अष्टविनायकांपैकी ओझरच्या विघ्नेश्र्वर हा पाचवा गणपती आहे. येथील श्रींची मूर्ती लांब रूंद असून अष्टविनायकापैकी सर्वात श्रीमंत गणपती म्हणून श्री विघ्नेश्र्वराला ओळखले

जाते. श्रींच्या डोळ्यात माणिक असून, कपाळावर हिरा आहे. अशी प्रसन्न व मंगल मूर्ती असलेला श्रीगणेश विघ्नांचे हरण करतो, म्हणून या गणपतीला विघ्नेश्र्वर म्हणतात. ही गणेशाची स्वयंभू मूर्ती आहे.

शायर लतीफ़ म्हणतो,
हम सादामिज़ाजों के लिए ये भी बहोत है
क्या होता है जीने का हुनर सोचना होगा ।
"व्यक्ती आणि वल्ली" मधे दोन वस्तादांच्या ( टिल्यावस्ताद आणि ज्योतिमामा ), ज्याला हिंदीमध्ये 'जीने का बहाना' म्हणतात,त्याला अनुलक्षून लिहिताना भावूक भाषेत "पुल" म्हणतात... "तिथे एकाच क्षणाने आपला अजिंक्यपट कोरुन त्या काळजाचा जणू एक दगडी विजयस्तंभ करुन ठेवला आहे. दोन वस्तादांच्या आयुष्यातले ते दोनच दिव्य क्षण.तेच क्षण ते जगले ......शरीराने आणि मनानेही."

पण लक्षात घ्या, हे क्षण आले ते त्यांच्या भौतिक आयुष्यात.मात्र जसा पुलंचाच बापू काणे जन्माला आला तोच मुळी सेक्रेटरी म्हणून, त्याचप्रमाणे माझ्यासारखे लाखो लोक या देशात जन्माला आले तेच मुळी क्रिकेटप्रेमी म्हणून. आणि असंख्य क्रिकेटप्रेमींच्या हृदयाप्रमाणे माझ्या हृदयातदेखिल "ते" दोन क्षण एखाद्या अर्वाचिन शिलालेखाप्रमाणे कायमचे कोरले गेले आहेत.ते मिटले जाणे किंवा त्यावर काळाची धूळ जमणे हे किमान सीताराम येचुरी या देशाचे पंतप्रधान होईपर्यंत तरी अशक्य आहे.

हिंदुस्थानचा शेवटचा बादशहा शायर बहादुरशाह ज़फर म्हणतो,
जिंदगी मे दो ही लमहे मुझपे गुज़रे है कठिन
इक तेरे आने से पहले,
इक तेरे जाने के बाद ।
त्यांतील पहिला दिवस म्हणजे अर्थातच २५ जून १९८३ आणि दुसरा २ एप्रिल २०११. नाही....२४ सप्टेंबर २००७ (पहिल्या 20-20 वर्ल्डकपमधिल भारताचा विजयदिन) नाही.

९९९ रुपयाला मिळणारा डॉमीनोज् पिझ्झा ( मनोजकुमार निर्मित सिनेमात 'चुकून' दिग्दर्शक दिसावा तसे मला एकदाच डॉमीनोज् पिझ्झामधे चिकनचे पाव इंचाचे सहा तुकडे दिसले होते.), लिव्हइन रिलेशनशिप आणि 20-20 क्रिकेट या तीन गोष्टी आमच्या पिढीच्या DNA मधे नाहीत. यात चांगल्या वाईटाचा प्रश्न नाही , पण आमच्या स्त्रीसौंदर्याच्या व्याख्येमध्ये माधुरी दीक्षित व श्रीदेवी बसतात पण कलकी शर्मा बसत नाही आणि मर्दानी पुरुषी सौंदर्याच्या व्याख्येत धर्मेंद्र आणि विनोद खन्नाची गणती होते पण अर्जुन रामपालची होत नाही, हा आमच्या पिढीचा ल.सा.वि.असावा.
२५ जून १९८३....लॉर्डस्.

