नवीन राज्यघटनेवरून नेपाळमधील मधेशी समुदायाने उग्र आंदोलन छेडले आहे. गेल्या एक महिन्यापासून आंदोलनादरम्यान झालेल्या धमुश्चक्रीत किमान ४० जणांना प्राण गमवावे लागले आहेत. त्यामुळे भारत-नेपाळ व्यापार मार्गाची नाकेबंदी झाली आहे. जीवनावश्यक वस्तूंचा पुरवठा करणारे शेकडो ट्रकच्या रांगा लागल्या आहेत. हा मार्ग पूर्णपणे ठप्प झाला आहे.

पंचांग या संस्कृत शव्दाचा अर्थ पांच अंगे (पंच+अंग). माणुस गणना करण्यासाठी एका हाताच्या पांच बोटांचा उपयोग, एकेक बोट दुमडून करतो. अनेक गोष्टी लक्षात ठेवण्यासाठी तो एका समुहांत (पंचांगात) समाविष्ठ करतो. अशाच कांही पंचागांचे संक्षिप्त वर्णन…..

मला देव भेटला तर मला खूप आनंद होईल. मी त्याला सगळीकडे हात लाऊन बघेल. त्याचे केस, त्याची पाठ, त्याचे हात, त्याचे पाय, डोळे सर्व काही मी चाचपून पाहीन. मला वाटते कि तो माणसासारखाच असेल.
मी त्याला अगोदर विचारील कि त्याला भूक लागली आहे का? त्याला त्याच्या आवडीचे जेवण देईल. त्याचा चांगलाच पाहुणचार करेल.
मग थोडा वेळ आम्ही गप्पा मारू. मी त्याला तो कोठे राहतो ते विचारून घेईन. त्याच्या घरात कोण कोण आहेत त्याची चौकशी करीन. मी त्याला मला संपूर्ण जग फिरवून आणण्याची विनंती करेल. मग आम्ही स्टॅच्यू ऑफ लिबर्टी , आयफेल टॉवर, ऑपेरा हाउस पाहून येऊ. नायगारा, नाईल, ब्रम्हपुत्र पाहू. मग थकून भागून घरी येऊन आराम करू.
मी त्याला बोर होऊ देणार नाही. त्याच्याशी मी खूप खेळेल. आम्ही सायकलिंग करू, स्केटिंग करू, क्रिकेट, फुटबाल खेळू. मी देवाला त्याची मंदिरे दाखवून आणीन. त्याची सुंदर मंदिरे पाहून देव खूपच खुश होईल. पण सतत काहीतरी मागणारी माणसे पाहून त्याला रागही येऊ शकतो.
यानंतर आम्ही घरी येऊन नाष्टा करू. आईने दिलेले पोहे त्यालाही खूप आवडतील. वर घरी बनवलेला केक. देव मी आम्ही दोघेही खुश. आता मग देवाकडे मागण्याची वेळ माझी. मी त्याला माझ्या आजोबांची पाठदुखी बरी करायची विनंती करेल. माझ्या दुस-या आजोबांना पॅरालिसिसचा अटॅक आला होता. त्यामुळे त्यांचा एक हात काम करत नाही. तो बरा करायला मी देवाला सांगेन. मी त्याला विनंती करीन कि माझे सर्व कुटुंब व मित्रमंडळी सुखी असू देत. त्यांना सतत आनंदी राहण्याची कला दे. त्यांचे दुस-यांना त्रास देण्याचे विचार असतील ते दूर कर.
आता देवालाही त्याच्या घरी जायचे असेल. मी देवाला मोकळ्या हाताने जाऊ देणार नाही. त्याला मी काढलेली चार सुंदर चित्रे देईल. मी त्याला विनंती करेन कि परत परत मला भेटायला येत जा.

Devavrat Rajendra Choure, 5th A,
Majhatma School of Acdemics and Sports, New Panvel.

डायट' हे आपल्याकडे गेल्या काही वर्षांत बरेच फोफावले फॅड आहे. ज्यूस डायट ते केटोजेनिक डायट असे विविध डायट प्रकार घाऊक दराने आढळून येतात. वजन कमी करण्यासाठी उपास करणे हा एक 'अनोखा' मार्ग काहीजण अवलंबतात. विशेषतः महिलावर्गात ही पद्धत फारच प्रसिद्ध आहे.

"सध्या वेट ओब्सर्व्ह करतेय. डायटचा भाग म्हणून रात्री जेवत नाही." असं वाक्य बऱ्याचदा कानावर पडत असतं. किती मात्रेत जेवावे हे आपण याआधीच पाहून झाले आहे. आज या उपास(मारी)बद्दल पाहू. आयुर्वेद म्हणतो; चार घास कमी जेवावे. मात्र योग्य मात्रेपेक्षा कमी जेवणे हे आरोग्यास अपायकारक आहे असेही आयुर्वेदाचेच मत आहे. भूक मारून उपास केल्यास शरीराला पुष्टी प्राप्त होत नाही. पुष्टी नसल्याने बळ कमी होते. शरीराची जडणघडण (उपचय) ढासळू लागते. हा उपचयच आपली रोगप्रतिकार शक्ती ठरवत असतो. तोच कमी झाल्याने या शक्तीवरही विपरीत परिणाम होऊन शरीर आतून पोखरण्यास सुरुवात होते. याशिवाय अशी उपासमार केल्याने शरीरात वेगवेगळे वाताचे विकार (सांधेदुखी वगैरे) घर करू लागतात.

