नवेगाव बांध गोंदिया पासून ५५ किमी. अंतरावर, नागपूर गोंदिया हे अंतर १७० किमी. ही जागा भारतातील पक्षी व स्थलांतरीत पक्षांचे माहेरघर आहे. नवेगाव बांध म्हणजे ७५ फूट लांब मातीचा बंधारा ज्यामुळे मोठा जलाशय सात डोंगरांच्या कुशीत पसरलेला आहे,चोहोबाजुनी घनदाट झाडी.

आज एक व्हाट्स अँप मेल आला, छान होता. “एक दगड काच फोडू शकतो, एक शब्द हृदय दुखावू शकतो, एक क्षणात प्रेम होऊ शकते, मग एका धड्यात परीक्षेचा पेपर का संपू शकत नाही?” थोडा विनोदी होता. लिहिणारा गमतीत लिहून गेला होता. त्याने ‘एक’ ह्या शब्दावर श्लेष साधला होता.

नाशिकच्या ९१ वर्षाची परंपरा असणार्‍या “ वसंत व्याख्यानमालेत ” सावरकरी विचारांचे पुष्प गुंफण्यासाठी संजय पोहरकरांना २०१२ या वर्षात विशेषत्वाने पाचारण करण्यात आले. टिळक, आगरकरांनी ज्या व्याख्यानमालेत आपले विचार मांडलेत; त्या मंचावर उभे राहण्याच्या विचारानेही कितीतरी गर्भगळीत होतात, तिथे अधिकारवाणीने आपले विचार निर्भीडपणे अभिव्यक्त करणारा आत्मा म्हणजे संजय पोहरकर होत.

जर कुटूंबातील प्रत्येकाने थोडी संयमित वागणूक दाखवली तर एकत्र कुटूंब पद्धती समान सुख-सम्रुद्धीचा सागर दुसरा होणे नाही.

स्वातंत्र्यदिनाच्या शुभेच्छा

कवीता – जयेश मेस्त्रि-

तु माझी कुणी नाहीस,

नो शक्यं स्मार्तकर्म प्रतिपदगहनप्रत्यवायाकुलाख्यं
श्रौते वार्ता कथं मे द्विजकुलविहिते ब्रह्ममार्गानुसारे ।
तत्वऽज्ञाते विचारैः श्रवणमननयोः किं निदिध्यासितव्यं क्षन्तव्यो मे पराधः शिव शिव शिव भो श्रीमहादेव शम्भो ॥७॥

आपल्या ठिकाणी उपासनेशी संबंधित कोणतीही पात्रता नाही अशा स्वरूपात पूज्यपाद आचार्यश्री आपल्या अज्ञानाचे भगवंताच्या चरणाशी प्रदर्शन करीत आहेत.
वेगवेगळ्या शास्त्र ग्रंथात उपासनेचे नियम सांगितलेले असतात त्यांना श्रुती प्रतिपादित म्हणजे श्रौत तर स्मृती प्रतिपादित म्हणजे स्मार्त कर्म असे म्हणतात.
आचार्य श्री प्रथम चरणात म्हणतात,
नो शक्यं स्मार्तकर्म प्रतिपदगहनप्रत्यवायाकुलाख्यं - एखाद्या घरंदाज अर्थात परंपरेने युक्त असणाऱ्या पंडितालाच कळावे अशा प्रत्येक पदाच्या कठीण अर्थांनी भरलेल्या स्मार्त कर्माची मला शक्यता नाही. मला त्यांचा अर्थ कळत नाही.
श्रौते वार्ता कथं मे द्विजकुलविहिते ब्रह्ममार्गानुसारे - मग पंडितांच्या वंशपरंपरेत ब्रह्म मार्गानुसार केल्या जाणाऱ्या श्रौत कर्माची तर गोष्टच कुठे? तो तर आणखीन पलीकडचा मार्ग. आणखीनच कठीण.
तत्वऽज्ञाते विचारैः श्रवणमननयोः किं निदिध्यासितव्यं - खूप विचारपूर्वक अर्थात प्रयत्नपूर्वक जरी मी श्रवण मनन केले तरी मला त्या ग्रंथातील तत्त्व अज्ञातच राहते. मग श्रवण मननच शक्य नाही तर पुढील निदिध्यासन कसे जमणार? ते तर असंभव आहे.
श्रवण,मनन आणि निधिध्यासन अशी तीन स्तरीय रचना असते. श्रवण या शब्दाचा अर्थ श्रीगुरुंनी, ग्रंथांनी सांगितलेले यथायोग्य स्वरूपात ऐकणे. मनन शब्दाचा अर्थ आहे त्यावर शांतपणे विचार करून तो विचार सर्वार्थाने अंगीकारणे. तरी निधिध्यासन शब्दाचा अर्थ त्या विचारानुसार आचरण करणे. जर श्रवण मननच नीट झाले नाही तर आचरण होणारच कसे? अशी स्वतःची अगतिकता आचार्य येथे सादर करीत आहेत. वास्तविक ती आपली अवस्था आहे. आपल्याला ती सांगता सुद्धा येत नाही त्यामुळे आपल्या वतीने आचार्य सांगत आहेत.
क्षन्तव्यो मे पराधः शिव शिव शिव भो श्रीमहादेव शम्भो - हे भगवान महादेव शंभो शंकरा माझ्या या शास्त्र अज्ञानरूपी अपराधांना क्षमा करा.