सहसा जलदगती वा मध्यमगती गोलंदाज गोलंदाजी करताना धाव घ्यायला हळू सुरुवात करतात व यष्टींजवळ येतायेता त्यांचा वेग वाढत जातो. पण 'जिमी' अमरनाथ हा जगातील एकमेव गोलंदाज असावा की जो धाव घ्यायला तर वेगाने सुरुवात करी, पण अर्ध्या रस्त्यात आल्यावर कंटाळा आल्यागत त्याचा वेग त्याच्या गोलंदाजीप्रमाणेच मंदावत असे. त्याच्या सातव्या ( व वेस्टइंडिज डावातील ५२ व्या ) षटकातील अखेरचा चेंडू मायकेल होल्डिंगला टाकून,त्याच्या फसलेल्या पूलच्या फटक्यावर , पायचीतचे अपील करण्यासाठी तो १८० कोनात वळण्याआधीच उत्साही पंच डिकी बर्डचे उंचावलेले बोट मी आतापर्यंत निदान १०० वेळा तरी पाहिले असेन. आणि सहज शक्य आहे की माझ्या नातवंडांबरोबर मी तो विजयी क्षण अजून १०० वेळा त्याच उत्साहाने अनुभविन.( त्यानंतर विजयचिन्ह म्हणून हातात यष्टी घेऊन ज्या वेगाने "जिमी" पॅव्हेलीयनकडे धावला,त्या वेगाने तो मैदानात संपूर्ण कारकिर्दीत धावला असता तर त्याच्या नावावर , आता असलेल्या धावांपेक्षा दीडपट धावा नक्कीच जमा झाल्या असत्या.)

आनंदलेला सनी गावस्कर वर्ल्डकपनंतरच्या पहिल्याच मुलाखतीत म्हणाला होता..."मी अजून ती 'फायनल' टीव्हीवर पाहिलेली नाही. मला अजूनही भीती वाटते की कपिलच्या हातून किंग रिचर्ड्सचा झेल सुटेल आणि आपण सामना हरु."
१९७३ साली आलेला "बॉबी" आणि १९८३ साली जिंकलेला वर्ल्डकप,या दशकभराचा कालखंड ( व्हाया शोले,आणीबाणी आणि विम्बल्डन ) हा आमच्या पिढीला मिशी,शिंगं व मतं फुटण्याचा कालखंड होता.

शायर नासिर काज़मी म्हणतो,
दिल मे इक लहर सी उठी है अभी
कोई ताजा हवा चली है अभी ।

तुम्हाला लहानपणी वाचलेल्या 'अरेबियन नाईट्स' मधल्या अदभूत गोष्टी आठवतात ? त्यातील एका गोष्टीत धाडसी, पराक्रमी व आत्मविश्वास ठासून भरलेला ( म्हणजे जवळपास 'माही' धोनीसारखा ) नायक हातीमताई सात प्रश्नांची उकल करण्याच्या शोधार्थ निघतो.त्यातील एक प्रश्न असतो..."एकवार पाहिले आहे.... पुन्हा पहायची इच्छा आहे !"...या वाक्याचा अर्थ शोधणे. हातीमताईचे पुढे काय झाले ते बगदादनिवासीच जाणोत पण आमचा तो शोध मात्र २८ वर्षांनी "वानखेडे स्टेडियम"वर संपला.
२ एप्रिल २०११.....वानखेडे स्टेडियम.

चेहेऱ्यावर तीच तगमग. हृदयात तीच धडधड. बोटांची नखं तशीच कुरतडलेली. जणू मधे २८ वर्षे गेलेलीच नाहीत. आमच्या डोळ्यावर चष्मा लागलेला नाही. आमच्या कानावरचे केस पिकलेले नाहीत आणि आम्हाला इन्कम टॅक्सची शो कॉज् नोटीसदेखिल आलेली नाही.मधल्या काळात अटलबिहारीजी पंतप्रधान झालेलेच नाहीत.'मोबाईल' हे काय प्रकरण आहे याचा आम्हाला गंधदेखील नाही,त्यामुळे 'डॉ. मनमोहन सिंग' आणि 'सायलेंट मोड' हे समानार्थी शब्द आहेत की नाहीत असा गहन प्रश्नच आम्हाला पडलेला नाही.अजूनही 'बरखा'ला मॅटीनीला प्लेबॉय शम्मी कपूरचा "तिसरी मंझील",बुळ्या विश्वजितचा "बीस साल बाद" आणि चिरतरुण देव आनंदचा "तेरे घरके सामने" तुफान गर्दी खेचताहेत.आणि बघा अजूनही,उंच खुर्चीवर बसलेल्या खत्रूड अंपायरने "गेम,सेट अँड मॅच टू मिसेस ( ख्रिस एव्हर्ट ) लॉइड" म्हंटल्यावर आम्हाला फुटलेल्याआनंदाच्या उकळ्या पुरत्या विरलेल्यासुद्धा नाहीत.काहीकाही म्हणून बदललेलं नाही.

