ब्रिगेडियर हेमंत महाजन (नि)१. “IRAN–USA युद्ध – ३२वा दिवस” संदर्भ
सध्या इराणविरुद्ध चालू असलेल्या अमेरिकन इस्त्रायली मोहिमेला अंदाजे ३२ दिवस झाले आहेत आणि तीव्र हवाई हल्ले, क्षेपणास्त्र व ड्रोन ऑपरेशन्स सुरू आहेत. तणावाचा मुख्य केंद्रबिंदू इराणचे तेल निर्यात केंद्र (उदा. खार्ग आयलंड) आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जाणारी जागतिक तेल वाहतूक हा आहे.
२. ड्रोनचे प्रकार (वॉटर ड्रोनसह)
लष्करी दृष्ट्या आज “ड्रोन” म्हणजे केवळ आकाशातील UAV नाही, तर हवाई, भूपृष्ठ आणि पाण्यातील मानवरहित साधनांची मोठी कुटुंबे आहे.
• हवाई ड्रोन (UAV)
• Fixed wing UAV – लांब पल्ल्याची गुप्तहेर उड्डाणे, टेहळणी, स्ट्राइक (MALE, HALE – जसे MQ 9 प्रकार).
• Multirotor / quadcopter – कमी उंचीवर, शहरी भागात निरीक्षण, टार्गेट अॅक्विझिशन, लहान बॉम्ब ड्रॉप.
• Single rotor / हेलिकॉप्टर ड्रोन – जास्त payload, VTOL, स्पेशल ऑप्स, LiDAR इ. साठी.
• भूपृष्ठ ड्रोन (UGV)
• बॉम्ब डिस्पोजल, शहरातील रूम क्लिअरिंग, लॉजिस्टिक म्युल (गोळाबारूद/अन्न पोहोचवणे).
• पाण्यातील / वॉटर ड्रोन
• USV (Unmanned Surface Vessel) – पाण्यावर धावणारे मानवरहित बोटी; हार्बर संरक्षण, माईन काउंटर मेझर, “suicide boat” प्रकारचे ड्रोन.
• UUV / AUV (Underwater) – सबमरीनसारखे पाणबुडी ड्रोन्स, माईन लागवड/हटाव, बंदर/तळांची गुप्त टेहळणी, सबमरीन हंटिंग.
उदाहरण म्हणून, युक्रेनने रशियन जहाजांवर वापरलेले स्फोटक भरलेले लहान मानवरहित बोटी USV कॅटेगरीत मोडतात; अशाच प्रकारच्या “वॉटर ड्रोन” संकल्पना पर्शियन खाडी, होर्मुझमध्ये दोन्ही बाजूंना महत्त्वाच्या ठरू शकतात.
३. अमेरिकेचा रोजचा युद्ध खर्च (अंदाज)
विविध अमेरिकन थिंक टँक आणि काँग्रेस स्रोतांच्या अंदाजानुसार, इराण युद्धात अमेरिकेचा सध्याचा दररोजचा खर्च साधारणतः ८९० मिलियन ते १ अब्ज अमेरिकी डॉलर इतका आहे. एका विश्लेषणात सुरुवातीच्या १०० तासांतच सुमारे ३.७ अब्ज डॉलर खर्च झाला, म्हणजे जवळपास ९०० मिलियन डॉलर प्रति दिवस असा हिशोब येतो. नंतर म्युनिशनचा प्रकार, ऑपरेशनचा टेम्पो कमी/जास्त यावर हे आकडे थोडे वर खाली होऊ शकतात.
जर साधारण १ अब्ज डॉलर/दिवस असे गृहीत धरले, तर रुपयात (१ USD ≈ ८३–८५ रुपये धरून) दररोजचा खर्च अंदाजे ८३,००० ते ८५,००० कोटी रुपये इतका प्रचंड होतो – म्हणजे आपल्याकडे “राज्य बजेट”च्या स्केलवर पोहोचणारा खर्च.
४. “एका भारतीय राज्याच्या बजेटएवढा”?
उदाहरणार्थ, काही मध्यम आकाराच्या भारतीय राज्यांचे वार्षिक बजेट सुमारे ३–५ लाख कोटी रुपयांच्या आसपास असते (जरी अचूक आकडे राज्यागणिक बदलतात). हे ढोबळ मानाने पाहिले तर:
• अमेरिकेचा एका महिन्याचा युद्धखर्च (३० दिवस × ~८३–८५ हजार कोटी रुपये) = २४–२५ लाख कोटी रुपयांच्या आसपास जाऊ शकतो – म्हणजे काही मोठ्या भारतीय राज्यांच्या पूर्ण वर्षाच्या बजेटपेक्षा जास्त स्तरावर.
