कर्ज किंवा नापिकीमुळे शेतकऱ्याची आत्महत्त्या, हे मर्यादित वर्णन बातमी म्हणून ठीक असले तरी या बातमीआड दडलेल्या काळोख्या वास्तवाचा वेध कोण घेणार? सरकार? सरकार आणि सरकारातल्या स्वनामधन्य पुढाऱ्यांना तेवढी फुरसत कुठे आहे? राजकारणाची दुकानदारी अव्याहत चालू राहण्यासाठी भांडवल उभारणीतून त्यांना वेळ मिळेल तर ना! शिवाय त्यांच्यासमोर एक-दोन पिढ्यांचा प्रश्न नसतो. पुढच्या सात पिढ्यांची सोय करायची असते. कुठल्यातरी कोपऱ्यात कोणत्या तरी शेतकऱ्याने जीव दिला म्हणून हातातली ‘महत्त्वाची’ कामं सोडून पळण्याइतके का ते मूर्ख असतात? एखाद्या शेतकऱ्याने कर्ज घेतले, त्याला ते फेडता आले नाही आणि म्हणून त्याने आत्महत्त्या केली. या सर्व प्रकारात आमची भूमिका येतेच कुठे, आम्ही दोषी कसे ठरू शकतो, असा कोडगा सवाल उपस्थित करायला ते मोकळे असतात. परंतु वस्तुस्थिती काही वेगळीच आहे.
July 27, 2003
गरिबी किंवा दारिद्र्य हा मानवजातीला लाभलेला शाप आहे यात शंका नाही. आपण गरीब असावे, कोणत्याही ऐहिक सुखाची आपल्याला गरज नाही, असे कोणालाच वाटत नसते आणि तसे कोणाला वाटत असेलही तर तो त्याने विवशतेतून स्वीकारलेला पलायनवाद असतो. अर्थात प्रत्येक व्यक्ती केवळ ऐहिक सुखासाठीच जगत असते असे नाही. ‘परार्था प्राणही द्यावे’ या वृत्तीने संन्यस्त जीवन जगणारेही आहेत, परंतु ढोबळमानाने विचार केला तर आपण सुखी असावे, श्रीमंत असावे असे प्रत्येकालाच वाटत असते.
July 20, 2003
आधुनिक काळात जगाची विभागणी प्रामुख्याने तीन गटात केली जाते. विकसित, विकसनशील आणि अविकसित. विकसित राष्ट्रांची संख्या विकसनशील आणि अविकसित राष्ट्रांच्या तुलनेत नगण्य असली तरी संपूर्ण जगावर प्रत्यक्ष अथवा अप्रत्यक्षरित्या या मुठभर राष्ट्रांचेच वर्चस्व आहे, हे तथ्य नाकारता येणार नाही.
July 13, 2003
परिवर्तन हा जगाचा नियम किंवा स्थायिभाव आहे असे म्हणतात आणि त्यात तथ्यही आहे. तशी तर कुठल्याही नियमाबद्दल शंका घेतल्या जाऊ शकते, परंतु आम्हाला या नियमाला असलेला अपवाद आढळून आला आणि असा नियम असल्याची खात्री पटली. अपवादानेच नियम सिध्द होतात ना? अपवाद आढळून आला तो शेतकऱ्यांच्या बाबतीत आणि त्यातही विदर्भातील कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांच्या बाबतीत विशेषत्वाने. विदर्भातील शेतकऱ्यांचा ज्ञात इतिहास नेमका केव्हापासूनचा आहे त्याची कल्पना नाही, परंतु त्यांच्या परिस्थितीत ‘ऐतिहासिक’ परिवर्तन कधीच झाले नाही, याबद्दल मात्र खात्री आहे.
July 6, 2003
सध्या सर्वत्र पावसाळी वातावरण आहे. बऱ्याच ठिकाणी दोन- तीन चांगले पाऊस येऊन गेले आहेत. वातावरणात एक वेगळेच चैतन्य भरुन उरले आहे. उन्हाळ्यात करपलेल्या, उघड्या- बोडक्या पडलेल्या धरणीनेदेखील हलकेच हिरवा शालू पांघरायला सुरवात केली आहे आणि हो, पावसाळा म्हटला की हमखास ज्यांच्या उपस्थितीची उद्घोषणा डबक्या- डबक्यातून केली जाते त्या बेडकांचेही दिवस आले आहेत. त्यांचा ‘सिझन’ आला आहे. सृष्टीतले हे स्थित्यंतर वार्षिक असते. बेडकांचा ‘सिझन’ही वार्षिक असतो. काहींसाठी मात्र हा सिझन ‘पंचवार्षिक’ असतो. सभ्य भाषेत ज्या जातीतल्या लोकांना राजकारणी म्हणून ओळखले जाते, सध्या त्यांचा पंचवार्षिक ‘सिझन’ सुरु झाला आहे.
