अवर्गिकृत

वृत्तपत्रांचे स्वातंत्र्य जपण्यासाठी मदत करणे, वृत्तपत्रे, वृत्तसंस्था व पत्रकार यांच्यासाठी आदर्श आचारसंहिता निर्माण करणे, नागरिकांचे हक्क आणि कर्तव्य यांना अनुरूप असे कर्तव्य वृत्तपत्रे, वृत्तसंस्था आणि पत्रकार जपतील अशी काळजी घेणे, एखाद्या वृत्तपत्रास परदेशातून काही मदत मिळाली असल्यास त्याची तपासणी करणे, व्यवसायातील सर्व संबंधितांचे आपापसांतील संबंध चांगले राखण्यास मदत करणे अशी कामे प्रेस कौन्सिलच्या माध्यमातून केली जातात.

सर्वात जास्त आवडणारी दिवाळी मागे पडलीये का आपण खूप पुढे आलोय

अवैध वाळू उपशासंदर्भात सतत तक्रारी उपस्थित होऊ लागल्यानंतर अखेर न्यायालयाने वाळू उपशावरील बंदीचा निर्णय जाहीर केला. या पार्श्वभूमीवर राज्य शासनाने आपले नवे धोरण नुकतेच जाहीर केले. त्यात वाळु उपशासंदर्भात अनेक तरतुदी करण्यात आल्या आहेत. असे असले तरी या निर्णयात त्रुटी आढळतात. त्याचा फायदा घेऊन वाळू उपशाबाबत पुन्हा पहिल्यासारखी स्थिती निर्माण होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

केसांच्या काळ्या भोर लटांमध्ये अचानक चांदीच्या तारा दिसायला लागतात आणि हळूच लक्षात येते.....

"देवाने काय मस्त सोय केली आहे नैसर्गिक हायलाईट्सची ....."

कालपरवा पर्यंत "ताई" म्हणणारे अचानक काकू, मावशी, किंवा आजी वगैरे म्हणायला लागतात आणि हळूच लक्षात येते.....

"किती छान आता आपण अल्लड न रहाता प्रगल्भ झालोय ..."

टी व्ही वर छान कार्यक्रम बघत निवांत भाजी निवडणे चालू असते. अचानक कशासाठी तरी उठावे लागते आणि बारीकशी कळ गुडघ्यात येते आणि हळूच लक्षात येते....

"हाय हील्स ऐवजी आज वाॅकिंग शूज घालावेत....."

टीव्ही वर मॅच मध्ये भारत जिंकतो आणि मुलांबरोबर जल्लोष करताना बारीकसा दम लागतो आणि हळूच लक्षात येते.....

"आज जिमला जायला विसरले"

बसमध्ये प्रवास करताना कुणी तरी पटकन उठून जागा देते आणि बसा मावशी म्हणते आणि हळूच लक्षात येते....

"संस्कार शिकवणाऱ्या माझ्यासारख्या आयाही आहेत तर......"

शाळेत घ्यायला गेले की अनेक छोटी कोकरे पाहून मन मस्त प्रफुल्लीत झालेले असते. आपली उंची क्राॅस करून गेलेले आपले कोकरू पुढ्यात उभे राहून म्हणते "आई, लक्ष कुठे आहे तुझे" आणि हळूच लक्षात येते....

"कोकराला "हाय फाइव" द्यायची वेळ झाली आहे......"

एखाद्या काॅलेज जवळ आपले पाय आपोआप रेंगाळतात.

त्या तरूणाईचा उत्साह मस्ती बघून मन पण उल्हसित होते पण हळूच लक्षात येते....

"आपण केलेली धमाल आपली मुलंही करू शकतात ......."

देवाजवळ सांजवात लावताना स्तोत्र म्हणताना आपोआप डोळे पाणावतात आणि हळूच लक्षात येते....

"देव किती चांगला आहे व किती सुंदर त्याचे चमत्कार...."

