शेतीमध्ये पारंपरिक ज्ञान व शास्त्रज्ञांच्या शिफारशी यांच्या जोडीला स्वतःची कल्पकताही आवश्यक असते. विविध शेतकऱ्यांच्या उदाहरणांमधून अशा कल्पना सर्वांच्या पुढे येत असतात.
बाबुराव वानखेडे हे अमरावती जिल्ह्यातील दर्यापूर तालुक्यातील आमला गावचे एक कल्पक शेतकरी. त्यांनी अमरावतीच्या शिवाजी महाविद्यालयात इंटर कॉमर्सपर्यंत शिक्षण घेतल्यानंतर स्वतः शेती करण्यास सुरुवात केली. काही वर्षे बाबुराव दर्यापूर पंचायत समितीचे सभापती होते. त्या वेळी सरकारी धोरणाप्रमाणे त्यांना रासायनिक खते व कीटकनाशके यांचा प्रसार करावा लागत असे आणि स्वतःच्या शेतीत त्याचा वापर ते करीत असत.
१९७७-७८ सालापासून ते सेंद्रीय शेती पद्धतीने शेती करतात. आहे. एका वर्षी ते शेतात तूर आणि मूग अशी एकत्रित पिके घेतात. दुसऱ्या वर्षी त्याच शेतात डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाने संशोधित केलेल्या डीएचवाय- २८६ या कापसाच्या जातीची लागवड करतात. या जातीच्या पानांवर जास्त दाट लव असते. त्यामुळे नैसर्गिकपणे मावा, तुडतुडे व पांढरी माशी या किडींपासून पिकांचे संरक्षण होते. कीटकनाशके वापरायची गरज पडत नाही. झाडांची उंची ७० -७५ सेमी असल्याने कापसाची वेचणी सहज करता येते. बाबुराव कोणत्याही पिकाला रासायनिक खत देत नाहीत किंवा रासायनिक कीटकनाशकाची फवारणी करीत नाहीत. तरीही त्यांच्या पिकांवर किडी आढळत नाहीत. या कापसाच्या शेतात आदल्या वर्षी तूर आणि मूग घेतल्याने या पिकांची पाने शेतात गळालेली असतात. त्या पानांचे खत कापसाच्या पिकाला मिळते. त्यामुळे वेगळे खत देण्याची गरज पडत नाही. बाबुरावांनी काही वर्षे सोयाबीनचे पीक घेतले. या पिकांवर किडी व रोगांचा प्रादुर्भाव जास्त असतो. शिवाय सोयाबीनच्या पिकाला बाजारभाव कमी मिळतो. त्यामुळे हे पीक घेण्याचे बंद केले.
बाबुराव वानखेडे विदर्भ सेंद्रीय कापूस उत्पादक शेतकरी संघाचे सदस्य असल्यामुळे त्यांच्या कापसाची निर्यात होते आणि भाव जास्त मिळतो.
लेखक : सुरेश खडसे
January 15, 2014
महाड जिल्ह्यातील रायगड येथील आदिवासींचा पारंपरिक व्यवसाय म्हणजे नदीतील मासेमारी. पण नद्यांवर धरणं बांधली गेल्याने तेथील मच्छीमारीवर मर्यादा आल्या. पोटापाण्यासाठी आदिवासी स्थलांतर करू लागला. २००५ मध्ये आलेल्या पुरामुळे परिस्थिती अधिकच बिकट झाली. त्या वेळी कोयनानगर सातारा येथील श्रमजीवी संघटना त्यांच्या मदतीला धावली. मच्छीमारीतून त्यांना उत्पन्न कसे मिळवता येईल, याबाबत त्यांनी विचार सुरू केला. पूर्वी दोन आदिवासी संस्थांनी सुरू केलेली तलावातील मच्छीमारी मासळीअभावी तोट्यात गेली होती. त्यांच्यासह अजून चार संस्था नोंदणीकृत केल्या आणि आठ तलाव भाडेपट्टीने घेतले.
तलावात मासळीचे प्रमाण वाढवण्यासाठी रोहू कटला, मृगल या गोड्या पाण्यात तीन स्तरांवर संचार करणाऱ्या माशांचे बीज तलावात सोडले. २००६ साली मासेमारीला सुरुवात केली. पण मागवलेले मत्स्यबीज निकृष्ट दर्जाचे असल्याने त्यावर केलेला खर्च फुकट गेला. उत्पादनही मिळाले नाही. तरीही उमेद न हरता मत्स्यबीजनिर्मिती केंद्र सुरू करण्याचा निर्णय घेतला. खैरलवंग येथे पंधरा एकर जमीन भाड्याने घेऊन, मदत मिळवून अगदी कमी खर्चात तेथे मत्स्यबीज केंद्र उभे केले. मच्छीमारांना प्रशिक्षण दिले, जेणेकरून केंद्र पूर्णपणे त्यांचे त्यांनाच चालवता यावे.
