खाद्ययात्रा

साहित्य: खवा 1 वाटी, साखर 1 1/2वाटी, दूध 1/4 कप, मैदा 1/2 वाटी, केशर काडी 4ते5.

कृती: मैद्यात थोडे पाणी घालून फेटून घ्या .खवा मिक्सरमध्ये फिरवून घ्या. त्यात मैद्याचा घोळ टाकून मिक्सर करून घ्या. कढईत तेल गरम करून त्यात जिलेबी तळून घ्या. ( दुधाच्या पिशवीचा कोपरा कट करून त्यात घोळ घालून जिलेबी बनवा) नंतर पाकात टाकून काढून घ्या. पाक करण्याची पद्धत:- साखर बूडेल एवढं पाणी घालून साखर विरघळेपर्यंत चाचणी करून घ्या. त्यात केशर काडी घाला.

साहित्य : एक वाटीभर निवडलेली वरई, साखर पाऊण वाटी, अर्धी वाटी तूप, एक पिकलेले केळे, बेदाणे, चारोळ्या एक एक चमचा, थोडी जायफळ व वेलची पूड, चिमुटभर मीठ, दोन वाटी दूध.

कृती : वरई तांदूळ धुऊन चाळणीत घाला. पाणी निथळून जाईल. कढईत चमचाभर तूप गरम करा. त्यात तांदूळ लालसर रंगावर भाजा. दोन वाटी दूध चांगले तापवून वरईवर त्यातले एक वाटी भर ओता. थोडे मीठ टाका. चमच्याने हालवा. दाटसर होऊ लागल्यावर उरलेले एक वाटी दूध ओता. वरई शिजत आल्यावर साखर, चारोळ्या, वेलची, बेदाणे, जायफळ पूड टाका. परता. जरुरीप्रमाणे तूप घाला. केळ्याचे पातळ काप करा. त्यात टाका. पुन्हा ढवळून घ्या. एक वाफ आल्यावर भांडे खाली उतरा. गरम असताना खा. छान लागतो.

कॉर्नचे दाणे मिक्‍सरवर वाटून गाळून घ्यावे. त्यात दूध घालून एकत्र करावे. गॅसवर ठेवून ढवळत राहावे. त्यात गूळ व वेलची पूड घालावी. मग एका भांड्यात हे मिश्रण ओतून त्यात केशरच्या काड्या घालाव्या. हे भांडे कुकरमध्ये ठेवून खरवस शिजवून घ्यावा. गार झाल्यावर वड्या पाडाव्या.

साहित्य:- १ कप दूध व अजून पाव कप दूध अळीव भिजवायला, १ ते दिड टेस्पून अळीव, ३ ते ४ बदाम, १ खारकेचे तुकडे किंवा १ खारकेची पूड, साखर चवीनुसार (साधारण दिड ते दोन टिस्पून), चिमूटभर वेलचीपूड.

कृती:- एका वाटीत अळीव पाव कप दुधात भिजत घालावेत (टीप ५). बदाम आणि खारीक दुसर्या् वाटीत दुध किंवा पाण्यात भिजत घालावेत. (महत्त्वाची टिप १ पाहा). अळीव, खारीक आणि बदाम किमान ४ तास तरी भिजत ठेवावेत. ४ ते ५ तासांनी अळीव चांगले फुलून येतील. तसेच खारीक बदामही चांगले भिजलेले असतील. बदामाची साले काढून पातळ काप करावेत. खारकेची बी काढून खारकेचे बारीक तुकडे करावे. दूध गरम करावे त्यात भिजवलेले अळीव घालावे. साखर, खारीक आणि बदाम घालून मध्यम आचेवर ३-४ मिनीटे शिजवावे. वेलचीपूड घालून ढवळावे आणि गरम गरम प्यावे.
आवडीनुसार पिस्ता, काजू, बेदाणेसुद्धा खिरीत घालू शकतो.

टीप:-अळीव भिजवताना चमच्याने निट ढवळावे. अळीव हलके असतात त्यामुळे ते पाण्यावर/ दुधावर तरंगतात आणि कधीकधी निट भिजत नाहीत.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

सहा क्लटब सॅन्डविच बनविण्यासाठी सहा पांढऱ्या ब्रेड स्लाईस आणि तीन ब्राऊन ब्रेडच्या स्लाईस घ्याव्या. तीन पांढऱ्या स्लाईसवर हिरवी चटणी लावावी. तर उरलेल्या तीन पांढऱ्या स्लाईसना टोमाटो सॉस लावावा.

दूध आटवून मंद आचेवर ठेवा व एक वाटी साखर टाकून घ्या. थंड फ्रेश क्रीममध्ये १ वाटी साखर घालून फेटून घ्या, एकदम हलकं व्हायला हवं, मग फ्रीजमध्ये ठेवा. ३ ते ४ चमचे दुधामध्ये कस्टर्ड पावडर घोळून मग आटवलेल्या गरम दुधात ओता. सारखे हलवत राहा म्हणजे गुठळ्या होणार नाहीत. दूध गॅसवरून काढून थंड करायला ठेवा व मधून मधून हलवत राहा.

मुंबईत खाबुगिरीसाठी जागांची कमतरता नाही. वेगवेगळ्या प्रांतातील, वेगवेगळ्या चवींच्या अक्षरश: सगळ्या खाद्यपदार्थांची उपलब्धता मला वाटते मुंबईशिवाय भारतातल्या कोणत्याही शहरात नसेल.