कैरीचे लोणचे घालताना सगळे बाजूला ठेवून कैरीच्या करकरीत फोडी मीठाबरोबर पटकन तोंडात जातात. एखाद्या दातातुन निघालेली कळ ...."आई गं".... आणि हळूच लक्षात येते....

"लोणच्यात मीठ जरा जास्त झालंय या खेपेस ....."

बाहेर पाऊस चालू असतो, असे वाटते की कुरकुरीत कांदा भजी गरम गरम सगळ्यांना खाऊ घालावी. स्वतः घेताना मात्र वाढलेले वजन हळूच लक्षात आणून देते नको इतके, कारण....

पुढच्याच महिन्यात असलेल्या वर्गाच्या ३० वर्षाच्या reunion साठी घेतलेल्या Evening Gown मध्ये फिट व्हायचंय ना.....

काॅफीचा वाफाळणारा मग मात्र सांगत असतो कितीही वय झाले तरी तुझी माझी सोबत मात्र कायमसाठी आहे....

"घे बिनधास्त...."

आणि मी स्वतःशीच गाणे गुणगुणायला लागते ....

"दिल तो बच्चा है जी ....."

जुन्या काळातील चित्रपटात एक सीन हमखास रहायचा, तो म्हणजे नायिका बागेत चालत असते… चालता चालता तिच्या पायात अचानक काटा रुततो… शेजारी असलेला नायक अलगद तिच्या पायातला काटा काढतो… चित्रपट पुढे सरकत जातो. थोडक्यात काय तर चित्रपटात नायक-नायिकेचे प्रेम फुलवायला आणि चित्रपट पुढे सरकवायला काटा कारणीभूत ठरतो, असो…

काटा पाहिला नाही, असा माणुस या पृथ्वीवर सापडणे अवघडच. अगदी राजघराण्यात जन्मलेला असला तरी त्याच्याही पायात काटा कधीना कधी रुतलेला असतोच. कसा ते माहित नाही. पण हे होतं. गवतावर चालताना, शेतात काम करताना काट्यांशी सामना होत असतो. शेतकऱ्याच्या पायात किती काटे टोचले असतील त्याची मोजदाद कुठेच नसते. कदाचित त्याच्या नशीबाचा ते भाग असावेत. काटेही विविध प्रकारचे असतात. काही बोचणारे असतात, काही टोचणारे असतात, काही रुतणारे असतात, काही रक्त काढणारे असतात, काही आग करणारे असतात. काट्यांचे जितके प्रकार आपल्याला डोळ्यांनी दिसतात त्याही पेक्षा अनेक प्रकारचे काटे या पृथ्वीतलावर आहेत. अगदीच गुगलवर काटा हा शब्द जरी टाकला तरी २ कोटी ८ लक्ष इतकी पानं सेकंदभरात उघडतात. त्यात काट्यांचे शास्त्रीय नाव, औषधी उपयोग, प्राचीन काळातील संदर्भ आदी सविस्तरपणे असलेली माहिती आपल्यासमोर येते.

आपल्या जीवनातही काट्याला महत्व आहेच. कसे ? खडतर ज़ीवनाचे विश्लेषण करतांना अनेकदा गुलाबाचे उदाहरण दिले जाते. काट्यांवर राहुनही गुलाबाची मोहकता सर्वांना आपलीशी करते, त्यामुळे फुलांचे राजेपण गुलाबाकडे आलेय. गुलाबाला असलेले काटे पसरट पण टोकदार असतात, टोचले की आग करतात. बाभळीचे काटे लांब असतात. टोचले की लगेच तुटतात. कॅक्टसचे काटे बारीक पण टोचणारे असतात. गव्हाच्या ओंबीला येणारे काटे केसांप्रमाणे बारीक पण तितकेच टोकदार असतात, टोचले की शरीराची आग व्हायला लागते. या सारख्या अनेक वनस्पतींचे रक्षण काटे करत आलेले आहेत. भाज्यांचा विचार केला तर भेंडीला बारीक काटे असतात, डोळ्यांनी दिसत नाहीत पण हाताला टोचतात. वांग्यांना असलेले काटे वांगे तोडतांनाच टोचतात. फणसाचे कवच काटेरीच असते पण त्याखाली आतमध्ये असतो फणासाचा गोडवा असलेला गर.