वर्षातून दोन टप्प्यांत चालणाऱ्या बीजनिर्मितीत जास्तीतजास्त चक्रे पूर्ण केल्यामुळे बीजनिर्मिती वाढली. खात्रीशीर मत्स्यबीजामुळे माशांचे उत्पादनही वाढले. आठ तलावांत दिवसाला सरासरी पाचशे किलो मासेमारी व त्यांची विक्री केली जाते. गेल्या चार-पाच वर्षांत ५६ टनांची मासेमारी झाली. पहिल्याच वर्षी २०१० मध्ये सव्वा कोटी मत्स्यबीज तयार झाले. २०१२ मध्ये ही संख्या १ कोटी ८६ लाखांवर गेली. २०१२ मध्ये विविध संस्था, आदिवासी संस्था यांना १७ लाख तर २०१३ मध्ये १८ लाख मत्स्यबीजांचे मोफत वाटप केले.
महाडमधील सुमारे तीन हजार आदिवासी व पोलादपूर मधील एक हजार कुटुंबांना रोजगार तर मिळालाच, पण स्थैर्यताही मिळाली. अल्पशिक्षित आदिवासींना प्रशिक्षित केल्यास ते मत्स्यबीज केंद्र यशस्वीपणे चालवू शकतात, हे यांतून सिद्ध झाले आहे.
(संदर्भ : राज्य शासनाची वेबसाईट )
लेखक : सुरेश खडसे
January 15, 2014
प्रतीयमानं पुनरन्यदेव वस्त्वस्ति वाणीषु महाकवीनाम /
यत्तत्प्रसिध्दावयातिरिक्तं विभाति लावण्यामिवांगनासु //
या संस्कृत श्लोकाचा अर्थ सौभाग्यवती सन्नी लिऑन यांना विचारला गेला तेव्हा,त्यांना ही भाषा मंगळावरची की बुधग्रहावरची हा प्रश्न पडला.या प्रश्नात त्यांना एक उत्तर दिसलं,ते असं की परग्रहावर कुणीतरी नक्किच असायला हवं. म्हणजे,देअर इज ऍ़न ऍ़र्पाच्युनिटी टू लेड फौंडेशन ऑफ पॉर्न इंडस्ट्री.त्या उत्स्फुर्तपणे उद्गारल्या.
यू ऑर ग्रेट,सौ.सन्नीचे मिस्टर त्यांची पाठ थोपटत म्हणाले. तुम्हास संधी कुठेही सापडू शकते हा शोध लागून आमचे ह्रदय भरुन आले आहे.
संधीचं असच असतं यारा,कोलंबस शोधायला गेला इंडिया पण त्यास मिळाली अमेरिका.ही अमेरिका त्यास मोठी संधी वाटली.त्या संधीचं इतरांनी सोनं केलं.मी सुध्दा अमेरिकेत आले.
म्हणून तू सन्नी झालीस. पतिराज बोलले. यारा स से सोनं आणि स से सन्नी..
हौऊ ब्युटिफूल.तुला कसं रे सुचतं,इतकं छान छान..
मी तुझाच यारा ना ! तुला त्या परग्रहावरच्या भाषेत जर पॉर्न इंडन्स्ट्रीची संधी दिसू शकते.तर मला स से सन्नी कां सुचू शकत नाही.
पण यारा ,हा जो श्लोक आहे,तो कशासाठी परग्रहावरुन इकडे आला असेल,आपण अँजिनिलाला विचारु या का?
नको,ती आपल्याला ओळखत नाही.
राखी सावंतलाच विचारलं तर..
त्यांचा पत्ता आपणास कुठे ठाऊक.शिवाय त्यांनी अर्थाचा अनर्थ करुन सांगितला तर पुन्हा पंचाईत.त्या तिखट नाहीत का जराशा.
ते ही खरच म्हणा,त्यांना कळलं की परग्रहावर माणसं राहतात तर त्या तिथं बिग बॉस सुरु करण्यासाठी सलमानभाईच्या पाठिमागे लागतील. तशा त्या फार हुषार. त्यांच्याकडे बिझिनेस माईंड असल्याचं शोभाताई डे यांनी एकदा म्हंटल होतं.
