर कोणाला द्यायचे असेल तर ते माझी बहिण सौ. निरंजना व माझे मेव्हणे श्री. चंद्रशेखर दामले यांनाच निर्वीवादपणे द्यायला हवे. प्रकाशक शोधण्यापासून, त्यांच्याकडे हेलपाटे मारण्यापासून, प्रुफ रिडींग, एडिटिंगमधे मदत करण्यापासून ते पुस्तकाच्या कॉपीज मुंबईहून अमेरिकेला पाठवण्यापर्यंत या पुस्तकासाठी या दोघांनी जे अपार कष्ट घेतले ते केवळ भाऊ, बहिणच घेऊ शकतील. आपापल्या करिअर्स सांभाळून रात्री बेरात्री जागून, लिहीलेला, टाईप केलेला शब्दन शब्द पुन्हा पुन्हा वाचून, त्यातील शुद्धलेखन तसेच इंग्रजी उच्चारांच्या व इतर चुका, मराठी शुद्धलेखनाची पुस्तके, डिक्शनरी, संदर्भग्रंथांचा आधार घेऊन, वेचून काढण्यासाठी त्यांनी जी धडपड केली ती खरोखरच अजोड आहे. त्या दोघांचे औपचारिक आभार मानण्यापेक्षा त्यांचा आजन्म ऋणी रहाणेच मी पसंत करीन.

नवोदित व मराठी लेखनाची काहीही पार्श्वभूमी नसलेल्या लेखकांचे हस्तलिखीत मोकळ्या मनाने स्विकारणे, त्यातला वेगळेपणा उमजून घेणे व त्याला एका पुस्तकाचे मूर्त स्वरुप देणे, यासाठी प्रकाशक देखील वेगळ्या पठडीतला लागतो.

‘मराठीसृष्टी’चे श्री निनाद प्रधान हे अशा वेगळ्या पठडीतले प्रकाशक आहेत. भारतीय भाषांना संगणकीय क्षेत्रात नाव मिळवून देण्यासाठी गेली १५-२० वर्षे अव्याहत धडपड करणारे श्री प्रधान, मराठीतील विविध विषयांवरील नाविन्यपूर्ण लिखाणाला इंटरनेटद्वारा अधिकाधिक वाचक वर्गापर्यंत पोहोचवण्यात धन्यता मानतात. त्यामुळे आधुनिक इलेक्ट्रॉनिक रुपात तसेच पारंपारिक पुस्तक रुपात अशा दोन्ही डगरींवर पाय ठेवून त्यांचा प्रवास चालू आहे. ‘मराठीसृष्टी’च्या माध्यमातून ही ‘गावाकडची अमेरिका’ वाचकांपर्यंत पोहोचवण्यात मोलाचा वाटा उचलल्याबद्दल श्री निनाद प्रधान यांचे आभार मानावेत तेवढे थोडेच आहेत.

या पुस्तकाच्या हस्तलिखीताचे मराठीत संगणकावर टायपींग करण्याचे किचकट काम श्री. श्रीकृष्ण जोशी (जोशी काका) यांनी ठरलेल्या वेळात व उत्कृष्टपणे पार पाडले याबद्दल त्यांचे मन:पूर्वक आभार !

पुस्तकाच्या मुखपृष्ठाच्या संकल्पनेबद्दल कु. धनश्री प्रधान व कु. पूजा प्रधान तसेच श्री उदय कानिटकर यांचे आणि या पुस्तकाच्या प्रॉजेक्टवर काम केलेल्या ‘मराठीसृष्टी’च्या सार्‍या टीमचे मन:पूर्वक आभार !

योगा व प्राणायाम न करण्यासाठी दिली जाणारी कारणं.......

1) जॉब हेक्टिक आहे
( कुणाचा नसतो ?)

2) वेळच मिळत नाही
( सर्वांनाच 24 तास मिळतात !)

3) खूप काम असते
( रिकामटेकडा कोण असतो ?)