'वानखेडे'चा आणि आमचा फार जुना ऋणानुबंध होता.१९७५ साली नवख्या वानखेडेवरच्या मुहूर्ताच्या सामन्यात,क्लाइव्ह लॉइडच्या हेविवेट वेस्टइंडिज संघांविरुद्ध भारताचा निःसंशय सर्वोत्कृष्ट क्षेत्ररक्षक ( रवींद्र जाडेजाची बिल्कुल क्षमा न मागता ) फॉरवर्ड शॉर्टलेगचा ढाण्या वाघ एकनाथ सोलकरला, त्याच्या आयुष्यातले एकमेव शतक काढताना आम्ही आदराने पाहिले होते. फक्त एकदाच 'वानखेडे'वर आम्हाला दगाफटका झाला होता. पण १९८७ च्या वर्ल्डकपच्या इंग्लंडविरुद्धच्या उपांत्य सामन्याच्या आदल्या दिवशी , सिटीलाईटच्या 'गोपीटँक' व दादरच्या मासळी बाजारात टनानी ताजी मासळी मिळत असताना, दिलीप वेंगसरकरला,पोट बिघडवणारा, बर्फातला 'उतरलेला' बांगडा खायला घालायची दुर्बुद्धी त्याच्या पत्नीला झाली ( व दिलिप संघात नसल्यामुळे आपण तो सामना हरलो ) त्यात बिचाऱ्या 'वानखेडे स्टेडियम'चा काय दोष ?

"हरे रामा हरे कृष्णा" नंतर देव आनंदचे सर्व सिनेमे,शेवटच्या कर्जत लोकलमधले प्रवासी कल्याणनंतर गाढ झोपावेत तसे ओळीने झोपले तर त्यात निष्पाप "बिजली" थिएटरचा काय गुन्हा ?

आणि हो....१९९३ साली इंग्लंडविरुद्धच्या कसोटी सामन्यात प्रविण आमरे, विनोद कांबळी आणि सचिन तेंडुलकर हे आचरेकरसरांचे तीन पट्टशिष्य भारतीय संघातून खेळत असताना माझ्या (कट्टर) "बालमोहन"कर मित्राने वानखेडेवर बॅनर फडकविला होता..

"Sharadashram vs England !"
ते काही केवळ दोन वार कापड नव्हते तर, क्रिकेटच्या मैदानात ज्या प्रतिस्पर्ध्याशी कायम दोन हात केले त्या प्रतिस्पर्ध्याच्या क्रीडावैभवाला दिलेल्या मानवंदनेचे,मुंबईच्या खिलाडूवृत्तीच्या "क्रीडासंस्कृती"चे ते उज्वल प्रतिक होते.
नुवान कुलशेखराच्या नवव्या ( व भारतीय डावातील ४९ व्या ) षटकातील दुसऱ्या चेंडूवर कर्णधार धोनीने ( ७९ चेंडूत ९१ धावा ) "तो" ऐतिहासिक षटकार ठोकला आणि त्या क्षणाची आतुरतेने वाट पाहणाऱ्या कोट्यवधी विस्फारलेल्या डोळ्यांना आपल्याच भाग्याचा हेवा वाटला. झालेल्या आनंदाचा महापूर त्यांनी मग कोणाची नजर लागू नये म्हणून, पापण्यांच्या मदतीने जागेवरच थोपवून धरला.

शायर साहिर लुधियानवी म्हणतात,
हर एक दौर का मज्ह़ब नया खुदा लाया
करें तो हम भी , मगर किस खुदा की बात करें ।
पुन्हा एकदा आपल्या लाडक्या सनीचीच साक्ष काढतो. तो मध्यंतरी म्हणाला...."मी घरच्यांना ( म्हणजे रोहनला ) सांगून ठेवलंय,मी रुग्णशय्येवर असेन ( रुग्णशय्येवर जावो ××× जावेद मियाँदाद. सनी आताही इतका तंदुरुस्त आहे की आजही तो कसोटी खेळला , तर जय शहाची शपथ , तो कमीतकमी चेतेश्वर पुजारासारखा धावबाद तरी होणार नाही हे निश्चित !) तेव्हा माझ्यासमोर माहीच्या 'त्या' षटकाराची क्लिप लावा आणि रवी शास्त्रीची कॉमेंटरी ....फुल्ल व्हॉल्युम मधे.