सजीव प्राण्यांचा विचार केला तर विंचवाचा काटा विषारी असतो, त्याच्या इंगळीत तो असतो. मधमाशीचा काटा शरीराची आग करायला लावतो. माशांचा काटा घशात रुतणारा असतो. साळशिंगी हा प्राणी त्याच्या शरीरावर असलेल्या काट्यांपासुनच स्वत:चे रक्षण करतो. हे झाले प्राण्यांचे. मानवी काट्यांचे काय? मानवी काटेही असतातच की. विशिष्ट प्रसंगात, भीतीदायक प्रसंगात शरीरभर उठणारा काटा वेगळा असतो. आनंदाच्या प्रसंगात हर्षभराने शरीरावर उठणारी संवेदना काटेरीच असते. हृदयात बोचणाऱ्या सलीचा काटा निराळा असतो. काव्यपंक्तीत येणाऱ्या काट्यांची दुनिया निराळीच असते. प्रेयसीच्या वाटेतील काटे वेचण्यासाठी प्रियकराची आतुरता अनेक कवींनी वर्णन केलेलीच आहे.

काटेरी गुलाब असतो, काटेरी हलवा असतो. वजनकाटाही असतोच ना. थोडक्यात काय तर आपले आयुष्य ‘काटे भरा’ प्रवास आहे. रस्त्यात पडलेले दु:खाचे काटे बाजुला सारत आपल्याला चालायचे आहे. कधी काटे बोचतीलही, मनाच्या अंतरंगात ही बोच घर करेलही… पण त्यावर मात करून पुढे चालायचे आहे. काटे आहेत म्हणुन चालणे सोडणे माणुसपणाचे लक्षण नाही. चालणे, लढणे आणि यशस्वी होणे हेच माणुसपणाचे लक्षण… वाट कितीही काटेरी असली तरीही…!

दिनेश दीक्षित, जळगाव.

दादर चौपाटीच्या वाळूसारखे मुठीतून निसटून गेलेले, रुपेरी पडद्याला साक्षीला ठेऊन, स्वतःच्या घरापेक्षाही जास्त आपलेपणा वाटणाऱ्या अंधाऱ्या थिएटरमध्ये अनुभवलेले ते मंतरलेले क्षण आम्ही कायमचे गमावले.

रात्री तापा साठी गोळ्या घेऊन झोपायला गेलेला स्टीवर्ड सकाळी कामावर आला नाही म्हणून कूक ने चीफ मेट शी बोलून एक ट्रेनी सी मन मदत करण्यासाठी मागून घेतला. चीफ मेट ने कॅप्टन च्या कानावर ही गोष्ट घातली. कॅप्टन ने स्टीवर्ड ला केबिन मध्ये फोन करून तब्येतीची विचारणा केली असता त्याने डोकं दुखतंय आणि मळमळते आहे असे सांगितले तसेच अंगावर लालसर पुरळ उठत असल्याचे सांगितले. कॅप्टन ने सेकंड मेट ला विचारून कोण कोणत्या गोळ्या दिल्या याबद्दल खात्री करून घेतली.

