महाराष्ट्राच्या सन्त परंपरेतील वीरशैव मराठी संतांचं वाड्मयीन, धार्मिक, सामाजिक व सांस्कृतिक कार्य लक्षणीय आहे. मर्‍हाटी संस्कृतीच्या अभिवृद्धीत त्यांनी मोलाचं योगदान केलं आहे.

या सर्व वीरशैव मराठी संतांचं प्रेरणास्थान महात्मा बसवेश्वर हे आहेत. बाराव्या शतकातील महात्मा बसवेश्वरांच्या तत्वज्ञानाचा विचारसरणीचा व कार्याचा फार मोठा प्रभाव विविध महाराष्ट्रीय धर्म सम्प्रदायांवरही तेराव्या शतकापासूनच पडला. हा इतिहास लक्षात घेतल्यावर महात्मा बसवेश्वरांच्या तत्त्वज्ञानाची प्रभावकक्षा किती दूरगामी होती, याची कल्पना येते. महात्मा बसवेश्वरांच्या क्रान्तिकारक, द्रष्टय़ा, सामाजिक न्याय देणार्‍या, बुरसटलेल्या सनातनी/कर्मठ/ अन्यायमूलक/स्वार्थपरायण मानसिकतेला प्रखर विरोध करणार्‍या निर्भय विचारसरणीचा प्रभाव कर्नाटकावर जसा पडला, तसाच महाराष्ट्रावरही पडला. वारकरी आणि महानुभाव सम्प्रदायांच्या विचारसरणीचा, तत्त्वज्ञानाचा व आचार धर्माचा सूक्ष्म विचार केल्यास या प्रभावाची प्रचीती आल्यावाचून राहत नाही. धर्म प्रबोधन, धर्माचा पुनर्विचार व समाज प्रबोधन यांचा अपूर्व समन्वय महात्मा बसवेश्वर म्हणजे महात्मा बसवेश्वर यांचं जीवन व त्यांचं कार्य होय. यातून भारतीय संस्कृतीत आगळ्या बसवयुगाचा उदय व विकास झाला. भक्तिचळवळीला एक नवं वळण मिळालं, एक वेगळं अधिष्ठान प्राप्त झालं.

महात्मा बसवेश्वरांचं जीवनचरित्र लक्षात घेतलं की, महाराष्ट्राशीही त्यांचा किती घनिष्ट संबंध होता, याची कल्पना येते. ते महापुरुष होते. इ.स.नाच्या दहाव्या शतकापासून बाराव्या शतकापर्यंत मंगळवेढय़ाला कळचूर्य (कळचुरी) घराण्यांचं राज्य होतं, त्यात करहाटर (कराड), परंडा (उस्मानाबाद जिल्हा) पासून मंगळवेढय़ापर्यंतचा भागही समाविष्ट होता. या घराण्यातील बिज्जल राजाचे पुरव राधिश्वर महात्मा बसवेश्वरांचे वडील मादिराज हे होते.

११०५ हा महात्मा बसवेश्वरांचा जन्म - सन. बालपणापासूनच ते धर्मचिन्तन व समाजचिन्तन करीत. स्त्री, शुद्रांना आपल्या उद्धाराचा नाकारलेला अधिकार कर्मकांडाचं अनावश्यक प्राबल्य व चातुर्वर्ण्य व्यवस्थेतील विषमता यामुळं ते अस्वस्थ व अंतर्मुख होत. मुंजीसारखे विधी/कर्मकांड अनावश्यक आहेत, असं त्यांचं मत असल्यानं त्यांनी मुंज करुन घेण्यास विरोध केला. त्याच प्रमाणं देवदासी, बळी देण्याची प्रथा,

व्यवसाय व जाती यांच्यातील श्रेष्ठकनिष्ठता, कर्मकांड हा त्यांना मान्यच नव्हतं. त्याला विरोध करुन त्यांनी नवसमाजनिर्मिती केली. सनातनी कर्मठांचा विरोध पत्करुन आचार्य जातवेदमुनी यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी धर्मशास्त्राचा अभ्यास केला. प्रथम करणिक असलेले महात्मा बसवेश्वर पुढे कोषागार मंत्री झाले. पण प्रचाराचं कार्य त्यांनी लोकाभिमुख केलं व त्याला समताधिष्ठित, समाजातील सर्व स्तरांतील लोकांना न्याय देणारी प्रशासन-व्यवस्था निर्मिली.