June 29, 2003
गरीब लोक राहत असलेला श्रीमंत देश, ही पाश्चात्य देशात आपली एकेकाळी ओळख होती. परिस्थितीत आज फार फरक पडला आहे असे नाही आणि फरक पडलाच असेल तर तो तपशिलात पडला आहे. या श्रीमंत देशाची श्रीमंती काही मोजक्या शहरी भागातून आज ऊतू जात आहे, तर या श्रीमंत देशातील बहुसंख्य गरीब आजही ठाामीण भागातून आपल्या फाटक्या श्रीमंतीतच (?) वावरत आहेत. स्वातंत्र्यापूर्वीची परिस्थिती वेगळी होती.
June 22, 2003
पृथ्वीतलावर मानवाचे आगमन होऊन लक्षावधी वर्षांचा कालखंड उलटला आहे. या लाखो वर्षांचे कालखंडात मानवाने खरोखरच स्मितीत करुन सोडणारी प्रगती केली. निसर्गदत्त अवस्थेत कच्चे अन्न खाऊन जगणारा मानव ते ब्रह्यांडाच्या अफाट पसाऱ्यात पृथ्वीतलावरील जीवसृष्टीसारखीच जीवसृष्टी आणखी कुठे अस्तित्वात आहे काय, याचा शोध घेणारा मानव हा प्रवास खरोखरच थक्क करुन सोडणारा आहे. ही अफाट प्रगती शक्य झाली ती केवळ विज्ञानामुळेच! मात्र असे असले तरी विज्ञानाच्या माध्यमातून मानवाने अर्जित केलेले ज्ञान किंवा उघड केलेली निसर्गाची, काळाची गुपिते एकूण अज्ञाताच्या एक टक्काही नाहीत, हे सत्य ख्यातनाम वैज्ञानिकही नाकारत नाहीत.
June 15, 2003
सृष्टीतील घटनाक्रमाचा उल्लेख करताना हमखास किंवा एकमात्र वापरला जाणारा शब्द आहे ‘चक्र’. सृष्टी हा शब्द, त्या शब्दातून प्रकट होणारी संकल्पना त्याला चक्र जोडल्याशिवाय पूर्णपणे साकार होत नाही. ‘सृष्टीचक्र’ या पूर्ण शब्दातून होणारा बोध हेच स्पष्ट करतो की, एका ठराविक कालावधीनंतर संपूर्ण सृष्टी पुन्हा – पुन्हा त्याच ठिकाणी येत असते. हे वर्तुळाकार भ्रमण केवळ भौगोलिक स्थितीबाबतच असते असे नाही, अगदी प्रत्येक गोष्ट या वर्तुळाशी निगडीत असते, त्याच्या नियमाला बांधील असते. संपूर्ण सृष्टी एकत्रितपणे जशी या नियमाला बांधील आहे, तसेच सृष्टीतील विविध घटक स्वतंत्रपणे सुध्दा त्याला अपवाद ठरू शकत नाही. विशेषत: मानवाच्या बाबतीत त्याचा प्रत्यय वेळोवेळी आला आहे.
May 25, 2003
जगातील 99 टक्के आजार हे चयापचय आणि रक्ताभिसरणाच्या समस्येमुळेच निर्माण होतात आणि या दोन्ही समस्यांच्या मुळाशी स्वत: मानवच आहे. ज्याबाबतीत आपण अतिशय गंभीर असावयास हवे, नेमके त्याच बाबतीत आपण बेपर्वा असतो. शरीर तंदुरुस्त असेल तर जगणे सुखासीन होऊ शकते; परंतु हे लक्षात घ्यायला कोणी तयार नाही. अलीकडील काळात तर ‘फॅमिली डॉक्टर’ असणे, मोठमोठ्या हॉस्पीटल्समध्ये नियमितपणे ‘चेक अप’ साठी जाणे ही एक फॅशनच झाली आहे. ‘आपल्यासाठी दवाखाना’ हा विचार केव्हाच मागे पडला आहे. आता ‘आपण दवाखान्यासाठी’ हा विचार बळावला आहे आणि विशेष म्हणजे त्यात काही वावगे आहे, असेही कुणाला वाटत नाही. वास्तविक आरोग्यविषयक समस्या या मुळात समस्याच नाहीत. आपण स्वत:च आपली अवस्था ‘आ बैल मुझे मार’ अशी करून घेत असतो.
May 18, 2003
‘आनो भद्रा ऋतवो यन्तु विश्वत:’. वेदातील या प्रार्थनेचा अर्थ आहे, सकल विश्वातून उत्तमोत्तम विचार आमच्यापर्यंत येवोत. व्यक्ती किंवा समाजाच्या घडवणुकीतील उत्तम विचारांचे महत्त्वच या प्रार्थनेतून अधोरेखित होते. उत्तम, उदात्त, उन्नत विचारांची कामना स्वस्थ मानसिकतेची परिचायक आहे. जो समाज किंवा जो देश उत्तम विचारांच्या पायावर उभा झालेला असतो त्या समाजाचे किंवा देशाचे अस्तित्व चिरस्थायी असते.
May 11, 2003
Copyright © 2025 | Marathisrushti