कणिक मिठ टाकुन भिजवुन घ्यावी. त्याच्या छोट्या छोट्या चपट्या गोळ्या करुन घ्याव्या. एका पातेल्यात पाणी उकळत ठेवावे,

जस्मिन राईस धुवून घ्यावा. दिड ते दोन कप पाणी गरम करावे त्यात थोडे मिठ घालावे. पाणी उकळले कि त्यात धुतलेला जस्मिन राईस घालून गॅस मध्यम करावा. वर झाकण ठेवून भात मोकळा शिजवून घ्यावा. टोफूचे तुकडे कमी तेलावर शालोफ्राय करून घ्यावेत. लसूण पाकळ्या आणि हिरव्या मिरच्या एकत्र वाटून घ्याव्यात. तेल गरम करून त्यात लसूण मिरचीचे वाटण घालून परतावे नंतर गाजराचे तुकडे घालून ३० सेकंद परतावे.

करंजी करून दिवाळी फराळाला सुरुवात केली जाते, पण फराळाचे खरे मानकरी लाडू, चिवडा हेच पदार्थ. हा चिवडा करण्याची मानसिक तयारी किती तरी आधीपासून गृहिणीला करावी लागते. वरवर ही तयारी सोप्पी वाटली तरी ती असते दमछाक करणारी. पोहे आणा, निवडा, चाळा, उन्हात वाळवा. उन्हात वाळल्याशिवाय ते दादच देत नाहीत. एकदा का ते उन्हात चांगले वाळले, की चिवडा कुरकुरीत होणार याची गॅरंटी. त्याशिवाय खोबऱ्याचे काप, काजूचे काप, कढीपत्ता, शेंगदाणे, डाळं या सगळ्याची तयारी करा. चिवडय़ाला फोडणी द्यायच्या मात्र वेगवेगळ्या पद्धती आहेत. कुणाच्या घरी ही फोडणी तुपाचीच असते, तर कुणाकडे तेलाची. तुपाच्या फोडणीने चिवडय़ाला एक वेगळाच खमंगपणा येतो हे मात्र खरं. तर कुणी लाल तिखट घालून चिवडा करतं, तर कुणी हिरवी मिरची. काही जणांना लसूण हवाच असतो तर काहींना सणासुदीच्या चिवडय़ात लसूण चालत नाही. आपल्या चिवडय़ाच्या चवीची खात्री नसते अशी एखादी सरळ चिवडा मसाला आणून तो चिवडय़ात घालून मोकळी होते, पण असा चिवडा मसाला घरोघरी घातला जायला लागला तर फराळांची देवाणघेवाण होताना प्रत्येक ठिकाणचा चिवडा सारखाच होईल त्याचं काय? पण अजून तरी तसं होत नाही. घरोघरचा चिवडा वेगवेगळ्या चवींचा असतो. शेंगदाणे, डाळं, अधनंमधनं लागणारे काजू यांनी चिवडोबा भलतेच सजतात. त्याच्याबरोबरच बऱ्याच घरी दिवाळीचा चिवडा भाजक्या पोह्य़ांचाच करायची पद्धत आहे. हे भाजके पोहे पातळ पोह्य़ांसारखे उन्हात वाळवावे लागत नसले तरी बाकी सगळा तोच उपद्व्याप करावाच लागतो. मुख्य म्हणजे आजच्या डाएट कॉशस आणि मधुमेहपीडित जमान्यात लाडूच्या तुलनेत चकली-चिवडाच बाजी मारून जातात.