"INDIA LIFT THE WORLD CUP !"
विषय संपला.
अमजदखानचा सर्वार्थाने 'बाप'असलेला अभिनेता जयंत आज असता तर गळ्यातील चट्टेरीपट्टेरी रुमालाने डोळे पुसत, लाखो-करोडो भारतवासीयांची भावना बोलून दाखविणाऱ्या सनीला रुद्ध कंठाने म्हणाला असता..."कसम गंगामैय्याकी, सौ साल जिओ बरखुर्दार , आपने तो हमारे मुँह की बात छिन ली !"
शायर आदम म्हणतो,
ये इक दो दिन जो नादानी के दिन है
यही खुशीयों की तुग़्यानी ( बाढ ) के दिन है!

संदीप सामंत
१०/०७/२०२०
९८२०५२४५१०.

मराठी भाषेची ताकद खालील लेखात पहा. प्रत्येक शब्द 'क' पासून सुरु करुन येवढा मोठा परिच्छेद लिहिला आहे. जगातल्या कोणत्या इतर भाषेत अशी ताकद असेल ?

केव्हातरी कोल्हापूरच्या कर्तव्यतत्पर केळकर काकांबद्दल काकांच्याच कचेरीतल्या केशवने काकूंसमोर कागाळी केली. काकू कावल्या. काकूंनी कपाटातून कात्री काढून काकांच्या कामाचे कोरे करकरीत कागद कचाकचा कापले. काकांचे कापलेले कागद केशवानेच कचऱ्यात कोंबून काकांच्याच किचनमध्ये ' कजरारे-कजरारे' कवितेवर कोळीनृत्य केले. काकूंनी कागद कापल्याचे कळताच काका कळवळले. काकांनीही कमालच केली. काकांनी काकूंचे काळे कुळकुळीत केस कात्रीने कराकरा कापले. काका काय करताहेत काकूंना कळेनाच! काकूंनी कर्कश्श किंचाळून कलकलाट केला. काका काकूंची कसली काळजी करणार! काकांना कामाची काळजी. काकूंच्या कर्णकर्कश्श कोलाहलातही, केशवाने कचऱ्यात कोंबलेले कागदाचे कपटेन कपटे काढून काकांनी कचेरीकडे कूच केले. कचेरीच्या कामासाठी काकांनी कंबर कसली. कागदाच्या कापलेल्या कपट्यांचे काकांनी 'कोलाज' करून कामकाज कार्यान्वयित केले. केशवाचे कारनामे कळताच काकांनी काट्यानेच काटा काढला. काकांनी केशवालाच कोलाजचे काम करण्यासाठी कुथवला. कपटी केशवने काकांवरच कामचुकारपणाचा कांगावा करून कामाचा कंटाळा केला. काकांनी कठोरपणे केशवाला कामावरून काढले. कासावीस काकूंनी कालच्या कडू कारल्याची कोशिंबीर कटाप करून काकांसाठी कच्च्या कैरीचे कोय काढून कालवण केले. काकांनीही करुणेने काकूंचे कृत्रिम केस कुरवाळले. केळकरांच्या कोकणस्थ कुटुंबात कर्तव्यापुढे कर्मकांड केव्हाही कनिष्ठच. कर्तव्यदक्ष काकांच्या कार्यकाळात कचेरीने कर्मरूपी किल्ल्याचे कीर्तिशिखर काबीज केले. कामावरून काढलेल्या केशवाने कितीतरी काबाडकष्ट काढल्यावर कोल्हापूरच्या कॉम्रेड कणेकर कॉलेजने केशवाला कबड्डीचा कर्णधार केला. क्रिडापटू केशवाने कबड्डीतच करियर केले. कालच्या कागाळीखोर केशवाला काळानेच केला 'कबड्डीतल्या किचकट कसरतींचा कर्ता'!

