हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात काही अशा युती झाल्या ज्यांनी सिनेमाचा इतिहास कायमचा बदलून टाकला. अशीच एक अभूतपूर्व जुळणी म्हणजे बॉलिवूडचे महानायक अमिताभ बच्चन आणि दिग्गज संगीतकार जोडी कल्याणजी-आनंदजी. १९७० आणि १९८० च्या दशकात जेव्हा अमिताभ बच्चन चित्रपटसृष्टीत संघर्ष करत होते आणि नंतर जेव्हा त्यांनी सुपरस्टारपद गाजवले, तेव्हा त्यांच्या पडद्यावरील व्यक्तिमत्त्वाला संगीताची खरी ताकद कल्याणजी-आनंदजी यांनीच दिली. आनंदजी आणि अमिताभ बच्चन यांच्यात केवळ व्यावसायिक संबंध नव्हते, तर अतिशय कौटुंबिक आणि आदराचे नाते होते. अमिताभ बच्चन जेव्हा जेव्हा गाण्याच्या रेकॉर्डिंगसाठी जात, तेव्हा ते सर्वात आधी आनंदजींच्या पत्नीचे पाय छूकर आशीर्वाद घेत असत, इतकी आपुलकी त्यांच्यात होती.
या ऐतिहासिक प्रवासाची सुरुवात १९७३ मध्ये आलेल्या ‘जंजीर’ या चित्रपटाने झाली. प्रकाश मेहरा दिग्दर्शित या चित्रपटाने अमिताभ बच्चन यांना ‘अँग्री यंग मॅन’ म्हणून नवी ओळख दिली. या चित्रपटात कल्याणजी-आनंदजी यांनी दिलेले संगीत कथेला अधिक धारदार बनवणारे होते. चित्रपटातील मन्ना डे यांनी गायलेले “यारी है इमान मेरा यार मेरी जिंदगी” हे गाणे तर दोस्तीचे अजरामर प्रतीक बनले. या चित्रपटाच्या यशानंतर अमिताभ बच्चन आणि कल्याणजी-आनंदजी हे समीकरण हिट चित्रपटांची गॅरंटी मानले जाऊ लागले. त्यानंतर ‘हेरा फेरी’ (१९७६), ‘अदालत’ (१९७६) आणि ‘परवरिश’ (१९७७) यांसारख्या चित्रपटांमधून या जोडीने एकापेक्षा एक सुपरहिट गाणी दिली.
१९७८ हा वर्ष या युतीसाठी सुवर्णकाळ ठरला, कारण याच वर्षी ‘डॉन’ आणि ‘मुकद्दर का सिकंदर’ हे दोन ब्लॉकबस्टर चित्रपट आले. ‘डॉन’ चित्रपटातील संगीत हे कल्याणजी-आनंदजी यांच्या कारकिर्दीतील एक मास्टरपीस मानले जाते. किशोर कुमार यांच्या आवाजातील “खाईके पान बनारसवाला” हे गाणे आजही तितकेच लोकप्रिय आहे. विशेष म्हणजे, हे गाणे मूळ चित्रपटाचा भाग नव्हते, तर चित्रपटाची लांबी वाढवण्यासाठी आणि प्रेक्षकांना थोडी विश्रांती देण्यासाठी आनंदजींच्या आग्रहावरून नंतर समाविष्ट केले गेले होते, ज्याने पुढे इतिहास रचला. याच चित्रपटातील “अरे दीवानो मुझे पहचानो” आणि आशा भोसले यांनी गायलेले “ये मेरा दिल यार का दिवाना” ही गाणी प्रचंड गाजली. तर दुसरीकडे, ‘मुकद्दर का सिकंदर’मधील “ओ साथी रे तेरे बिना भी क्या जीना” या दुःखद गाण्याने आणि “सलामे इश्क मेरी जान” या मुजरा गाण्याने रसिकांच्या डोळ्यात पाणी आणले.
१९८१ मध्ये आलेल्या ‘लावारिस’ चित्रपटाने या संगीतमय प्रवासाला एक वेगळे वळण दिले. कल्याणजी-आनंदजी यांनी अमिताभ बच्चन यांच्यातील सुप्त गायकाला ओळखले आणि त्यांच्याकडून “मेरे अंगने में तुम्हारा क्या काम है” हे पारंपरिक गाणे गाऊन घेतले. अमिताभ यांच्या खर्जातल्या आवाजातील हे गाणे आणि त्यावर त्यांनी पडद्यावर केलेल्या नृत्याने संपूर्ण देशाला वेड लावले. याच चित्रपटातील किशोर कुमार यांनी गायलेले “अपनी तो जैसे तैसे” हे गाणे आजही कोणत्याही पार्टीची शान मानले जाते. याशिवाय ‘सुहाग’ (१९७९) चित्रपटातील “तेरी रब ने बना दी जोडी” आणि “ओ शेरावली” या गाण्यांनी भक्ती आणि उत्सवाचा एक वेगळाच माहोल तयार केला होता.
थोडक्यात सांगायचे तर, कल्याणजी-आनंदजी यांनी किशोर कुमार, मुकेश आणि मन्ना डे यांच्या आवाजाचा अचूक वापर करून अमिताभ बच्चन यांच्या पडद्यावरील आक्रमक, रोमँटिक आणि तितक्याच हळव्या प्रतिमेला संगीताच्या माध्यमातून अमर केले. अमिताभ बच्चन यांच्या अभिनयाची जादू आणि कल्याणजी-आनंदजी यांच्या संगीताची गोडी या अनोख्या संगमामुळेच बॉलिवूडला त्याचा ‘शहेनशहा’ मिळाला, असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही.