वजन कमी करण्याच्या नादात भूक मारून रात्रीचे जेवण बंद केलेत तर सुरुवातीला चांगला फरक अवश्य जाणवतो; काही प्रमाणात वजन कमीदेखील होते. मात्र हे वजन शरीरातील अतिरिक्त पाण्याचे असते. प्रत्यक्षात मेद मात्र मुळीच कमी झालेला नसतो. शिवाय अशा प्रकारे काही किलो वजन घटवलेत तर पुढे केव्हाही नेहमीचा आहार घेण्यास सुरुवात केल्यावर त्याच्या जवळपास दीड ते दोन पट वजन वाढते हा कित्येकांचा अनुभव असेल. आरोग्य उत्तम राखून वजन कमी करायचे असल्यास; 'योग्य आहार- संतुलित व्यायाम- आयुर्वेदीय उपचार' ही यशस्वी त्रिसूत्री आहे.

वैद्य परीक्षित शेवडे; MD (Ayu.)
आयुर्वेदज्ज्ञ- लेखक- व्याख्याते
।। श्रीव्यङ्कटेश आयुर्वेद ।। डोंबिवली
संपर्क: ०२५१-२८६३८३५

“गोहत्या बंदी” हा लढा कोण्या हिन्दू साधूचा, rssचा, नाही. ‘स्वदेशी आंदोलन’ हे अत्यंत तर्कशुद्ध यशस्वी आंदोलन देशभर नेणाऱ्या कै.ड़ॉ राजिव दीक्षित यांचा हा यशस्वी न्यायालयीन लढा आहे.

घर सुंदर दिसण्यासाठी आपण वेगवेगळे शो-पीस, एंटिक पीसचा वापर करतो. पण ज्या ठिकाणी आपण काम करतो त्या कार्यालयामधील वातावरण आनंदी वाटावे असे वाटत नाही का? कारण कार्यालयामधील कामकाजाचा कर्मचाऱ्यांच्या कामावर परिणाम होत असल्याचे ऑफिस कल्चर संबंधित केलेल्या अध्ययनानुसार नुसतेच समोर आले आहे. त्यामुळेच कार्यालयामधील वातावरणात बदल व्हावा, असे वाटत असेल तर आपल्या डेस्कला आवडीनुसार लूक द्या.

१. डेस्कवर विखुरलेल्या वस्तू नीट लावून ठेवा. कोणते पेपर्स आवश्यक आहेत व कोणते नाहीत हे नियमित पडताळा जेणेकरून अनावश्यक वस्तूंचा उगाच भरणा होणार नाही.

२. महत्त्वपूर्ण कागदपत्र फाईलमध्ये व्यवस्थित लावून ठेवा, फाईलला नंबर द्या. त्याच्या डिटेल्सची नंबरनुसार लिस्ट बनवा जेणेकरून गरज असेल तेव्हा कागदपत्रे व फाईल वेळेवर मिळतील.

३. कामाबद्दल नियोजन करा. नंतर गोंधळ होण्याऐवजी एक डेस्क प्लॅनर तयार ठेवा. यामध्ये कामांची सूची व वेळ लिहून ठेवा. महत्त्वपूर्ण शेड्युल्स हायलाईट करा, ज्यामुळे विसरायला होणार नाही.

४. डेस्कच्या जवळपास कुटुंबाचा किंवा आपल्याला आवडेल असा फोटो ठेवा.

५. कार्यालयाची परवानगी असेल तर डेस्कजवळ एका छोट्या कुंडीत झाड लावा जेणेकरून काम करताना प्रसन्न वाटेल.

-- पूजा प्रधान

भारताच्या अंतराळ क्षेत्रातील भरीव यशात काही महत्त्वाचे टप्पे आहेत. यांतला एक टप्पा आहे तो भारतीय बनावटीच्या इंधनाचा वापर केलेल्या पहिल्या अग्निबाण उड्डाणाचा. या ऐतिहासिक उड्डाणास पन्नास वर्षे झाल्याच्या निमित्ताने हा विशेष लेख मराठी विज्ञान परिषदेच्या फेब्रुवारी २०२३ च्या अंकात प्रकाशित झाला होता. चांद्रयान ३ च्या निमित्ताने पुन्हा प्रकाशित करत आहोत.