मग मार गोली तिला,आपण आपलं बघावं.हिला विचार,तिला विचार कशाला.प्रियंका चोप्रा काय शिल्पा शेट्टीस विचारत बसली का प्रेमात पडण्यासाठी? शिल्पाच्या बाजुने वेळ होता तेव्हा ती प्रेमारली.प्रियंकाने वेळ साधली आणि ती अक्षय बहरली.
तुला कसं ठाऊक सारं.
बॉलिवूड आणि हॉलिवूडमध्ये प्रेमाच्या कथा अशाच लिहिल्या जातात.जेनिफर ब्रॅड पिटवर फिदा होती. ब्रॅड पिट अँजेनिलावर प्रेम करयाचा.अँजेलिना चार जणांवर प्रेमाचा वर्षाव करायची. ब्रॅडने जेनिफरला सोडले.अँजेलिनाचा प्रेम पाऊस आटला.जेनिफर,जस्टिन थेरॉक्समध्ये गुंतली.ब्रॅड,अँजिलिनास आय लव्ह यू म्हणाला.अँज्येलिनाने त्याला त्याच्या घरातून बाहेर काढले.आपलंही घर सोडलं.तिसऱ्याच घरी रहायलं गेले.वगैरे. जेनिफरच्या आधिची ब्रॅडची प्रेयसी ग्वालथेन प्लॉट्रो एकमेंकाना कॉफी पिण्यासाठी भेटल्या.ती तिच्या नव्या प्रेमकथेत गुंतलेली आणि ही हिच्या चौथ्या प्रेमकथेत.
याचा अर्थ प्रेमा तुझा रंग कसा असं या दोघी तिकडे आणि प्रियंका टू कॅटरिना टू दीपिका इकडे यावर चिंतन करतात नाही का रे.
मग या श्लोकाचा अर्थ आपणास कोण बरं सांगणार.कारण महाराष्ट्रप्रांती सध्या दूरान्वयेही एकही महामहोपाध्याय वगैरे दृष्टिक्षेपात येत नाही.
आपण मिसेस निरजा राडियाला याचा शोध घ्यायला ऍम्लॉय करु या का?
सखे,काय पण तुझं डोकं चालतं गं.या राडियाताई ग्रेट कनेक्टर आहेत.त्या कुठे ना कुठे या श्लोकाचं कनेक्शन नक्किच जोडून देतील. कसं गं सुचतं तुला हे.ब्रेन वुईथ ब्युटी म्हणतात ना, ते हेच.ते केवळ ऐश्वर्या रॉय यांच्याकडेच नसून तुझ्याकडेही आहे,हे बघून माझे ह्रदय भरुन आलेय., पतिराज सन्नीचं कौतुक करत असतानाच,आकाशवाणी झाली.
मित्रा,कशाला जातोस कुठे विचारायला,राडिया ताईला.तू जे काही बोललास ना तुझ्या याराला तोच या श्लोकाचा अर्थ.
म्हणजे ? सन्नी आणि त्यांच्या पतिराजांनी आकाशाकडे चमकून बघितलं,
म्हणजे असं की दोस्ता, एखाद्या स्त्रिचं खरं सौंदर्य हे तिची गात्रं किंवा अवयवांपासून वेगळं असतं की रे..
म्हणजे मी बाहेरची वेगळी आणि मी आतली वेगळी असं काही म्हणायचय का तुम्हास.
तसचं काहीसं.
अरे देवा,इट मिन्स तो श्लोक मंगळावरचा किंवा बुधावरच्या मनुष्यप्राण्यांचा नव्हता तर..
यात एवढं,अरे देवा असं म्हणण्यासारख काय झालं.
काय झालं म्हणजे,इट मिन्स नो ऍ़पॉर्च्युनिटी टू लाँच पॉर्न इंडस्ट्री ऍ़ट मंगळ ना..
सन्नीचं हे बोल ऐकून आकाशवाणी करणाऱ्याने कप्पाळावर हात मारुन घेतला.
January 14, 2014
देवेंद्रांनी तातडीने इंद्रप्रस्थाच्या रिझर्व बँकेचे गर्व्हनर श्रीयुत कुबेरचंद्र यांना तातडीने कार्यायलात बोलावून घेतले. तातडी इतकी त्यांनी स्वत:चा सप्तअश्व जोडलेला विशेष रथ कुबेरचंद्रांकडे पाठवला.देवेद्रांचे विशेष वाहन महाली आल्याचे बघून कुबेरचंद्र यांच्या ह्रदयात टीकटीक सुरु झाली.कारण आताशा देवेंद्राच्या मनी बँकेसाठी नवे गर्व्हनर जनरल यांची नियुक्ती करण्याचे चालले होते.