इष्टलिंग हेच शिवस्वरुप आहे, ते धारण करावं, परमेश्वर हा एकच आहे त्याची भक्ती करावी, कोणतही कर्म उच्च वा नीच नाही, कर्म हेच कैलास (काय कवे कैलास ) या विचाराचा विचाराचा प्रसार करुन त्यांनी सर्व व्यावसायिक व जातीच्या लोकांना समपातळीवर आणलं. त्यांच्या पुरुष अनुयाना शिवशरण व स्त्री अनुयायांना शिवशरणी म्हणतात. असे ७०० शिवशरण व सत्तर शिवशरणी होत्या. आपल्या विचाराच्या प्रसारासाठी त्यांनी अनुभव मंटप या विचारपीठाची स्थापना केली व त्यांच्या या कार्याला मोठा प्रतिसाद मिळाला. चांभार ब्राम्हण-विवाहासारखे उपक्रम सुरु करुन त्यांनी समाजाची मानसिकता बदलली.

त्यांच्या विचारांना 'वचन' म्हणतात. त्यातून वीरशैवांचं 'वचनसाहित्य' निर्माण झालं. वीरशैव धर्माच्या तत्त्वज्ञ
नाचा गाभा म्हणजे षट्स्थलसिध्दान्त होय. वीस वर्ष शासनाच्या महत्त्वाचा पदावर राहून त्यांनी कार्य केलं नंतर पूर्णतया धर्मप्रबोधन व समाजप्रबोधनाच्या कार्याला राहून घेतलं. कायक, दोह, सदाचार, समता व धर्मभावना ही त्यांच्या कार्याची 'पंचसूची' होती .

महात्मा बसवेश्वरांमुळं नवचैतन्य लाभलेला वीरशैव धर्म हा भारतातला एक प्रमुख धर्म आहे.

## Mahatma Basaveshwar

बॉलिवूडमध्ये शिल्पाला शिरोडकर यांची बोल्ड अभिनेत्री म्हणून ख्याती होती. यूकेत स्थायिक व व्यवसायाने बँकर असणार्‍या अप्रेशरंजीत या व्यक्ती सोबत ११ जुलै २००० यादिवशी मुंबईत विवाहबध्द झाली .लग्नानंतर शिल्पा यूकेत स्थायिक झाली. २००३ मध्ये शिल्पाने मुलीला जन्म दिला. तिचे नाव अनुष्का असून शिल्पा तिच्या संगोपनात बिझी झाली.

संत ज्ञानेश्वर (जन्मः १२७५ समाधीः १२९६) हे १३ व्या शतकातील प्रसिद्ध मराठी संत. वारकरी संप्रदायाचे दैवत.

भारतातर्फे दोन कसोटी सामने खेळलेले त्यांचे दोन्ही सामने इंग्लंडविरुद्धच होते. गुणवत्ता असूनही पारकर यांच्या वाटयाला केवळ दोनच कसोटी सामने आले. ७०च्या दशकात सुनील गावस्कर यांचे सलामीचे साथीदार म्हणून पारकर यांना पुरेशी संधी मिळाली नाही.

सुधाकर तोरणे यांनी १९६५ पासून महाराष्ट्रात जिल्हा माहिती अधिकारी म्हणून यवतमाळ, जळगांव, रत्नागिरी, रायगड, धुळे,नाशिक, पुणे या जिल्ह्यात काम करताना तेथील लोकजीवनाशी संपूर्ण समरस.- उपसंचालक म्हणून मुंबई, पुणे, नाशिक येथे कार्य.

निलेश दत्ताराम बामणे हे ठाण्यामधील प्रतिभावंत व हौशी लेखक व कवी असून नुकतेच त्यांच्या ‘कवितेचा कवी’ व ‘प्रतिभा’ या दोन कवीतासंग्रहांनी, अगदी थाटात मराठी कविताविश्वामध्ये आगमन केले. ठाण्याच्या सिध्दी फ्रेन्डस पब्लिकेशनतर्फे प्रकाशित झालेले हे कवितासंग्रह अनुक्रमे 2009 व 2010 मध्ये प्रकाशित झाले व त्यांना मराठी रसिकांकडुन उदंड प्रतिसाद लाभला.

पंडिती काव्याचे एक श्रेष्ठ प्रतिनिधी, गंभीर, बोधपर आणि प्रौढ कविता करणारे कवी म्हणून चंद्रशेखर प्रसिद्ध होते.