१९९४ सालात एन. टी. रामाराव यांच्या नेतृत्वाखाली तेलगू देसम पक्षाने पुन्हा बहूमत मिळवले. किंबहूना सामान्य मतदाराला उघड आमिष दाखवून मते मिळाणारी ती पहिली निवडणूक असावी. एक रुपया किलो तांदूळ देण्याच्या आश्वासनाने रामाराव यांना प्रचंड बहूमत मिळालेले होते.

ऊसाची कांडे चरख्यात घालून रस काढताना त्यात आले आणि लिंबू घालतात. रसातील कफ दोष जाण्यासाठी आले आणि चव येण्यासाठी लिंबू. रस काढत असतानाच हे आल्या लिंबाचे तुकडे त्या चरख्यात घातले जातात. पिळ पिळ पिळल्यानंतर त्यातील रस एका ठिकाणी जमा होतो आणि चोथाचिपाड दुसऱ्या ठिकाणी. एक भाग चांगला एक वाईट. सार आणि किट्ट.

तसेच अन्नरस तयार झाला की, त्यातून दोन घटक बनवले जातात. एक चांगला सार भाग दुसरा टाकावू किट्ट भाग. सार भागापासून सात धातुंची निर्मिती केली जाते. रस रक्त मांस मेद अस्थि मज्जा आणि शुक्र हे ते सात धातु. (धातु म्हणजे धातु, मेटल नव्हे.) आणि किट्ट भागापासून मल, मूत्र आणि स्वेद निर्माण होतात. या निर्माण कार्यात सात धातुंचे सात अग्नि, पंचमहाभूतांचे पाच अग्नि आणि मुख्य जाठराग्नि असे एकुण तेरा प्रकारचे अग्नि भाग घेतात. सार भागापासून उत्तम धातु निर्माण कसे केले जाते याचे वर्णन गेल्या वर्षीच्या आरोग्यटीपेमधील अन्नपचन या मालिकेमधे केलेले आहे.

टाकावू भाग जर योग्य वेळी, योग्य मार्गाने शरीराबाहेर टाकला गेला नाही, तर चांगला सार भाग कितीही उत्तम रीत्या तयार झालेला असला तरी त्याचा काहीही उपयोग होत नाही. जसे उसाचा रस काढला जात असताना त्यातील कचरा रसात येऊ नये म्हणून रस दोन वेळा गाळून कचरा वेगळा केला जातो. ऊसाच्या रसापासून गुळ करताना देखील वारंवार त्यातील मळी वेगळी केली जाते, तरच उत्तम प्रतीचा गुळ तयार होतो. म्हणजे कचरा साफ करणारी यंत्रणा देखील तेवढीच सक्षम असणे आवश्यक आहे.

तसेच अन्नरसातील कचरा, विषारी पदार्थ वेगळे करणारी यंत्रणादेखील शरीरात काम करत असते. यामधे यकृत, वृक्क हे प्रमुख अवयव आहेत. अन्नरसाचे रूपांतर शुक्रापर्यत करीत असताना वेळोवेळी त्यातील टाकावू भाग वेगळा केला जातो. योग्य त्या मलमार्गामधे ( वेशीवर ) आणून ठेवला जातो. घन भाग गुदमार्गाने, आणि द्रव भाग मूत्र आणि स्वेद (म्हणजे घाम ) मार्गाने बाहेर काढला जातो. हिवाळा पावसाळ्यात ऋतु बदलला की, लघवी जास्ती होते आणि उन्हाळ्यात घाम जास्ती येतो. हे बाहेरील ऋतु ओळखून तसे बदल आतमधे करवणारा तो सिंपली ग्रेट !

गावातील गटारे, कचऱ्याच्या कुंड्या, रस्त्यावरील घाण, जर योग्य वेळेला साफ केले गेले नाहीत, तर केव्हाही, साथीचे आजार वेशीवर, घुसखोरीच्या संधीची वाट बघत बसलेलेच असतात. म्हणून ही स्वच्छ भारत यंत्रणा पुनः एकदा नीट लक्ष देऊन कार्यरत करण्यासाठी आपण सगळे झटत आहोत.

जसे देशासाठी, तसेच देहासाठी सुद्धा जागरूक राहीले पाहिजे. जर देशातील आणि देहातील हा कचरा योग्य वेळी, योग्य यंत्रणामार्फत, सदैव जागरूक राहून, देहाबाहेर बाहेर काढला गेला नाही, तर वेशीवरचे राक्षस आत आलेच म्हणून समजा.

वैद्य सुविनय दामले.
कुडाळ सिंधुदुर्ग.
9673938021
30.03.2017

सेकंड ओपीनियन म्हणजे एखाद्या निर्णयाबद्दल त्या क्षेत्रातल्या अन्य एका तज्ज्ञाचे मत घेणे. प्रत्येकाला प्रत्येक गोष्टीचे ज्ञान असतेच असे नाही; शिवाय कित्येकदा अशा सल्ल्याने काही नवीन दरवाजे आपल्यासाठी उघडू शकतात. याकरताच वैद्यकीय क्षेत्रात तरी या सेकंड ओपीनियनला अनन्यसाधारण महत्व आहे.