4) अभ्यास खूप असतो कॉलेजात
( काय दिवे लावणार आहात ?)

5) घरी जाऊन पण काम असते
( आम्ही पण कामं करतो !)

6) लग्न झालं आता
( मग काय नाचू ? सर्वांचीच होतात !)

7) मुलांच्या मागे धावण्यात वेळ जातो
( तेवढा योगा - प्राणायाम, व्यायाम पुरेसा वाटतो का ?)

8) आता कोण बघतंय आमच्याकडे ?
( मग घराबाहेर पडूच नका !)

9) मला गरजच नाही योगा-प्रणायाम, व्यायामाची
( सर्वात मोठा गैरसमज ...)

10) हे जिम , व्यायाम योगा-प्रणायाम मोठ्या लोकांची थेरं आहेत
( स्वतःला कमी समजायचंच कशाला ?)

11) योगा प्राणायाम क्लास ची फी परवडत नाही
( घरी करायला किती पैसे लागतात ?)

12) खूप ठरवतो , पण काही ना काही आडवं येतं
( अर्धा एक तास काढता येत नाही स्वतःसाठी ?)

13) घरी आल्यावर आराम करायचा की योगा-प्रणायाम करत बसायचं ?
( एक सिरीयल कमी पाहिलीत तर लगेच जीव जाईल का ?)

हुश्श !!!
यापेक्षा मोठी लिस्ट होईल.

मित्रांनो , कारणं खूप देता येतील. पण आज स्वतःमध्ये गुंतवणूक कराल तर पुढचं आयुष्य निरोगी जगाल. नंतर हा पैसा , मालमत्ता , हुशारी , कशाचाच उपयोग होणार नाहीय. तंदुरुस्त शरीर हीच सर्वात मोठि मालमत्ता आहे तेव्हा आतापासूनच स्वतःची काळजी घ्या.

काही लोकांच्या शरीरामध्ये कमरेच्या वरच्या भागात तर काही लोकांच्या कमरेच्या खालच्या भागात अधिक चरबी असते. तसेच काही लोकांमध्ये लवकर चरबी वाढत नाही. तज्ज्ञांच्या मते, माणसाचे शरीर एकसारखे नसते, त्यामुळे असे होते. प्रत्येकाच्या शरीराचा आकार वेगळा असतो. त्यामुळे भोजन पद्धतीही त्यानुसारच असायला पाहिजे. सर्वांच्या शरीरातील वेगवेगळ्या भागांत चरबी वाढत असते. त्यामुळे ती नियंत्रित करण्यासाठी शरीराच्या गरजाही वेगवेगळ्या असतात.

अॅपल शेप (सफरचंदाचा आकार)

या आकाराचे शरीर चारही बाजूंनी गोलाकारात पसरलेले असते. हा आकार अनुवांशिक असतो आणि यामध्ये छाती आणि खांदे रुंद असतात. याउलट कमरेच्या खालच्या भागात म्हणजेच पायांमध्ये कमी चरबी असते. तज्ज्ञांच्या मते, या शरीराच्या आकारात बॅली फॅट कमी करण्यासाठी अत्यंत मेहनत करावी लागते; परंतु खाली दिलेल्या टिप्सच्या माध्यमातून त्यावर नियंत्रण मिळवता येऊ शकते.

• जर तुमचे आतडे अधिक संवेदनशील असतील तर अल्कोहोलचे सेवन करणे तुमच्यासाठी हानिकारक ठरू शकते. अशावेळी तुम्हाला ही सवय सोडून द्यावी लागेल. अशा स्थितीत झोपेशी संबंधित समस्या वाढायला लागतात.

• या आकारासाठी प्रोबायोटिक फूड अत्यंत फायदेशीर आहे. यामध्ये फॅट कमी असतात पोषक द्रव्ये अधिक असतात. त्यामुळे पचनक्रिया चांगली राहते. तसेच पोटही साफ होते.

• भरपूर पाणी पिल्याने पचनक्रिया चांगली राहील. तसेच शरीरात भरपूर पाणीही राहील. डायट, सोडा यासारख्या काबरेनेटयुक्त पेयपदार्थांचे सेवन करू नये. कारण यामुळे पोट फुगते.

बनाना शेप (केळीचा आकार)
केळीच्या आकाराचे शरीर असलेले लोक हडकुळे आणि उंच असतात. या लोकांनी काहीही खाल्ले तरी त्यांच्या शरीरावर जास्त परिणाम होत नाही. तसेच या लोकांचे स्नायूही अत्यंत कमी असतात. या लोकांनी योग्य आहार घेतला नाही तर त्यांना लवकर थकवा येतो. त्यामुळे त्यांनी खालील बाबी लक्षात ठेवाव्यात.

• स्नायू वाढवण्यासाठी प्रथिनयुक्त खाद्यपदार्थांचे सेवन करावे. ग्रिल्ड चिकन, उकडलेली अंडी यांचा आहारात समावेश करावा.

• या आकाराच्या लोकांनी आपल्या भोजन पद्धतीबाबत विशेष काळजी घेतली पाहिजे. रक्तात साखरेचे प्रमाण टिकवून ठेवण्यासाठी हे अत्यंत आवश्यक आहे, अशा लोकांचे वजनही लवकर वाढत नाही, त्यामुळे काळजी करण्याचे कारण नाही. या लोकांनी बाहेरील खाद्यपदार्थ खाण्याचे टाळावे.

• आरोग्यदायी मेद/ प्रथिनयुक्त पदार्थांचे सेवन करावे. सर्व प्रकारच्या धान्यापासून तयार करण्यात आलेले पॉपकॉर्न, बदाम, दही आणि अँव्होकॅडो यासारख्या फळांचे सेवन करावे.

पीअर शेप (नाशपाती फळासारखा आकार)
पेरूसारखे दिसणार्‍या नाशपाती या फळासारखा आकार असणार्‍या लोकांचे शरीर वरच्या बाजूने अरुंद आणि कमरेच्या खालच्या बाजूने रुंद असते. अशा लोकांचे जेव्हा वजन वाढते तेव्हा पोटाच्या खालचा भाग, कंबर आणि मांड्या जड व्हायला लागतात. मेदयुक्त दुग्धजन्य उत्पादने आणि गोड पदार्थ ही या लोकांची कमकुवत बाजू आहे. अशावेळी या लोकांना खालील उपाय करायला पाहिजेत.

• आइस्क्रीममध्ये मेद आणि साखर जास्त असते, त्यामुळे याऐवजी कमी गोड असलेल्या फ्रोजन योगर्ट यासारख्या खाद्यपदार्थांचे सेवन करावे.

• दुग्धजन्य पदार्थांमध्ये भरपूर पोषक द्रव्ये असतात. त्यामुळे या पदार्थांचे भरपूर सेवन करावे. एक औंस चीजमध्ये 100 कॅलरी आणि आठ ग्रॅम फॅट असते.

त्यामुळे याचे सेवन कमी फॅट असलेल्या क्रॅकर्ससोबत केले जाऊ शकते.

• अपचन होईल अशा पदार्थांपासून दूरच राहावे. दिवसातून किती वेळा जेवण करता, याकडेही लक्ष ठेवावे.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३१७३३
संदर्भ.इंटरनेट

संरक्षण मंत्रालयाचा पदभार सांभाळल्यानंतर संरक्षण मंत्री श्री राजनाथ सिंग यांना लष्कर प्रमुख जनरल बिपिन रावत, हवाई दल प्रमुख एअर मार्शल धनोवा आणि नौदल प्रमुख परमवबीर सिंग यांनी देशासमोर असलेल्या सुरक्षेच्या आव्हानाची माहिती दिली.भारताच्या बाह्या सुरक्षेसाठी भारतीय लष्कर जबाबदार आहे. त्यांच्यावरील जबाबदारी पार पाडण्यासाठी त्यांना पुरेसे सक्षम बनवले आहे का?.