कथा-कादंबरीकार प्रा. रावसाहेब रंगराव बोराडे यांचा २५ डिसेंबर १९४० रोजी जन्म झाला. 'पेरणी, मळणी, राखण, खोळंबा' मिळून १५ कथासंग्रह. तसेच 'पाचोळा, सावट, चारापाणी, आमदार सौभाग्यवती' या कादंबर्‍या. 'पिकलं पान, विहीर' ही नाटके आणि काही बालसाहित्य त्यांच्या नावावर आहे.

प्रबोधनकार सदैव नव्या पिढीबरोबर वाटचाल करीत राहिले याचे कारण ते स्वत: अखेरपर्यंत वृत्तीने ताजे-टवटवीत नि तरुण होते. प्रबोधनकारांनी संयुक्त महाराष्ट्राच्या लढ्यात जे कर्तृत्व गाजवले ते मोलाचे.

रत्नागिरी येथे होणाऱ्या ९१व्या अखिल भारतीय मराठी नाटय़ संमेलनाच्या अध्यक्षपदी राम जाधव यांची झालेली निवड म्हणजे गेली सहा दशके रंगदेवतेची पूजा बांधणाऱ्या एका निरलस पुजाऱ्याचा गौरव आहे. अकोला या आडवळणाच्या गावचा लौकिक जाधव, जाधव, राम

रसिकाश्रयी असा आहे. नाटक जगवण्याचा अकोलेकरांचा ध्यास खूप जुना आहे. बालगंधर्वाची नाटय़ संस्था कर्जाच्या ओझ्याखाली दबली तेव्हा नाटय़रसिकांनी पुढाकार घेऊन हे कर्ज फेडले आणि बालगंधर्वाना सर्वार्थाने स्वातंत्र्य मिळवून दिले,