कथासार
-
क्रियेविण करिता कथन, किंवा कोरडेची कीर्तन,
कितीक किताब कष्टाविण, काय कामाचे

-- चिंतामणी कारखानीस

निरंजनदास बल्लाळ हे गणेशभक्त व गीतेचे टीकाकार म्हणून प्रसिद्ध आहेत. ते निरंजनस्वामी कऱ्हाडकर यांचे शिष्य. हे मूळचे बीडचे असा उल्लेख निरंजनस्वामींचा चरित्रकार नातू भगवंत देव यांनी केला आहे.

कोण म्हणतं एकदा वेळ निघुन गेली की परत येत नाही...
'ती सध्या काय करते ' हा सिनेमा पाहिला आणि या विषयावर थोडा विचार करावासा वाटला.
'ती सध्या काय करते' यावरून बरेच विनोद झाले, अतिशयोक्ती झाली. यातला विनोदाचा भाग सोडला तर हा विषय मनाच्या खुप जवळचा वाटला. यातल्या अन्याचा बायकोची (उर्मिला कानेटकर) भुमिका मनाला स्पर्श करून गेली.
सध्या आपण पहातोय की, रि-युनियन हा विषय निघाला की पत्नी पती कडे किंवा पती पत्नी कडे संशयाच्या नजरेने पाहतात. पण खरं सांगू ? लग्नाची २०-२५ वर्ष एकमेकांच्या सहवासात घालवल्यावरही आपण आपल्या जोडीदारावर विश्वास ठेऊ शकत नसलो तर आपण काय सहजीवन जगलो ? लग्नाच्या गाठी स्वर्गात बांधल्या जातात हेच खरं.. नाहीतर तुमचा जोडीदार शाळा-काँलेज मधे असतानाच सैराट झाला असता, नाही का ? पण तो संयमी आहे, विचारी आहे म्हणून आज तुमच्या जोडीला आहे. आज २५ वर्षांच्या संसारा नंतर ब्रम्हदेवही आले तरी तुमची गाठ सोडू शकणार नाही असा विश्वास हवा..
एकदा सरलेले बालपण/तारूण्य पुन्हा मिळत नाही, या विचारावर रि-युनियन या संकल्पनेने मात केली आहे. ज्याने कोणी ही संकल्पना शोधून काढली, त्याला सलाम
शाळा काँलेज मधिल मित्र मैत्रिणींना भेटा, त्यांचाशी गप्पा मारा, सरलेले बालपण- तारूण्य तुम्हाला परत मिळेल, नक्कीच ! आयुष्यात राहून गेलेली सगळी मजा उपभोगण्यासाठी पुन्हा एकदा मिळालेली ही सुवर्णसंधी आहे.
खुप फिरा, मजा करा ! ४०-४५ हे वय असं आहे की, अजुनही तुम्ही भ्रमंती करू शकता. एकदा का साठी आली, की पुन्हा हळहळ वाटेल, आलेली संधी गमावल्याची. आणि करा की प्रपोज राहून गेलेलं ! काय हरकत आहे ?
मनावर नियंत्रण असलं की सगगळच सुंदर असतं/अम्रुत असतं. आपली द्रुष्टी स्वच्छ असली की सगळच स्वच्छ दिसतं. म्हणूनच कोणतीही अतिशयोक्ती टाळून मजा घ्या जीवनाची.
आणि मनावर नियंत्रण होतं म्हणून विधीलिखित जोडीदारा बरोबर तुम्ही संसाराची पंचविशी गाठू शकलात. चुकणारा माणूस कुठेही चुकतो, त्याला रि-युनियनच निमित्त लागत नाही.
तुमच्यातले काही सुप्त कलागुण संसाराच्या धकाधकीत दबून गेलेले असतात, पण तुमचे मित्र ते बरोबर जाणतात. ते सादर करण्याची, त्याचा आनंद घेण्याची संधी म्हणजे रि-युनियन.
मन एक पाखरू आहे, त्याला स्वच्छंद उडू द्या , बागडू द्या. संशयाच्या, लोकलज्जेच्या कुपीत त्याला बंदिस्त करू नका. गुदमरून मरेल ते ! आणि शिल्लक राहील ते फक्त शरीर..
तुमच्या कुटुंबा समवेत गेट टुगेदर करा. न जाणो तुमची मुलं तुमच्या मैत्रीचा वारसा पुढे चालवतील.
आपल्यातले काही मित्र मैत्रिणी इतर कारणांनी दुःखी असतील, त्यांना तुमच्यात सामाऊन घ्या.., तुमची सोबत त्यांचे विश्व बदलू शकते.
हे जग सोडताना कोणतीही इच्छा मागे ठेऊ नका कारण मनुष्य जन्म एकदा मिळतो आणि आयुष्य सुंदर आहे.
मित्रांची कदर करा आणि उरलेल्या आयुष्यात राहून गेलेल्या गोष्टी करा व सर्व मधूर आठवणी सोबत घेउनच जगाचा निरोप घ्या.
अरे! आज मला माझ्यातला लेखक गवसला.., अर्थात क्रेडीट गोज टू रि-युनियन पटलं तर आपापल्या ग्रुप मधे नक्की अँक्टीव व्हा...