चिवडा उत्तम होण्यासाठी टिप्स

चिवड्यासाठी लागणारे पोहे, चुरमुरे, भडंग इत्यादी नीट निवडून घेऊन उन्हात तापवून वापरावेत. चिवडा कुरकुरीत होतो. सर्व तयारी अगोदर करून ठेवावी. उदा. शेंगदाणे सोलणे, खोबऱ्याचे काप, कांद्याचे वाळवलेले पातळ काप. चिवडा करताना सर्वांत शेवटी पिठीसाखर घाला. आधी घातली तर कडक खडे होतील. पोहे चिवड्यात लाल तिखट घालायचे असल्यास पोहे, भडंग, चुरमुरे इत्यादींवर घाला. फोडणीत घातले तर फोडणी करपते. खोबऱ्याचे पातळ काप करण्यासाठी खोबरे फ्रिजमध्ये ठेवून मग पातळ काप करा. चिवड्यात छोटीशी मिठाची पुरचुडी ठेवा, म्हणजे चिवडा मऊ पडत नाही. पोहे तळताना गॅस मोठा व तेल एकदम गरम असावे म्हणजे पोहे छान फुलतात व कुरकुरीत लागतात. पोहे भाजून चिवडा करताना पोह्याबरोबर प्रत्येक वेळी चिमूटभर मीठ घालून भाजा. कुरकुरीत भाजले जातात. पोहे आकसणार नाही. पोह्यात पुदिना, कोथिंबीर पूड वापरायची असेल तर अगोदरच करून घ्या. चिवडा नेहमी रिफाइंड तेलात करावा. चिवड्याच्या फोडणीत थोडे वनस्पती तूप घातल्यास वेगळीच खमंग चव येते. तळलेल्या पोह्यांचा चिवडा करताना पोहे तळण्यासाठी गाळणे वापरावे, म्हणजे पोहे करपत नाहीत, छान तळले जातात. भाजक्या पोह्यांचा चिवडा करताना त्यात उभा चिरलेला कांदा वाळवून तेलात तळून घालावा चव वेगळीच लागते.

चिवडा मसाला
साहित्य :- बडीशोप १ चमचा, जिरे १ चमचा, आमसूल १ चमचा, तिखट १ चमचा, धने २ चमचा, मिरे १ चमचा, हळद १ चमचा.
कृती :- चिवडा मसाला तयार करण्यासाठी सर्व साहित्याची बारीक पूड करून एकत्र मिसळून घ्यावी. मसाला हवाबंद डब्यात भरून कोरड्या जागी संग्रहित करावा. हा मसाला चुरमुरे व पातळ पोहे यांचा चिवडा तयार करताना वापरावा.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य- ४ वाटय़ा तांदूळाचे पीठ, एक नारळ, पाव किलो गूळ, चवीपुरते मीठ, वेलची पावडर, जायफळ.

कृती- प्रथम पातेल्यात साडेतीन वाटय़ा पाणी घेऊन ते उकळत ठेवावे. त्यात चवीपुरते मीठ घालावे. पाणी उकळल्यावर त्यामध्ये पीठ घालून ढवळावे. झाकण ठेवून मंद आचेवर दोन मिनिटं वाफ येऊ द्यावी. वाफवलेले पीठ चांगले मळून घ्यावे. पिठाचे मुठीएवढे गोळे करून घ्यावे. शेवग्यात (शेवयांचा लाकडी साचा) किंवा चकलीच्या साच्यात पिठाचे गोळे घालून शेवया पाडाव्यात.

नारळाचे दूध काढून त्यात गूळ, वेलची, जायफळ पावडर घालून रस तयार करावा. ताटलीत शेवया घेऊन, त्यात रस घालून त्याचा आस्वाद घ्यावा.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

सर्व एकत्र करून चटणी वाटावी. त्यावर लिंबू पिळावे. तेलाची फोडणी करावी. त्यात कढीलिंब घालावा व ही फोडणी चटणीवर घालावी.

साहित्य: १ वाटी कणीक, १ वाटी साजुक तुप, पाऊण वाटी साखर, पाऊण वाटी पाणी, थोडी वेलची पुड

कृती: प्रथम कढईमध्ये अर्धीवाटी तुप घालून कणीक चांगली खरपूस भाजून घेणे. कणीक भाजून झाल्यानंतर त्यात पाऊणवाटी साखर व पाऊण वाटी गरमपाणी घालून मिश्रण एकजीव करून त्यावर झाकण ठेवावे. एक चांगली वाफ आल्यावर त्यावर अर्धीवाटी तुप सोडावे व चांगले ढवळून घ्यावे व वरुन वेलची पुड घालावी असा हा लज्जतदार शिरा खाण्यास तयार झाला !