असा गौरवपूर्ण इतिहास अकोलेकरांचा आहे. याच शहरात इतिहास, सूतकताई आणि शारीरिक शिक्षण हे विषय तरुण वयात शिकवणारा राम जाधव नावाचा एक ‘वेडा’ गेली साठ वर्षे रंगदेवतेच्या पूजेत तन्मयतेने सहभागी झाला. राम जाधव रंगदेवतेची सेवा करत नाहीत पूजा करतात इतका भक्तिभाव त्यांच्या मनात आहे. ‘रसिकाश्रय’ ही नाटय़चळवळ १९६० साली संस्थारूपाने सुरू केली. येत्या २२ ते २४ डिसेंबर या कालावधीत रसिकाश्रय ही संस्था सुवर्णमहोत्सव साजरा करण्याच्या तयारीत असतानाच या संस्थेच्या शिरोमणीची अखिल भारतीय मराठी नाटय़संमेलनाच्या अध्यक्षपदी निवड व्हावी आणि तीही बिनविरोध हा सुवर्णकांचन योगच म्हणायला हवा. राम जाधव मुळचे बुलढाणा जिल्ह्य़ातले. साडेसहा दशकापूर्वी ते शिक्षणासाठी अकोल्याला आले आणि सर्वार्थाने अकोलेकर झाले. रेल्वेत तिकीट निरीक्षक म्हणून नोकरीला लागल्यावर सततची फिरती आणि रंगभूमीची पूजा या दोन्ही आघाडय़ांवर ‘मामा’ म्हणून अकोल्यात आणि मराठी नाटय़ परिवारात परिचित असलेल्या राम जाधव यांनी स्व-कर्तृत्वाची मोहोर उमटवली. त्या काळात म्हणजे १९५० च्या दशकात आंतरधर्मीय विवाह करून खळबळ माजवणाऱ्या आणि कायद्याची पदवी संपादन केलेल्या राम जाधव यांनी नंतरच्या आयुष्यात अभिनय, दिग्दर्शन, निर्मिती आणि नाटय़ चळवळीला रसिकाश्रय मिळवून देण्यासाठी कोणत्याही पदाची तसेच, सन्मानाची अपेक्षा न बाळगता सक्रिय असणारा निरलस कार्यकर्ता, अशी विविधांगी कामगिरी बजावली. या सहा दशकात सुमारे ९० नाटकांची निर्मिती राम जाधव यांनी केली. यात ३ संगीत नाटके आणि ४ हिन्दी नाटकांचा समावेश आहे. विजया मेहता यांच्या संपर्कात आल्यावर १० बालनाटकांची निर्मिती करतानाच विजया मेहता यांनी आयोजित केलेल्या तसेच, विजया मेहता यांच्या नेतृत्वाखाली न झालेल्याही शेकडो नाटय़ प्रशिक्षण शिबिरात एक प्रशिक्षक म्हणून राम जाधव सहभागी झाले. जे काही करायचे ते नीट नेटकेच असले पाहिजे, असा आग्रही कटाक्ष बाळगणारा राम जाधव ‘मि. परफेक्शनिस्ट’ म्हणूनही ओळखले जातात. तरी विविध उपक्रमात सहभागी होताना कोणताही तोरा न बाळगता किंवा इतक्या प्रदीर्घ अनुभवाने आपण नाटय़ चळवळीतले ‘महागुरू’ झालो आहोत, असा अहं न दर्शविता सतरंजी उचलणारा-टाकणारा कार्यकर्ता ते प्रशिक्षक अशा दोन्ही भूमिकात राम जाधव लीलया वावरले. रंगदेवतेची पूजा हीच इतिश्री न मानता भारत-चीन आणि भारत-पाकिस्तान युद्धातील मृतांच्या वारशांसाठी निधी संकलन, भूकंपग्रस्तांच्या मदतीसाठी धावून जाणे अशा एक ना अनेक सामाजिक उपक्रमात स्वत: आणि रसिकाश्रयच्या सहकाऱ्यांसह धावून जाण्याची संवेदनशीलताही राम जाधव यांनी दाखवली. मराठी रंगभूमीच्या इतिहासात मलाचा दगड धरलेल्या ‘नटसम्राट’ या नाटकाचे संक्षिप्तीकरण करण्याचा धाडसी आणि आवाहनात्मक प्रयोगही राम जाधव यांनी यशस्वीपणे पेलला. ‘संक्षिप्त मी नटसम्राट’ हे एक आव्हान असून प्रत्येक प्रयोगात आणखी कठीण होऊन ते आव्हान खुणावत असते, असे सांगत गेली १३ वर्षे राम जाधव हे आव्हान तेवढय़ाच तन्मयतापूर्ण भाविकपणे पेलत आहेत. अकोलेकरांचा नाटय़चळवळीला आश्रय सक्रियपणे देण्याची परंपराही या काळात राम जाधव यांनी एखाद्या व्रतासारखी पाळली आहे. वृद्ध कलावंतांचा उचित गौरव आणि त्यांना सहाय्य मिळवून देण्यासाठी वयाची पंच्याहत्तरी उलटली तरी राम जाधव यांची धडपड आजही सुरू आहे. रसिक मराठी नाटकापासून दुरावत आहेत कारण, त्यांच्या आवडी-निवडीचा विचारच केला जात नाही, अशी खंत राम जाधव यांना आहे. या संदर्भात ठोस काही तरी करण्याचा त्यांचा मनोदय आहे. गेली सहा दशके अशा विविध भूमिकात अग्रणी राहूनही प्रसिद्धीची हौस न बाळगलेल्या राम जाधव यांची नाटय़ संमेलनाच्या अध्यक्षपदी झालेली निवड त्यांच्या चाहत्यांना सुखावणारी आहे. पुरुषोत्तम दारव्हेकर यांच्यानंतर म्हणजे सुमारे ४० वर्षांनंतर हा बहुमान विदर्भाच्या वाटय़ाला आला आहे, याचेही अप्रुप वैदर्भीयांना असणे स्वाभाविकच म्हणायला हवे.

-------------------------------------------------

राम जाधव - त्यांचा रसिकाश्रय

भारदस्त व्यक्तिमत्व, पट्टीचा आवाज, भूमिकेची उत्तम समज, सतत नाविन्याचा शोध ही वैशिष्ट्यं असलेले अकोल्याचे राम जाधव नाट्यसंमेलनाध्यक्ष पदाची सूत्रं स्वीकारण्यास सज्ज झाले आहेत...

बुलडाण्यात लेखक-कलावंतांची उत्तम निपज होते, असं म्हणतात. राम जाधव हेही बुलडाण्याचेच. तिथून आपलं कलावंतपण घेऊन अकोल्याला नोकरीच्या निमित्ताने आले आणि तिथेच रूजले.

