साहित्य:
पाव ४
कांदा १ बारीक चिरलेला
शिमला मिरची १ बारीक चिरलेली
टोमॅटो १ बारीक चिरलेला
आले लसूण पेस्ट १ चमचा
लाल तिखट १/२ चमचा
पावभाजी मसाला ३ चमचे
अमूल बटर ५ चमचे
मेयाँनिस २ चमचे (आवडीनुसार)
मिठ चवीनुसार

कृतीः
खोलगट तव्यावर १ चमचा अमूल बटर गरम करून आल लसूण पेस्ट परतून घ्या मग चिरलेला कांदा घालून परतून घ्या मग त्यात शिमला मिरची टोमॅटो घालून परतावे पावभाजी मसाला लाल तिखट घाला चवीनुसार मिठ घाला व परतून घ्या हलकेच स्मँश करा तयार सारण बाजूला काढून ठेवा.

मग त्याच तव्यावर १ चमचा अमूल बटर गरम करून पाव मधे चिरून भाजा पावाच्या मधे आवश्यक सारण भरून पाव बंद करून दोन्ही बाजूने नीट भाजून घ्या मग पावाच्या ३ उघडया बाजूला मेयाँनीस लावा बाकी सर्व पाव असेच भाजून घ्या आणी गरम सर्व करा.

उपवासासाठी साबूदाण्याचे थालीपीठ
साहित्य :- दोन वाट्या साबूदाणा, दोन उकडलेले बटाटे, एक वाटी दाण्याचे कूट, बारीक मीठ, जिरेपूड, बारीक चिरलेल्या चार हिरव्या मिरच्या, बारीक चिरलेली कोथिंबीर, चमचाभर लिंबाचा रस, तूप अथवा रिफाइंड शेंगदाणा तेल.

कृती :- साबूदाणा चार तास भिजवून घ्यावा. उकडलेले बटाटे साल काढून कुस्करून मऊ झालेल्या साबूदाण्यात मिसळावेत. त्यात दाण्याचे बारीक कूट, मीठ, मिरची, जिरेपूड, बारीक चिरलेली कोथिंबीर व लिंबाचा रस घालून सर्व मळून घ्यावे. मिरचीऐवजी लाल तिखट पूडही घालता येईल. प्लॅस्टिकच्या कागदावर थालीपीठ थापून तापलेल्या तव्यावर तूप सोडून त्यावर घालावे. मध्ये भोक पाडून त्यातही तूप वा तेल सोडावे. मंद विस्तवावर दोन्ही बाजूंनी छान कुरकुरीत भाजून घ्यावे. उपवासाच्या हिरव्या चटणीबरोबर खाण्यास द्यावे.

उपवासाच्या भाजणीचे थालीपीठ
भाजणी करण्याची कृती :- राजगिरा, साबूदाणा व वऱ्याचे तांदूळ समप्रमाणात घेऊन भाजावेत. त्यात थोडे जिरे घालावेत व सर्व एकत्र दळून पीठ करावे. ही भाजणी बरेच दिवस टिकते.

साहित्य :- जितकी थालीपिठे बनवायची त्याप्रमाणे भाजणी घ्यावी. एक वाटी भाजणी असल्यास अर्धी वाटी दाण्याचे कूट, चवीनुसार मीठ, बारीक वाटलेली वा चिरलेली मिरची, थोडे जिरे, कोथिंबीर, तूप.

कृती :- भाजणी, दाण्याचे कूट, मीठ, मिरची (अथवा लाल तिखट), जिरे, बारीक चिरलेली कोथिंबीर- सर्व एकत्र करून थोडे पाणी घालून मळून घ्यावे. तव्यावर तूप सोडून थालीपीठ लावावे. मंद विस्तवावर भाजावे.

साबुदाणा लिची पुडिंग
साहित्य :- अर्धी वाटी साबुदाणा, अर्धा कप साखर, एक लिटर घट्ट दूध, 5-6 लिची बिया काढून, दोन चमचे बदामाचे काप (भाजून), अर्धा चमचा वेलचीपूड.
कृती :- साबुदाणा धुऊन भिजवत ठेवावा. लिची साखरेत शिजवून घ्यावी व गार करावी. दूध आटवत ठेवावे. त्यातच साबुदाणा घालून घट्ट खीर बनवावी व गार करावी. आता त्यात लिची घालावी व वेलचीपूडही घालावी. हे मिश्रण बाऊलमध्ये सेट करायला ठेवावे. वरून भाजलेले बदामाचे काप घालून सजवावे.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

रामायण काल म्हणजे अन्नसमृद्धीचे युग होते असे वर्णन वाङमयात आहे.