म्हणजेच, भारताच्या एका मोठ्या राज्याच्या संपूर्ण वर्षभराच्या विकास योजनेइतका पैसा, अमेरिका काही महिन्यांत शस्त्रसाठा उडवून टाकण्यात खर्च करते – हा “वॉर इकॉनॉमी विरुद्ध डेव्हलपमेंट इकॉनॉमी” चा क्रूर कॉन्ट्रास्ट आहे.
५. “होर्मुझ खुली करा, नाही तर सर्व नष्ट करू” – विनोदी विश्लेषण
ट्रम्प यांची शैली म्हटली की “ट्वीट स्टाईल राजनय” डोळ्यासमोर येते – जिथे न्यूक्लियर स्ट्रॅटेजीही २८० अक्षरांत मावते. “होर्मुझ खुली करा, नाही तर सर्व नष्ट करू” हे विधान म्हणजे जणू एखादा ट्रॅफिक पोलीस सिग्नलला उभ्या ट्रकवाल्याला म्हणतो: “साईड दे, नाही तर संपूर्ण पुणे बायपास तोडून टाकेन” – समस्या रस्त्यावरची, उपाय संपूर्ण शहरावर “एपिक फ्युरी”!
थोडा विनोदी अर्थ लावला तर:
• भाषाशैली: “खुली करा नाहीतर नष्ट करू” – हे आपल्या गावातल्या भाजीविक्रेत्यालाही म्हटलं तर तो ताटली घेऊन पळून जाईल; इथे तर जगातील सर्वात महत्वाच्या गल्फ चोकपॉइंटबद्दल बोलतोय.
• स्ट्रॅटेजिक इशारा की रेल्वे प्लॅटफॉर्मवरील अनाऊन्समेंट?
“होर्मुझ खुली नाही केली तर पुढील बॉम्ब ‘प्लॅटफॉर्म नं. सर्व’वर येईल.”
• अर्थव्यवस्थेचा साइड इफेक्ट: या एका वाक्यात West Asia, युरोप, आशिया – सगळ्यांच्या पेट्रोल पंपावर दररोज होणारा “रेट चार्ट शॉक” लपलेला आहे. तेलाचे भाव वाढले की सामान्य अमेरिकन म्हणतो: “गॅस प्राईसेस आर किलिंग अस”; इराणी म्हणतो: “अटॅक्स आर किलिंग अस”; आणि ट्रम्प म्हणतो: “ट्वीटिंग इज किलिंग डिप्लोमसी.”
• आपल्याला उपहासात असा धडा मिळतो की: २१व्या शतकात होर्मुझ सारख्या अरुंद सामुद्रधुनीकडे मोठमोठी जहाजे जास्त अडकतात आणि नेत्यांची भाषा अजूनच अरुंद होते – “ओपन इट, ऑर एल्स…” हा tone डाउन व्हर्जन ऑफ “थर्ड वर्ल्ड वॉर”!
तुम्ही हा विनोद मराठीत व्याख्यानात वापरायचा असेल तर असे वाक्य वापरू शकता:
“होर्मुझ खुली करा नाही तर सर्व नष्ट करू – हे वाक्य ऐकून वाटतं की जागतिक शक्तींच्या हातात न्यूक्लियर ब्रीफकेस कमी आणि ट्विटरचं मोबाइल अॅप जास्त महत्त्वाचं आहे. बटण तसं लालच असतं, फक्त एकावर ‘लाँच’ लिहिलंय आणि दुसऱ्यावर ‘पोस्ट’!”
22
अमेरिका इस्रायलने इराणच्या इस्फहान मिसाईल स्टोरेज, न्युक्लियर सेंटरवर हल्ला केला.
यामुळे तणाव वाढेल का. याचे विनोदी शब्दात विश्लेषण करा
होय, इस्फहानमधील अमेरिकन-इस्रायली हल्ल्यामुळे तणाव नक्कीच वाढला आहे. इराणच्या मिसाईल संशोधन केंद्रे आणि न्युक्लियर सुविधांवर थेट हल्ला हा मोठा धोका मानला जातो, आणि त्याला प्रत्युत्तर म्हणून इराणने तेल टँकरवर हल्ला केला आहे. यामुळे मध्यपूर्वेत युद्धाचा विस्तार होण्याची शक्यता वाढली आहे.
हल्ल्याचे तपशील
• तारीख: 23–31 मार्च 2026 दरम्यान
• ठिकाण: इस्फहान (मिसाईल संशोधन केंद्रे, Malek Ashtar University, Optics Industries) आणि नतान्झ न्युक्लियर सुविधा
• हल्लेखोर: अमेरिका आणि इस्रायल यांचे संयुक्त हवाई हल्ले
• परिणाम:
