संस्कृत साहित्याच्या क्षेत्रात महाकाव्यांचे स्वतःचे वेगळे स्थान आहे. रामायण, महाभारत ही आर्ष महाकाव्य असोत की कुमार संभवम् , रघुवंशम् अशी संस्कृत महाकाव्याची पंचप्राण म्हटली गेलेली पंचमहाकाव्य असोत संस्कृत साहित्याचे हे अत्यंत वैभवशाली दालन आहे.

योगवाशिष्ठ हा ग्रंथ उत्तररामायण, वसिष्ठ महारामायण, मोक्षोपायसंहिता या नावांनी देखील ओळखला जातो. हा ग्रंथ वाल्मिकींची रचना आहे, असे मानले जाते. तरीही या ग्रंथाचे रचनाकार रामायणकर्ते वाल्मीकी हेच आहेत की अन्य कोण याविषयी विद्वानांमध्ये मतभेद आढळतात.

वराहमिहिरयाचा ‘ बृहत्संहिता’ या बृहद्ग्रंथाचा ५५ अध्याय वृक्षायुर्वेद म्हणविला जातो. यात एकूण ३१ श्लोक आहेत. वराहमिहिर यांनी उज्जैन येथे हा ग्रंथ निर्माण केला.

गद्य सम्राट रूपात संस्कृत साहित्याचे अनभिषिक्त सम्राट मानल्या गेलेल्या बाणभट्टांनी रचिलेला अभिजात संस्कृत वाङ्मयातील प्राचीनतम, प्रसिद्ध आख्यायिका म्हणजे हर्षचरित.

प्रसिद्ध महाकवी गुणाढ्य नावाच्या पंडिताने पैशाची भाषेत रचलेला कथाग्रंथ. त्यात सात विद्याधरांच्या प्रदीर्घ कथा व त्या अनुषंगाने इतर काही उपकथाही होत्या असे म्हटले जाते. परंतु हा ग्रंथ सध्या मूळ स्वरूपामध्ये उपलब्ध नाही.
पिशाच्च लोकांची भाषा म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या पैशाची भाषेमध्ये रचलेला हा एकमेव ग्रंथ होय. या ग्रंथाच्या आधारे अन्य ग्रंथरचना झालेली आढळते.