-- प्रा. स्वानंद गजानन पुंड

बोटीवरच्या आयुष्याची ही रंजक सफर आपल्याला करुन देत आहेत मरीन इंजिनिअर प्रथम म्हात्रे. मर्चंट नेव्हीमध्ये असलेले म्हात्रे हे मुंबईकर. गेली अनेक वर्षे सागरसफर करताना आलेले त्यांचे हे अनुभव.

१९५१ साली प्रदर्शित झालेल्या अमरभूपाळी या चित्रपटातील हे गाणे त्याच्या उडत्या चालीमुळे आजही रसिकांच्या ओठावर आहे. या चित्रपटाने खर्‍या अर्थाने ग्रामीण प्रेक्षक मराठी सिनेमा पाहायला चित्रपटगृहात येऊ लागला.

बाईपण म्हणजे काय हे बाईला समजले पाहिजे. पुरुषांना आपला पुरुषार्थ गाजवावा लागतो. अगदी तसेच बाईला बाईपण निभावून न्यायला लागते. म्हणजे किमान नम्रता. शालीनता. चारित्र्य. त्याग.संयम.सुगरण.स्वच्छता टापटीप. अशा अनेक गोष्टी असतात. शिवाय माया प्रेम आपुलकी. बांधिलकी निष्ठा यादी खूप मोठी आहे आणि हे सगळे अगदी काटेकोरपणे पाळणे शक्य नसेल तर किमान थोडे बहुत असणे आवश्यक आहे नव्हे गरजेचे आहे...

स्वच्छता टापटीप हे उपजतच असतात तिच्यात पण उगाच पाट्या टाकल्या म्हणून असे होत नाही. साध उदाहरण कपडे धुणे आणि वाळत घालणे. आता हे सगळे मशीन वर आहे पण वाळत घालतांना फटकणे. आणि व्यवस्थित रितीने वाळत घातलेले कपडे सुद्धा बघावेसे असे आणि परत ते घालावेसे वाटले पाहिजेत. नाहीतर नाडी लोंबकळत. बाह्या उलटसुलट. विजारीचे दोन भाग आतबाहेर. आणि किती तरी कपडे यांचे सगळेच उलटसुलट. आणि वरुन घड्या घातल्या गेल्या त्याच प्रमाणे तर काय होते ते सांगायची गरज नाही..आणि हातात करंट असते की काय असे वाटते कारण प्रत्येक वस्तू खाली पडणारच. भाजणे. बोट कापणे. वगैरे नेहमीच.
आता स्वयंपाक करणे म्हणजे जबाबदारी. पार पाडणे एवढेच नसते. साधा स्वयंपाक भाजी भाकरी भात वरण चटणी कोशिंबीर हे सुद्धा चांगले रुचकर असले तरी चालते. भाजी चिरणे निवडणे फोडणीस टाकणे. आता तेल किती घालायला लागते. नतंर मोहरी जिरे हिंग
कडिपत्ता किती कसे घालायचे हे सगळं माहित असायला हवे. नाहीतर फोडी की फोड. तेलात आणि कडिपत्ता यात घालून लगेचच न वाफवता तांब्या भर पाणी घालून शेंगदाण्याचे कूट भाजीत की कुटात भाजी हे समजत नाही. आणि पानात वाढताना भाजी बिचारी जागेवर आणि तिचा रस्सा सोडून पार घरंगळत गेला. भाकरी म्हणजे काय एकच खावा गप्प राव्हा अशी परत मागायचे नाही. एवढी वजनदार. पोळी वरचे ब्युटी स्पॉट्स लहान मोठे पाहून ग्रहगोल आठवतात. आता बाकीचे सगळे कसे असतील हे जाणून घ्या. वाढणे म्हणजे बापरे. आणि इतर कामात तर एकदम भारी घर झाडणे. घरातील चालणे बोलणे एकसारखेच. बाईच चालण असे नखऱ्याच
की घरातील फर्निचर ही लटपट कापतात. आणि यांच्या पायाला हाताला गुडघ्याला धडकतात आणि वरुन त्यांना रागाने लाथ बसते ते वेगळेच हे सगळे जास्त प्रमाणात आहे पैसे घेऊन काम करणाऱ्या गृहसेविकात. भावना दुखावल्या असतील तर क्षमस्व
बाई म्हणून लागणारे हे सगळे गुण नसतील तर काय होईल त्या घराची हालात. मग ती घरातील असो की पैसे देऊन लावलेली बाई असो. हे कल्पनेने रंगवलेले नाही तर पाहिले आहे अनुभवले आहे. त्यामुळे बहिणाबाई म्हणतात ते बरोबर आहे. तुला दिले रे देवान दोन हात दहा बोटे. थोड्या दिवसांसाठी आपल्या पिला साठी घरटं बांधणारी तिला म्हणतात सुगरण.

सौ कुमुद ढवळेकर
All reactions:
219