' रसिकाश्रय' नावाची संस्था त्यांनी स्थापन केली. कुठल्याही कलावंतानं आणि रसिकानं हक्कानं आश्रयाला यावं, असं हे कलाघर. ही गोष्ट पन्नास वर्षांपूर्वीची. गेल्या पन्नास वर्षांत रसिकाश्रयचा पसारा इतका वाढत गेला की या वडाच्या पारंब्या पुन्हा मातीत रूजल्या, फांद्यांना फांद्या फुटत गेल्या आणि आज रसिकाश्रयचा हा एकमेव बुंधा स्वत:च त्या झाडाच्या सावलीत बसून वरचा विस्तार शांतपणे बघतो आहे. हौशी रंगभूमीच्या इतिहासात एक संस्था एकाच माणसाच्या आधारावर पन्नास वर्षं टिकल्याचं दुसरं उदाहरण नाही.

राम जाधवांकडे नाट्यसंमेलनाध्यक्षपद चालत येण्यासाठी एवढं कर्तृत्वही पुरेसं आहे. पण त्यांचं काम तेवढंच नाही. केवळ संस्था उभी करणं आणि ती जिवंत ठेवणं हे अवघड असलं तरी अशक्य नाही. पण ती संस्था चाकोरीबाहेरचे मार्ग चोखाळत धगधगती ठेवणं, तिला ऊर्जा पुरवत राहाणं हे मात्र कठीण काम आहे. जाधव मामांचा पिंड हा जात्याच प्रयोगशील रंगकर्मीचा होता, त्यामुळे सतत वेगळ्या वाटेने जात राहाणं हे त्यांचं भागधेय बनलं. पण ते ज्या भौगोलिक परिसरात राहात होते तिथे राहून वेगळेपणाचा वसा घेणं, हे महाकठीण काम होतं. जाधवमामा ज्या काळात हौशी रंगभूमीवर कार्यरत झाले आणि राज्य नाट्य स्पर्धेसाठी नाटकं करू लागले तो काळच मुळी मराठी रंगभूमीसाठी धामधुमीचा होता. साठ सालानंतर एक नव्या जाणिवेच्या रंगकर्मींची लाटच महाराष्ट्राच्या सर्व भागातून मराठी रंगभूमीवर आली. यात मुंबईतून विजया मेहता, अरविंद देशपांडे होते, पुण्यातून पीडीएचे भालबा केळकर होते, अहमदनगरमधून मधुकर तोरडमल नाटकं घेऊन स्पर्धेत उतरत होते, नागपुरातून पुरूषोत्तम दारव्हेकर येत होते, सोलापुरातून वामन देगांवकर नाटकं करत होते. तुल्यबळांचा मुकाबला राज्य नाट्य स्पधेर्त होत असे. अशा काळात राम जाधव विदर्भातल्या अकोला केंदातून नाटकं करू लागले. त्यांनी स्वत:चं नटपण कमावलेलं होतं. भारदस्त व्यक्तिमत्व, पट्टीचा आवाज, भूमिकेची उत्तम समज, नाटकाचं अर्थनिर्णयन करण्याची तयारी, सतत नाविन्याचा शोध आणि त्यातून आलेला धाडसीपणा एवढ्या भांडवलावर त्यांनी मुंबई-पुण्याकडच्या मंडळींना आपली दखल घ्यायला लावली. त्यांनी स्पर्धेत सादर करण्यासाठी नाटकं निवडली तीच राष्ट्रीय स्तरावर गाजलेली झालेली 'एवम् इंदजीत', 'आषाढ का एक दिन', 'नाटककाराच्या शोधात सहा पात्रे', 'शांतता कोर्ट चालू आहे', 'आणि एक दोणाचार्य', 'उद्ध्वस्त धर्मशाळा' अशी. ही नाटकं अकोल्यातील नाटकवेड्यांना बिल्कुल परिचयाची नव्हती. त्यामुळे त्यांच्या निवडीची चेष्टाही झाली. पण जाधव-मामांनी नेटाने ती केली. या अनवट नाटकांसाठी नटसंच तयार करण्याची, त्यांची तयारी करवून घेण्याची जबाबदारीही त्यांनी न कंटाळता पार पाडली.