सागरी सुरक्षेचे महत्व लक्षात घेऊन छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आरमाराची उभारणी केली. याच आरमाराची शान असलेली ‘संगमेश्वरी’ नौका रत्नागिरी जिल्ह्याच्या निढळेवाडी येथील सुतारांनी तयार केल्याचे सांगितले जाते. सुतारकलेची ही परंपरा जोपासत आजही या गावात नौका तयार करण्याचा व्यवसाय करण्यात येतो.

कुमार दिघे यांचा जन्म ११ ऑक्टोबर १९३३ रोजी कराची येथे सीकेपी कुटुंबात झाला .त्यांच्या आधीच्या चार पिढ्या कराची येथे रहात होत्या .फाळणीमुळे कुमार दिघे पुणे येथे आले व मामाच्या आश्रयाने राहू लागले .त्यांनी एस .पी .महाविद्यालयातूनएम .ए .पर्यंत शिक्षण पूर्ण केले .शिक्षण घेत असतानाच कुमार दिघे अभिनयाच्या क्षेत्राकडे आकर्षित झाले

आजकाल शहरापासून आणि छोट्याछोट्या गावापर्यंत हॉटेलिंगचे प्रमाण खूप वाढले आहे. खरंच आजकाल हॉटेलचे खाणे आनंददायी आहे काय? आपण कुटुंबीयांसह, मित्रांसह हॉटेलमध्ये, बदल म्हणून म्हणा अथवा ठरावीक निमित्ताने म्हणून जेवण्यासाठी जातो. पण, खरंच आपण तेथे प्रशस्तपणे, आनंदाने एन्जॉय करतो काय? सध्या तर कुठेही हॉटेलात गेलो की, आपण खुर्चीवर बसतपण नाही तोपर्यंत तेथील वेटर (कर्मचारी) लगेच प्रश्‍न विचारतो की, मिनरल वॉटर की हॉटेलचे रेग्युलर पाणी देऊ? आपणही मोठेपणात म्हणा अथवा आरोग्यदक्ष म्हणून म्हणा, लगेच मिनरल पाणी बाटलीची ऑर्डर देतो. ते पाणी तरी खरोखरच आरोग्याच्या दृष्टीने योग्य आहे का, हे पण पाहात नाही. त्यानंतर मेनूकार्ड पुढे ठेवले जाते. मग आपण आपसात चर्चा करून हो नाही म्हणत दोन-चार भाज्यांच्या डिशेश व मोठेपणा लपवत दालफ्रायचीही ऑर्डर देतो. बर्‍याच वेळेच्या प्रतीक्षेनंतर वेटर, सांगितलेले सर्व पदार्थ अगदी द्रोणागिरी पर्वत उचलून आणल्याच्या आविर्भावात आणून दोन महिलांच्या अथवा मुलांच्या दोन खुर्चीमधून लांब हात करत एकदाचा टेबलावर ठेवतो. मग एकदाचे आपणच वाढून घेऊन जेवणाची सुरुवात होते. तेव्हा जाणवते की चमचे पुरेसे नाहीत, तर कधी पाण्याचे ग्लास पुरेसे नाहीत, तरी आपण मुकट्याने ऍडजेस्ट करत खाणे सुरू करतो. नंतर पुन्हा रोटी वगैरेसाठी त्या वेटरची प्रतीक्षा सुरू… वेटर महाशय कुठेतरी अज्ञात स्थळी गायब झालेले असतात. नंतर कसेतरी