भारताच्या पूर्वेला अगदी चिंचोळा, चारी बाजूंनी समुद्राचे संरक्षण असणारा, निसर्गसौंदर्याने नटलेला देश. हिमालयाच्या काही शिखरांशी स्पर्धा करू पाहणारा माउंट फुजी सारखा पर्वत, ‘लेक अशी’ सारखी विस्तीर्ण व निर्मळ तळी, पॅगोडा सारख्या उतरत्या छपरांच्या वैशिष्ठ्यपूर्ण इमारती, रस्त्याचे चढउतार, त्यावरून लगबगीने चालणारी मध्यम उंचीची गोरीपान चपट्या नाकाची माणसे….. कायकाय अन् कशाकशाचं वर्णन करावं…पण त्यातही तिथल्या चेरीब्लॉसमच्या वर्णनांनी मनावर भुरळ घातली

नमस्कार. मी या शहरातील अत्यंत रहदारीच्या रस्त्यांनी घेरलेल्या प्रमुख चौकातील एक पुतळा. जिवंत असताना या देशातील जनतेच्या म्हणण्यानुसार मी खरंच महापुरुष होतो की नाही हे मला माहित नाही, पण आयुष्याच्या अखेरच्या दिवसापर्यंत दीनदुबळ्यांना त्यांच्या अमानवीय अवस्थेतून बाहेर काढण्यासाठी मी सतत प्रयत्नशील राहिलो. या कामाचा अवाका इतका मोठा होता की, मी जिवंत असेपर्यंत हे काम संपू शकण्यासारखं नव्हतं. माझ्या मृत्यूनंतर अनेकांना 'महापुरुष' होण्याची घाई झाल्यामुळे माझ्या जिवंत विचारांऐवजी माझे निश्चल पुतळे जागोजागी उभारणेच त्यांना जास्त सोईस्कर वाटले. माझ्या विचारांशी असलेल्या तथाकथित बांधिलकीची मोठ्या प्रमाणात जाहिरात करून अनेक नेत्यांनी वेगवेगळ्या नावांनी राजकारणाची दुकानं थाटली. अनेक दुकानं म्हणजे जीवघेणी स्पर्धा आलीच व जीवघेणी स्पर्धा म्हणजे एकमेकाचे गळे कापणं हेही ओघाने आलंच!

माझ्या पुतळ्याचं अनावरण झाल्यानंतर अनेक वर्षांमध्ये इकडे एकदाही फिरकण्याची इच्छा न झालेले एक नेताजी अपरात्री माझ्या दिशेने येताना दिसले आणि त्यांची माझ्यावरील निष्ठा बघून मला अक्षरश: गहिवरून आले. पण ते माझ्याजवळ पोहोचताच ती 'निष्ठा' नसून 'विष्ठा' आहे हे बघून मी हादरून गेलो. माझ्या काही लक्षात येण्याच्या आतच नेताजींनी त्यांच्या हातातील विष्ठेने माझा चेहरा माखून टाकला व क्षणार्धात ते अंधारात दिसेनासे झाले. पहाटे तरतरीत चेहऱ्याने मॉर्निंग वॉकला निघालेले 'तेच' नेताजी माझ्या पुतळ्याची अवस्था बघून प्रचंड संतापले आणि बघता बघता त्यांच्या कार्यकर्त्यांचा जमाव माझ्याभोवती जमला. माझ्या विचारांशी बांधिलकी सांगणाऱ्या दुसऱ्या एका नेत्याचे हे दुष्कृत्य आहे अशी बातमी अगदी सुनियोजितपणे पूर्ण शहरात पसरविण्यात आली व अनेक निष्पाप नागरिकांचे जीव घेणारी दंगल पद्धतशीरपणे भडकवून मला विष्ठा फासणारे नेताजी अतीव समाधानाने त्यांच्या आलिशान बंगल्याच्या हिरवळीवर महागड्या व्हिस्कीचे घुटके घेत पुढील राजकीय डावपेचांची आखणी करण्यात गर्क झाले!