January 14, 2014
एखादा चित्रपट सध्याच्या तरूणाईला सकारात्मक व गंभीरपणाने प्रेमाकडे पाहण्याची शिकवण देत आहे अस समजायला काहीच हरकत नाही. कोणीही टाइमपास चित्रपट टाइमपास म्हणून पहावा असा नक्कीच नाही. मराठी चित्रपटसृष्टीच्या खजान्यात या चित्रपटामुळे आणखी एका रत्नाची भरच पडलेय अस म्हणायला काहीच हरकत नाही. ज्यांनी हा चित्रपट पाहिला असेल त्यांनी तो पुन्हा पुन्हा पहावा आणि ज्यांनी नसेल पाहिला त्यांनी तो नक्कीच पहावा. टाइमपास करण्यासाठी पैसे खर्च करण्यापेक्षा तो पाहण्यासाठी पैसे खर्च करणे उत्तमच नाही का ?
January 14, 2014
January 13, 2014
पण खंर सांगायच तर आता पतंग उडविता येईल की नाही याबद्दल आमच्याच मनात शंका असते कारण पतंग उडविणे ही ही एक कलाच आहे आणि कोणत्याही कलेला सरावची जोड ही हवीच असते. तरीही आजही संधी मिळाली तर एखाद्या समुद्र किणारयावरील वाळूत अनवाणी उभ राहून सोबतीला फिरकी पकडायला कोणी खास माणूस असताना अगदी अंधार पडेपर्यत पतंग उडविण्याचे लहानपणी अपूर्ण राहिलेल स्वप्न पूर्ण करायला मलाच काय ते स्वप्न पाहिलेल्या प्रत्येकाला नक्कीच आवडेल नाही का ?
January 12, 2014
ज्या आम आदमी पक्षाचे ते नेते आहेत त्या पक्षाचे हे धोरण आहे का, असा प्रश्न निर्माण झाला आहे. ‘आप’ने आतापर्यंत कधीच आपले राष्ट्रीय, आंतरराष्ट्रीय किंवा काश्मीरविषयीचे धोरण जाहीर केलेले नाही. भूषण यांनी दहशतवाद्यांना अनुकूल अशी भूमिका घेणे, हे कुणालाच आवडलेले नाही. शेवटी केजरीवाल यांनी खुलासा केला, काश्मीर हा भारताचा अविभाज्य भाग आहे.
January 11, 2014
आप बद्दल माध्यमांनी चालवलेला एकतर्फी प्रचार यावर प्रकाश टाकण्याचा एक प्रयत्न...
सध्या आपल्याकडे सगळ्याच वृत्तवाहिन्यानवर अरविंद केजरीवाल, प्रशांत भूषण, आणि त्यांची पार्टी आप एवढी एकाच बातमी चालू आहे. आपल्या माध्यमांना आप ने इतकी भूल घातलीये कि, माध्यमे हे साफ विसरून गेलीयेत देशात दुसर्याही घटना घडतायत, आणि या आप वाल्यानाही माध्यमात, चर्चेत कसे राहायचे हे कळून चुकलाय, कधी कोणत्या घोषणा, कधी बतावण्या आणि काहीच नाही तर कधी वादळी वक्तव्य करून हे लोक चर्चेत माध्यमात राहतात. त्याचं प्रत्येक वाक्य किंबहुना त्याची प्रत्येक हालचाल हि ब्रेकिग न्यूज होऊन बसलीये. त्यामुळे देशातील इतर नागरिकांना आता काही प्रश्न नक्की पडत असतील कि, आपण भारतातच राहतो का? देशात दिल्ली सोडून दुसरी राज्य आहेत का? आपल्या देशात टीम केजरीवाल शिवाय इतर हि नेते आहेत का? आणि आप शिवाय दुसरे कोणते पक्ष आहेत का?
January 11, 2014
बऱ्याच दिवसानंतर मोकळ्या नभात
उडताना एक चिमणी दिसली
चिव - चिव करत घरात माझ्या
नजरेसमोरून ती उडत गेली
आमच्या घरासमोरच्या पूर्वीच्या मोकळ्या
अंगणाची आठवण करून गेली
मागे कधी आजीने सांगितलेल्या
चिमणीच्या गोष्टीची आठवण देऊन गेली
बऱ्याच दिवसापासून फक्त चित्रात दिसणारी
चिमणी आज प्रत्यक्षात सामोरी आली
बऱ्याच वर्षानंतर आमच्या घरात
जणू ती नवीन पाहुनीच आली
चिमण्या घटता आहेत प्रदूषणामुळे
याची जणू सूचनाच घेऊन आली
कवी - निलेश बामणे
January 11, 2014
Copyright © 2025 | Marathisrushti