चौकशी करून वेटरला उपस्थित केले जाते. मग जेवण संपत आल्यावर वेटरचा विविध प्रकारच्या भातासाठी दबाव सुरू होतो. इच्छा असो वा नसो, पण त्यावेळच्या परिस्थितीमुळे आपण बोलावतो जिराराईस! ठरलेला पदार्थ!! जो घरी साधारणपणे कुणी नियमित खात असेल असे वाटत नाही, त्याची ऑर्डर देऊन मोकळे होतो. तेवढ्यात भरगच्च टेबलावर एखाद्या सडक्या लिंबूच्या फोडीसह कोमट पाण्याची वाटी प्रत्येकासमोर ठेवली जाते. लगेच हात धुणे होईपर्यंत वेटरचा पुढचा दबाव म्हणजे आईस्क्रीम किंवा फ्रुटज्यूसची ऑर्डर. तिथेही इच्छा असो वा नसो, दबावाखाली आईस्क्रीमची ऑर्डर दिली जाते. म्हणजे आपण हॉटेलमध्ये गेलो होतो स्वत:ची हौस म्हणून खाण्यासाठी, पण प्रत्यक्ष खाऊन येतो वेटरच्या इच्छेप्रमाणे- दबावाप्रमाणे! पण, काय करणार? त्या टेबलावर आपल्या अंगात मोठेपणाचे भूत संचारलेले असते. मग येते भरमसाट बिल! एरवी जेवण चालू असताना सतत गायब असणारा वेटर, बिल आणल्यापासून पैसे देईपर्यंत सतत तुमच्या टेबलजवळच सेवेत अदबीने उभा असतो. त्या बिलात आजकाल सर्व्हिस टॅक्स/सर्व्हिस चार्ज नावाखाली बरेच पैसे घेतले जातात. ते कशासाठी? हा प्रश्‍न कुणीही डोक्यात आणू नये किंवा मोठेपणामुळे आपणही आणत नाही. एवढे झाल्यावरही त्या वेटरला १०-२० रुपयांपासून मोठेपणाच्या लेव्हलनुसार ५०-१०० रुपयेदेखील टीप म्हणून द्यायला आपण कमी करत नाही. कारण आता ही प्रथाच पडली आहे. या प्रथेचे मूळ काय, याचा कृपया शोध घेऊच नये! बरं, एखाद्याने टीप नाही दिली तर तो वेटर त्याच्याकडे अशा आविर्भावात पाहतो, जणूकाही आपण काहीतरी गुन्हाच केला आहे, फुकटचे जेवून जात आहोत. नंतर आपण कृतकृत्य झाल्याच्या आविर्भावात तेथून एकदाचे हॉटेलबाहेर पडतो! हुश्शऽऽऽ काय एन्जॉयमेंट… नाही का? असे आपण सजा भोगून आलो की मजा! हा प्रश्‍न फक्त मनातल्या मनात ठेवायचा! खरं तर टाय ड्रेस घातलेल्या, बर्‍याचदा घामट, गचाळ वेटर माणसाकडून हॅरॅश करून घेत कित्येकदा स्वत:ला अवघडून घेत आपण जेवण करतो, त्याचे आपणाला काहीच वाटत नाही! ठोक बाजारातून ७-८ रुपयांत मिळणारी पाण्याची बाटली २५ रुपयांत विकण्याचा हॉटेलमालकांनी एक धंदाच सुरू केला आहे. त्याचे ना गिर्‍हाईकाला सोयरसुतक ना संबंधित शासकीय विभागाला!