माझ्या पुतळ्यावरून झालेली पहिलीच दंगल ही परकीयांसाठी एक सुवर्णसंधी ठरली. अनेकांचे नाहक जीव घेणारी व असंख्यांचे संसार एका दिवसात उद्ध्वस्त करणारी ती दंगल शांत झाल्यानंतर एक दिवस माझी नजर माझ्या चौथऱ्याकडे गेली तर मध्यरात्री तिथे दोन परदेशी नागरिक गंभीर चर्चा करीत बसले होते. त्यांच्या हातात आपल्या देशातील पुतळ्यांच्या लांबलचक याद्या होत्या. पुतळ्यांच्या नावांसमोर त्यांच्या जयंत्या व पुण्यतिथ्यांचा तपशील लिहिला होता. कोणत्या पुतळ्याला केव्हा मानवीय विष्ठा, शेण किवा डांबर फासायचे, कोणत्या पुतळ्यांच्या गळ्यात चपला व जोड्यांचे हार घालायचे याची योजना तयार करण्यात ते गर्क झाले होते. चर्चेच्या शेवटी एक दुसऱ्याला अत्यानंदाने म्हणाला, ''या पुतळ्यांमुळे आपलं काम किती सोपं झालं. स्वार्थाच्या पोळ्या शेकण्यासाठी महापुरुषांच्या पुतळ्यांचा वापर अत्यंत निर्लज्जपणे जोपर्यंत होत राहील तोपर्यंत या देशात मनसोत्त* धुमाकूळ घालण्यास आपल्याला भरपूर संधी उपलब्ध आहे!''

परकीयांनी आमच्या वागण्याचा अत्यंत बारकाईने अभ्यास केला आहे म्हणूनच अगदी क्षुल्लक कारणावरून ते आमच्या देशात मोठ्या दंगली भडकवू शकतात. सत्तेसाठी कोणत्याही थराला जाऊ न निष्पाप नागरिकांना भडकवणारे स्थानिक नेते हे तर त्यांचे बिनीचे सरदारच! मी अंतर्मुख झालो असतानाच जीव वाचविण्यासाठी रस्त्यावर सैरावैरा पळणाऱ्यांना बघून आश्चर्यचकित झालो. एका नेत्याचे पोस्टर दुसऱ्या नेत्याने फ ाडल्यामुळे शहरात प्रचंड दंगल उसळली होती. त्या गदारोळात ते दोन परकीय नागरिक अचानक माझ्या दृष्टीस पडले. विलक्षण आनंदाने एक दुसऱ्याला टाळी देत म्हणाला, ''काल पुतळा, तर आज पोस्टर, तर उद्या आणखी काही. या देशात वर्षानुवर्षे हे असंच चालत राहणार!''

-- श्रीकांत पोहनकर, पुणे

98226 98100

लिरीक थिएटर हे मॅनहॅटन न्यूयॉर्क मधील प्रमुख ब्रॉडवे थिएटर्स पैकी एक मुख्य थिएटर आहे. या थिएटरची स्थापना १२ ऑक्टोबर १९०३ साली झाली होती. या थिएटरसाठी दोन प्रवेशद्वार आहेत. यातील एक प्रवेश २१३ वेस्ट ४२ वा रस्ता (213 West 42nd Street) येथून तर दुसरा प्रवेश २१४-२६ वेस्ट ४३ वा रस्ता (214-26 West 43rd Street) येथून आहे. इ.स. १९३४ मध्ये या थिएटरला चित्रपटगृहात रुपांतरीत करण्यात आले आणि अखेरपर्यंत

म्हणजेच इ.स. १९९२ पर्यंत ते चित्रपटगृह म्हणूनच राहिले. पुढे १९९६ मध्ये थिएटरचा आतील भाग फोर्ड सेंटर बांधण्यासाठी पाडण्यात आला आणि त्याला अपोलो थिएटरच्या जागेसोबत एकत्रित करण्यात आले. याच जागेला "लिरीक थिएटर" असे म्हणतात. या थिएटरची सध्याची आसन व्यवस्था १,२५६ इतकी आहे.