हिरव्या पालेभाज्या असे नुसते नाव घेतल तरी मुलांच्याच काय पण मोठ्यांचे चेहेरे पण जरा तिरकेच होतात. कोणत्याही दुसऱ्या भाजीमध्ये नसतील एवढी पोषणतत्वे या पालेभाज्यांमध्ये असतात. हिरव्या रंगामध्ये जीवनसत्त्व अ, ब, क, ई जीवनसत्त्व आढळून येतात. यात लोह, खनिजे, झिंक मुबलक प्रमाणात असल्यामुळे डॉक्टर आपल्या रोजच्या जेवणात जास्तीत जास्त पालेभाज्यांचा वापर करा असे सांगतात.

साहित्य : खिमा पाव किलो, २ कांद, आलं-लसूण पेस्ट, २ अंडी, दही अर्धी वाटी, १ बटाटा, हळद, तिखट, मीठ, सिकेपी मसाला एक चमचा, तेल पाव वाटी, थोडी कोथिंबीर

कृती : खिमा धुवून त्याला हळद, तिखट, मीठ, सीकेपी मसाला आलं-लसूण पेस्ट, दही चोळून ठेवावे, कांद्यावर परतून खिमा कुकरमध्ये शिजवून घ्यावा. दुसऱ्या भांड्यात मोकळा होईपर्यंत परतावा. थोड्या तेलात कांदा ( उभा बारीक चिरलेला) व बटाट्याच्या उभ्या फोडी तळून घ्याव्या

पसरट बुडाच्या पातेल्यात तेल लावून खिमा हलक्या हाताने पसरावा. २ अंडी मिक्सरमधून फेटून घ्यावी व त्याची बारीक धार खिम्यावर ओतावी. हळूहळू अंड्याचे मिश्रण खाली झिरपेल. वरती डिप फ्राय केलेला कांदा व बटाट्याया चिपस् पसरावे. कोथिंबीर घालून गॅसवर सेट करायला ठेवावे. १०-१५ मिनीटात वड्या तयार चौकोनी कापून गरम गरम वड्या सर्व्ह कराव्यात.

- सौ. उज्वल चित्रे

५१ सीकेपी पाककृती व सण-वार या पुस्तकातुन

साहित्य: १ कप कोबी चिरून, २ गाजर चिरून, वेळ: : ३० मिनिटे ४ टोमॅटो, २ कांदे चिरून, १०-१५ फरसबी चिरून, १ मोठा बटाटा चिरून, २ लसणाच्या पाकळ्या, १ टे. स्पून चीझ, १ टे. स्पून लोणी, मीठ, मिरेपावडर, साखर चवीप्रमाणे.

कृती: टोमॅटो वेगळे ठेवून सर्व भाज्या बारीक चिरून घ्याव्यात. पातेल्यात लोणी गरम करून त्यात लसूण ठेचून घालावी व कांदा घालून परतावे. थोडा मऊ झाला की त्यावर सर्व भाज्या घालून परतावे व दोन कप पाणी घालून भाज्या चांगल्या शिजवाव्या. शेवटी टोमॅटो चिरून घालावा. थोड्या उकळीनंतर गॅस बंद करावा. थंड झाल्यावर मिक्सरमध्ये फिरवून घ्यावे. मोठ्या गाळणीने गाळून घ्यावे. गाळताना दोन ते तीन कप पाणी वापरावे. गाळलेल्या सुपात मीठ, मिरेपावडर व थोडी साखर घालावी. सूप पुन्हा उकळवावे व गरम गरम द्यावे. बाऊलमध्ये वाढल्यावर वरून किसलेले चीझ घालावे.