आपण हॉटेलिंग करताना कधी विचार केला का की, मेथीची भाजी, पालक भाजी, वांगे, कोबी या भाज्यांची किंमत साधारणत: दीडशे रुपये प्रतिडीश असते. पण, खरंच दहा-वीस रुपयांत मिळणारी ही भाजी इतकी दहापट महाग दराने खाणे योग्य असते काय? त्यात हॉटेलमधील वापरले जाणारे तेल, मसाला याचा दर्जा काय असतो? त्यामुळे विविध रोगाला आमंत्रण, कोलेस्ट्रॉलची वाढ वगैरे आपण सोयिस्करपणे दुर्लक्ष करतो. आपले डॉक्टर नेहमी याबाबत आपणाला सूचना देत असतात, पण चैनीची जीवनशैली म्हणून हे सर्व आरोग्यास घातक प्रकार आपण सर्रासपणे करत आहोत. प्रत्येक गावात हॉटेल्समध्ये गर्दी असते. हा खरं तर चिंतेचा विषय आहे. आपणच आपल्या मुलांना लहानपणापासून अशी भडक, चमचमीत खाण्याची सवय लावतो, हा आपलाच- पालकांचा गुन्हाच म्हणावा लागेल. घरच्या सात्त्विक भाज्या, अन्न, ज्यात आईने प्रेम ओतून कमी प्रमाणात वापरलेले मसाले, चांगले तेल, चांगले पाणी वापरून केलेल्या दर्जेदार अन्नाची सवय लावण्याऐवजी, हॉटेलचे खाणे अगदी लहान मुलेदेखील पसंत करतात, हे योग्य आहे काय? हॉटेलच्या भाज्यांचे दर खरोखर माफक- योग्य आहेत काय? भाज्या, अन्न तयार करणारे कर्मचारी खरोखरच स्वच्छ, हायजेनिक असतात का? हॉटेलचे स्वयंपाकघर स्वच्छ असते काय, याचा आपण कधीही विचार करत नाही. फक्त बाहेरचे डेकोरेशन, शो/देखावा याला भाळून मोठेपणा गाजवत स्वत:चेच आरोग्य खराब करून घेतो, याचे भान राखले पाहिजे. घरच्या भाज्या, फळे स्वच्छ धुवून खायला दिले जातात. ते सात्त्विक अन्न आपण डावलतो. हॉटेलच्या भडक मसाल्याला आपण आकर्षित होतो. केवळ आपण भडक मसालाच खात असतो याची जाणीव ठेवली पाहिजे अन्यथा टरबुजाची लाल फोड ज्या आवडीने आपण खातो त्याच आवडीने चिकन-मटनची लाल फोड आपण खाऊ शकतो काय? केवळ त्याच्यावर लावलेल्या मसाल्यामुळे आपण खातो. पण, शरीरस्वास्थ्याला तो मसाला किती घातक असतो, याची जाणीव ठेवत नाही. म्हणूनच आजकाल वयाच्या २५-३० व्या वर्षीसुद्धा उच्च रक्तदाब, हार्टअटॅकच्या घटना घडत आहेत. लिव्हर, किडनीदोष निर्माण होत आहेत. हीच बाब चायनीज फूडच्या बाबतीत, ज्याचे अतिशय पेव आपल्या देशात आले आहे, ते चायनीज पदार्थ तर आरोग्यास १०० टक्के घातक आहेत. केवळ चवीस चांगले म्हणून आपण खातो. पण, तितकेच आरोग्याला घातक असे ते अन्न आहे. घरच्या फोडणीचा भात, शिळ्या भाकरी, पोळीचा कुस्करा, उपमा, शिरा, थालीपीठ हे सर्व पदार्थ बाहेरच्या पदार्थांपेक्षा लाख पटीने सात्त्विक असतात. घरच्या घरी स्वच्छ स्वयंपाक करण्याची गोडी, व्यायाम, आपलेपणा या सर्व गोष्टींना आपण मुकत आहोत व अगदी लहान मुलापासून असे बाहेरचे खाण्याचे वाईट व्यसन आपण लावून घेत आहोत. हे कुठेतरी थांबले पाहिजे. बाहेरच्या जवळपास सर्व पदार्थांत मैदा/मसाला वापरला जातो, जे आपल्या मानवी आरोग्यास अतिशय घातक सिद्ध झालेले आहे. त्यामुळे सर्वांनी याचा गंभीरपणे विचार करून बाहेर खाणे शक्य तो टाळले पाहिजे. अन्यथा २०-२५ च्या वयातच किडनी, लिव्हर, हृदयविकार सहन करण्याची तयारी करावी!

हीच बाब बाहेरच्या विविध शीतपेयांच्या बाबतीत आहे. घरचे लिंबू सरबत, ताक, पन्हे, लस्सी इत्यादी पदार्थ सोडून रसायनमिश्रित, कित्येक दिवसांपासून साठवलेली शीतपेये आपण भरमसाट पैसे खर्च करून आवडीने पितो, हेदेखील आरोग्यास घातक आहे. याची शिकवण शाळेत व घरी पालकांनी आवर्जून दिली पाहिजे व वडीलधार्‍यांनीदेखील हे आचरणात आणले पाहिजे.

वाचा व विचार करा

शारदीय नवरात्राचा प्रारंभ होत आहे. घटस्थापना असे या दिवसाचे महत्त्व संस्कृत भाषेत सांगता येईल आणि आजपासून घट बसणार आहेत, असे मराठीत म्हणता येईल.

कवीता…