टीप: हा शिरा पौष्टीक आहे व झटपट तयार होतो. मांसाहारी पदार्थाबरोबरही खायला छान लागतो.

- सौ. शुभांगी संजय दिये

५१ सीकेपी पाककृती व सण-वार या पुस्तकातुन

दिव्यांकरिता दोन वाटी किंवा आवश्यक तेवढी कणिक घेऊन त्यात चवीपुरते मीठ घालून पाण्याने थोडी घट्ट भिजवावी.

आज दिवाळी फराळातील शेवटचा प्रकार कडबोळी व डाएट फराळ
कडबोळी प्रकार एक
साहित्य : तांदळाचं पीठ २ वाटय़ा, हिंग पाव चमचा, जिरेपूड अर्धा चमचा, लोणी पाव वाटी, मीठ चवीप्रमाणे, पीठ भिजविण्यासाठी निरसं दूध, तिखट अर्धा चमचा, कलौंजी (कांद्याचं बी) अर्धा चमचा, तळण्यासाठी तेल.
कृती : तांदळाच्या पिठात हिंग, जिरेपूड, तिखट, कलौंजी, मीठ व लोणी घालून हाताने मिसळून घ्या. जरुरीप्रमाणे दूध घालून पीठ घट्ट भिजवा. कडबोळी वळून तेलात तळा.
टीप : चकलीच्या सोऱ्याबरोबर कडबोळ्यासाठीही एक ताटली येते. त्यातून कडबोळी केल्यास आतून छान पोकळ कडबोळी होतात.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

कडबोळी प्रकार दोन
साहित्य:- पाव किलो तांदळाचे पीठ, चार-पाच चहाचे चमचे लाल मिरची पूड, अर्धी वाटी दुधाची साय, ५० ग्रॅम लोणी, चवीपुरते मीठ, तळण्यासाठी तेल किंवा तूप, थोडे दूध.
कृती:- तांदळाच्या पिठात अर्धी पळी उकडते तेल ओतावे. नंतर साय, तिखट, लोणी, मीठ वगैरे घालून पीठ चांगले फेसून दुधात मळून घ्यावे. पोळपाटावर पेढय़ाएवढी गोळी घेऊन त्याची कडबोळी करावी व तेलात किंवा तुपात तळावीत.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

सातुच्या पिठाची कडबोळी
साहित्य:-१ वाटीभर सातुचे पिठ, १ टी-स्पून जिरे, १ टी-स्पून ओवा, २ चमचे तेल, चवीपुरते मीठ
कृती:- प्रथम सातुचं पीठ, जिरे आणि ओवा एकत्र करुन घ्यावं. त्यामध्ये चवीपुरतं मीठ घालावं. नंतर थोडं पाणी घालून घट्ट्सर आणि एकजीव भिजवुन घ्यावं. नंतर एका पॅन मधे एक चमचा तेल घालुन ते संपुर्ण पॅनभर पसरवुन घ्यावं. हवं असल्यास जास्त ही घालू शकता पण एवढं पुरेसं होतं माझ्या अंदाजानुसार. भिजवलेल्या पिठाची कडबोळी वळुन ती पॅनमधे ठेवा. कडबोळ्यांवर १-२ थेंब तेल घाला. आता गॅस वर ५ मिनिटांसाठी झाकण ठेवुन एक वाफ येऊद्या. नंतर एकदा सगळी कडबोळी उलटुन पुन्हा एकदा झाकण ठेवुन एक वाफ आणा. हवं असल्यास पुन्हा थोडसं तेल घाला आणि परतुन घ्या.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य:

तीन कप - मटार दाणे
चार चमचे - टोमॅटो सॉस
पाव कप - वाटलेला कांदा
दोन कप - तळून घेतलेले पनीरचे चौकोनी काप
एक चमचा - गरम मसाला पावडर
दोन चिमूट - तिखट
एक चमचा - आलं लसणाची पेस्ट
चवीपुरते मीठ

कृती:

एका पातेल्यात तेल गरम करुन त्यात वाटलेला कांदा, आले-लसणाची पेस्ट घालून चांगले परता. चांगले परतून झाल्यावर त्यात टोमॅटो सॉस व तिखट घाला. जरुरीइतके पाणी घालून त्यातच गरम मसाला पावडर व मीठ घाला.

मटार शिजवून घ्या. व शिजवलेले मटार यात घाला. एक उकळी आली की तळलेल्या पनीरचे काप त्यात घाला. मंद आचेवर थोडा वेळ ठेवून पातेले खाली उतरवून ठेवा.

अशाप्रकारे लज्जतदार मटार पनीर करी तयार. गरमागरम रोटीबरोबर सर्व्ह करा.

साहित्य : पाणीपुरीच्या पुर्‍या एक पाकिट (सुमारे ५० पुर्‍या) मीठ घालून उकडलेले पांढरे वाटाणे २ वाटया, ८-१० वाटया भरून चिंचेचे पाणी (कृती खाली दिली आहे.)

कृती : एका प्लेटमध्ये पुर्‍या घेऊन त्याला हाताने वरून फोडा. त्यात एक चमचाभर पांढरे वाटाणे घाला. पाणी एका वेगळया वाटीत घ्या. जो तो आपापल्या पुर्‍यांमध्ये पाणी घालून पुर्‍या खाईल.

पाणीपुरीचे पाणी -

साहित्य : अर्धी वाटी चिंच उकळून, कोळून त्याचा गर, ७-८ हिरव्या मिरच्या, अर्धा इंच आले, १५ काडया पुदिना, एक वाटी धुवून चिरलेली कोथिंबीर, अर्धा चमचा जिरे, ५ लवंगा, ६-७ काळे मिरे, शेंदेलोण-पादेलोण यांची एकत्रित पूड, ३ चहाचे चमचे भरून, ४-५ चमचे गूळ, अर्धा चमचा लाल तिखट.

कृती : यासाठी तुम्हाला आई किंवा काकूची मदत लागणार आहे. तुम्ही आईकडून चिंच उकळून घेऊ शकता. मग ती गार झाली की हाताने चोळून तिचा सर्व गर काढायचा. नंतर आईकडून लवंगा तव्यावर किंवा कढईत भाजून घ्यायच्या. त्या भाजतांना धुर निघू लागतो व लवंगा फुगतात आणि काळया होतात. पुदिना धुवून घेऊन त्याची पाने बाजूला काढा व मिरच्यांचे बारीक तुकडे करा. आले किसून घ्या, एका ताटात कोथिंबीरख्‍ पुदिन्याची पाने, मिरचीचे तुकडे, काळी मिरी, जिरे, भाजलेल्या लवंगा, २ चमचे शेंदेलोण-पादेंलोण पूड, आले हे सर्व घेऊन एकत्र कालवा व आईकडून मिक्सरमध्ये एकदम बारीक गुळगुळीत चटणी वाटून घ्या. आता ही चटणी साधारण मध्यम आकाराच्या पातेलीभर पाण्यात (सुमारे १ लिटर पाण्यात) मिसळा, त्यात गूळ घाला व हलवा. झाले पाणी तयार, चव घेऊन पहा, मीठ कमी वाटत असेल तर उरलेली एक चमचा शेंदेलोण-पादेलोण पूड या पाण्यात मिसळा. अजून तिखट पाणी हवे असेल तर अर्धा चमचा तिखट त्यात घालून सर्व नीट ढवळा.