थिएटरचा इतिहास :

थिएटरचे मूळ विकासक युजिन सी. पॉटर हे होते. त्यांनी ही वास्तू मूळत: संगीतकार रेजिनाल्ड डी. कोव्हनच्या अमेरिका स्कूल ऑफ ऑपेरासाठी बांधली होती. परंतु दुर्दैवाने बांधकाम पूर्ण होण्यापूर्वीच शाळेचं दिवाळं निघाल्याने पॉटरने थिएटर आणि त्याची कार्यालयं शुबर्ट बंधूंना भाड्याने दिली. आर्किटेक्ट व्हिक्टर ह्यूगो कोहलर यांनी थिएटर डिझाईन केलं होतं. १२ ऑक्टोबर १९०३ रोजी रिचर्ड मॅन्सफिल्डच्या “ओल्ड हेडलबर्ग" या कार्यक्रमाच्या निर्मीतीसह
ते पुन्हा सर्वांसाठी खुलं करण्यात आलं. लिरीक थिएटरमध्ये मूळत: १३५० इतकी आसनव्यवस्था होती. त्यात दोन बाल्कनीज आणि सभामंडपाच्या (हॉल) प्रत्येक बाजूला ९ बॉक्स इतकी जागा होती. व्यावसायिक थिएटरसाठी ही फारच मोठी जागा होती म्हणून प्रत्येक बाजूच्या वरच्या रांगेतील ६ बॉक्स कमी करण्यात आले.

थिएटरमध्ये होऊन गेलेले उल्लेखनीय प्रयोग :

20 व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या दशकात लिरिक थिएटरने अनेक उल्लेखनीय कार्यक्रमांचे आयोजन केले. त्यावेळी विल्यम शेक्सपियर यांनी अनेक नाटकांची निर्मिती केली, कधीकधी बहुतेक वेळा, द मर्चंट ऑफ व्हेनिस, जे पहिल्यांदा १९०४ मध्ये तयार केले गेले आणि १९०७ मध्ये तीन वेळा पुन्हा पुनरुज्जीवीत करण्यात आले. हॅमलेट आणि ओथेल्लो या दोन दिग्गज कलाकृतींची तीनदा निर्मिती १९०७ ते १९१४ या काळात झाली. इतर शेक्सपियर क्लासिक्समधून द टॅमिंग ऑफ द श्रीव्ह, द ट्वेल्थ नाईट, रोमियो आणि ज्युलिएट, किंग लिर, मॅकबेथ आणि ज्युलियस सीझर यांचा समावेश आहे.

१९०६ मध्ये सारा बर्नहार्ट लिरिकमध्ये दिसली. १९१८ मध्ये, सिगमंड रोमबर्गची लोकप्रिय ओपेरेटा मेटाइम तयार झाली. १९२५ मध्ये, मार्क्स ब्रदर्स त्यांच्या सर्वात आधीच्या ब्रॉडवे शो, कोकोनट्समध्ये दिसला, जो १९२९ मध्ये ब्रदर्सचा पहिला वैशिष्ट्यीकृत चित्रपट होता. फ्लोरेन्झ झिगफील्डने तेथे कमीतकमी तीन कार्यक्रमांची निर्मिती केली, ज्यात १९२७ मधील रिओ रीटा आणि १९२८ मध्ये द थ्री मस्कीटियर्सचा समावेश होता.१९२९ मध्ये कोल पोर्टरची म्युझिकल फिफ्टी मिलियन फ्रेंचियनचा प्रयोग या थिएटरमध्ये करण्यात आला.

जेव्हा कोणी न्युयॉर्कला जाईल, तेव्हा या थिएटरला भेट अवश्य द्या.

पत्ता : मॅनहॅटन , न्यूयॉर्क - युनायटेड स्टेटस्

संपर्क : www.lyricbroadway.com / (+)१ ८७७-२५०-२९२९

Image Courtesy : Manuel Harlan

-- आदित्य दि. संभूस (कलाकार, दिग्दर्शक, लेखक)