साहित्य:- दोन वाट्या सोयाबीन पीठ, अर्धा वाटी तांदळाचे पीठ, अर्धी वाटी बेसन, धने, जिरेपूड, हळद, लाल तिखट, तीळ ,कांदा, कोथिंबीर, अर्धा लिंबू, थोडेसे हिंग, तेल.

कृती -: प्रथम सर्व पीठ एकत्रित करून, एक पळी गरम तेलाचे मोहन करावे. धने,जिरे पावडर, तिखट किंचित हळद,चवी नुसार मीठ, तीळ, बारीक चिरलेला कांदा, कोथिंबीर व लिंबूरस पिळावा. हे सर्व पिठात घालून कोमट पाण्याने घट्ट भिजवावे. अर्धातास मूरत ठेवल्या नंतर तेलाच्या हाताने पीठ थोडे थोडे मळावे. त्याचे प्लास्टिक च्या कागदावर थापून थोडे चापटसर वडे बनवावेत, हे वडे मध्यम आचेवर तळावे. गरमागरम वडे फार चविदार लागतात.

संजीव वेलणकर
९४२२३०१७३३

आपणा सर्वांना माहितीच आहे की गाजराचे औषधी गुणधर्म आहेत त्याने आतडय़ांच्या तक्रारी दूर होतात. तसंच चेहर्‍यासाठीही गाजर उपयुक्त आहे. आयुर्वेदानुसार गाजर हे एक फळ किंवा भाजी नसून रक्तपित्त तथा कफ नष्ट करणारे गोड, रसदार, पोटातील अग्नीला वाढवणारी व पाईल्स सारख्या रोगांवर उत्तम जटीबूटी असून ते हृदय रोगांवर रामबाण इलाज आहे.

साहित्य: कोथिंबिरीच्या २-३ मोठ्या जुड्या, ३-४ वाट्या कणीक, दोन टेबलस्पून बेसन (चणा डाळीचे) पीठ, चवीनुसार निरव्या मिरच्या, ५-७ लसूण पाकळ्या, पेरभर आले, चवीनुसार मीठ, एकचमचा जिरेपूड, पावचमचा हळद, एक टेबलस्पून पांढरे तीळ अथवा खसखस, एक वाटी तेल कींवा वनस्पती तूप, सारणाचा मसाला परतण्यासाथी एक टेबलस्पून तेल.

कृती : प्रथम कोथिंबीर चांगली निवडून, स्वच्छ धुवून, निथळून सूती कपड्याने चांगली कोरडी करून घ्या. आले - लसूण – मिरच्या व पांढरे तीळ अथवा खसखस (भाजून घेऊन) एकत्र वाटून घ्यावे. त्यातचजिरेपूड घालावी. आता थोड्या तेलावर कोथिंबीर चुरचुरीत होईतो परतावी. मग त्यात मिक्सरवर केलेले मसाल्याचे वाटण व चवीनुसार मीठ घालून पुन्हा परतावे. बेसन (चणा डाळीचे) पीठ थोड्या तेलावर खमंगभाजून कोथिंबीरीच्या तयार केलेल्या मसाल्यात घालावे. चांगले कालवून हा बाकर – मसाला सारण एका बाऊलमध्ये काढून ठेवा.एका परातीत पराठ्याची कणीक,एक टेबलस्पून तेलाचे मोहन व चवीला मीठ घालून घट्ट पीठ भिजवून दोन तासओल्या सूती कपड्याखाली मुरण्यासाठी झाकून ठेवावे. आता पराठे करतेवेळी लाडवा एव्हढा कणकेचा गोळा घेऊन हाताने द्रोणाचा आकार द्यावा किंवा छोटी पुरी लाटुन्न व त्याचाद्रोण करावा. त्यात सुमारे दोन टेबलस्पून कोथिंबिरीचा बाकर(सारण)भरावा. द्रोणाच्या कडा जुळवून गोल कचोरीसारखी गोळा वळावा.पोळपाटावर कणीक भुरभुरून त्यावर हा गोळा ठेवून हलक्या हाताने पराठे लाटून तेल वा तूप सोडून भाजावे. हे कोथिंबिरीचे पराठे आठवडाभर छान टिकतात.लोणी व पुदिना चटणी सोबत सर्व्ह करावे. खूपच स्वादिष्ट लागतात.