जाधवांच्या व्यक्तिमत्त्वात जसा एक नाटक्या आहे तसाच एक कार्यकर्ताही आहे आणि खमक्या संयोजकही आहे. आपल्या गावातल्या लोकांना नव्या संवेदनेच्या नाटकांसाठी तयार करायचं असेल, नवी अभिरुची घडवायची असेल तर नाटकाच्या बरोबरीने काव्यवाचन, नामवंतांच्या मुलाखती, चर्चा-परिसंवाद असेही कार्यक्रम आयोजित करायला हवेत आणि त्यासाठी नव्या विचारांच्या रंगकर्मींना सतत आपल्या परिसरात बोलवायला हवं, हे ओळखून त्यांनी रसिकाश्रयच्या छत्राखाली मुक्त व्यासपीठच उभं केलं. वसंतराव देशपांडेंच्या अध्यक्षतेखाली संपन्न झालेलं ८२वं नाट्य संमेलन अकोल्यात भरवण्याचं धाडसही त्यांनी त्यापोटीच केलं. याच संमेलनात 'घाशीराम कोतवाल'वरचा परिसंवाद गाजला होता. याच संमेलनात नेते आपले राजकारणाचे जोडे बाजूला काढून चक्क श्रोत्यांतच बसले होते. याच संमेलनात राम जाधवांनी सादर केलेलं चिं. त्र्यं. खानोलकरांचं 'दोन पिकली दोन हिरवी' हे नाटक (ज्याची रंगावृत्ती कमलाकर सोनटक्के आणि बापू लिमये यांनी केली होती) सर्वत्र चचिर्लं गेलं. संमेलन भव्य झालं, मामांच्या कुशल संयोजनाची ग्वाही सगळीकडे फिरली. पण खर्च अंगाबाहेर गेला. तो निस्तरण्या-साठी जाधवमामांनी 'दोन पिकली'चे प्रयोग लावले. पन्नास-साठ प्रयोगांतून सुमारे दीड लाख रूपये उभे केले आणि देणेक-यांची तोंडं बंद केली. प्रसंगी पदरचे पैसे घातले. पण याबद्दल त्यांनी कधी वाकडा शब्द काढला नाही. प्रायोजक मिळवून संमेलनं फायद्यात नेण्याच्या आजकालच्या दिवसांत मामांचा तो व्यवहार आज चेष्टेचा विषय ठरेल, पण त्यांनी तो कोणतीही वाच्यता न करता निभावला. त्यांचा ऋजु स्वभाव आणि दांडगा लोकसंपर्क या दोन गुणांनी प्रतिकूल परिस्थितीतही त्यांचा तोल कधीच ढळू दिला नाही.

रेल्वेतली टीसीची नोकरी त्यांनी आनंदाने केली याचं एकमेव कारण त्यांना त्यानिमित्ताने सर्वत्र संचार करण्याची मिळालेली संधी, हेच असावं. आपलं नाट्यवेड जपण्यासाठीच त्यांनी नोकरीत मिळणारी बढती नाकारली आणि टीसीच राहाणं पसंत केलं. सर्व संमेलनांना हजर राहाणं, नाटकाच्या सेन्सॉरबोर्डात सतत क्रियाशील राहाणं, अनेक ठिकाणी कार्यक्रमांसाठी भ्रमंती करणं हे सगळं वयाच्या पंच्याहत्तरीतही ते तबीयतीने करतात. काही वर्षांपूर्वी 'नटसम्राट' संक्षिप्त स्वरूपात सादर करण्याचा वेगळा प्रयत्न त्यांनी यशस्वी करून दाखवला होता. शिरवाडकरांच्या या नाटकातली सगळी स्वगतं एका सूत्रात गुंफून ती ते एका निवेदिकेच्या मदतीने सादर करीत आणि संपूर्ण 'नटसम्राट' पाहिल्याचा अनुभव देत. विदर्भातल्या रसिकांनी या प्रयोगाची खूप प्रशंसा केली.

तनाने-मनाने सदैव हौशी आणि प्रायोगिकच राहिलेले राम जाधव यांना अखिल भारतीय मराठी नाट्यसंमेलनाच्या अध्यक्षपदावर विराजमान होण्याचा मिळणारा मान दुर्लभच म्हटला पाहिजे, कारण व्यावसायिक रंगभूमीभोवतीच बहुतेक वेळा फिरत राहिलेल्या नाट्यसंमेलनाला हौशी नाटकवाल्यांची फारशी आठवण आलेलीच नाही. म्हणूनच यावेळी जाधवमामांचा मान हा आपलाच बहुमान समजून महाराष्ट्रातल्या तमाम हौशी रंगकर्मींनी रत्नागिरीच्या संमेलनाला हजर राहिलं पाहिजे.