मुंबईचे एक खास वैशिष्ट्य आहे. इथे तुमच्या खिशात किती पैसे खुळखुळतायत त्यावर वेगवेगळे पर्याय आपल्याला उपलब्ध असतात. अगदी गाडीवरच्या वडा-पाव पासून पंचतारांकित हॉटेलमधल्या मल्टी-कोर्स जेवणापर्यंत अनेक पर्याय उपलब्ध असतात. आतातर गाडीवर चायनिज आणि कॉन्टिनेन्टल पदार्थही मिळतात. अर्थात त्यातील आरोग्याचा भाग सोडा... पण पर्याय उपलब्ध आहे. उडपी रेस्टॉरंट तर अगदी नाक्यानाक्यावर आहेत.

दिल्लीमध्ये तशी परिस्थिती नाही. एकतर मोठ्या हॉटेलमध्ये खा किंवा सरळ धाबा गाठा. इतरही अनेक शहरांमध्ये अशीच परिस्थिती दिसते.

पंजाबी, दाक्षिणात्य, गुजराती, राजस्थानी, गोवन, उत्तर भारतीय, बंगाली अशा विविध प्रांतातील पदार्थ खायला घालणारी अनेक उपहारगृहे मुंबईत आहेत. काही केवळ त्या-त्या प्रांताच्या खाद्यपदार्थांपुरती मर्यादित आहेत तर काहीमध्ये सर्व-प्रांत-समभाव हे सूत्र बाळगून सगळ्या प्रांतांचे पदार्थ उपलब्ध आहेत.

याशिवाय चायनिज, कॉन्टिनेंटल, अमेरिकन फास्टफूड, ओरिएंटल, इटालियन, अशा विविध देशांतील खाद्यपदार्थ मिळण्याचीही सोय या मुंबई महानगरीमध्ये आहे.

दाक्षिणात्य पदार्थ मिळणारी उपहारगृहे दक्षिण भारताच्या बाहेर जास्तीत जास्त कुठे असतील तर ती मुंबईतच. मुंबईतल्या माणसाने इडली-मेदुवडा-डोसा हे खायचे नाही असे ठरवले तर त्याला हॉटेलात खायला पदार्थच मिळणार नाहीत की काय असा प्रश्न आज मुंबईत पडतो इतके या दाक्षिणात्य पदार्थांनी आपल्याला घेरले आहे.

अस्सल खवैय्यांना मुंबई आणि परिसरातल्या बर्‍याच जागा खुणावतात आणि त्यांचा नेहमीच या जागांवर राबता असतो. "जीवाची मुंबई" करण्यासाठी अस्सल खवैय्यांच्या पसंतीची ही काही ठिकाणं आणि नावाजलेले तिथले पदार्थ खाली दिले आहेत.

ही यादी कोणत्याही विशिष्ट क्रमानुसार नाही. गैरसमज करुन घेऊ नये.

१. महेश लंच होम - सेझवान क्रॅब्स.
२. ब्रिटानिया - बेरी पुलाव, कॅरमल कस्टर्ड, पात्रानी मच्छी.
३. कयानी - खीमा पाव.
४. जाफरभाई - मटण दम बिर्याणी.
५. जाफरान - मटण रान मसाला.
६. क्रिम सेंटर - शाही पनीर.
७. किर्ती कॉलेजच्या बाहेरचा वडा पाव.
८. जय जवान, कोळीवाडा - फिश फ्राय, कोळीवाडा प्रॉन्स.
९. प्रितम दा धाबा - दाल मखनी.
१॰. गजाली - बटर पेपर गार्लिक प्रॉन्स.
११. बडे मियॉ - बैदा रोटी, कबाब रोल्स,
१२. बॉम्बे ब्लु - बिर्याणी.
१३. कॅफे लेओपाल्ड - फिश करी, राईस.
१४. ससानियन बेकरी - बन मस्का.
१५. मेरवान - मावा केक.
१६. मोती महाल - दाल मखनी, बटर चिकन, फिश तवा.
१७. जिप्सी चायनीज - चिली चिकन.
१८. मारुश - शेवरामा रोल्स,
१९. नुरानी - चिकन क्लब सॅंडविच.
२०. श्री दत्त, पुणे हायवे - मिसळ पाव,
२१. जिप्सी स्नॅक्स - भरलेली वांगी,
२२. भोजपुरी मन्ना - जॅगरी आईस्क्रीम.
२३. गोविंदा - वेज थाळी.
२४. प्रकाश, दादर - फराळी मिसळ, पियूष
२५. प्रताप दा धाबा - वोडका पाणी पुरी.
२६. बॅचलर्स - चिली आईस्क्रीम,
२७. मामलेदार कचेरी, ठाणे - मिसळ पाव, ताक.
२८. मद्रास कॅफे, माटुंगा - तुप्पा डोसा, कापी.
२९. ईडली हाऊस, माटुंगा - ईडली.
३०. गीता भवन, ग्रॅंट रोड - देसी घी दाल फ्राय,
३१. भगत ताराचंद - गाठीया सब्जी, मसाला छास, दाल फुलका.
३२. खिचडी सम्राट, गिरगाव - काठीयावाडी खिचडी, खीचा पापड, दाल ढोकली,
३३. सरदार, ताडदेव - पावभाजी.
३४. पंचम पुरीवाला - पुरी भाजी.
३५. रुस्तमजी, चर्चगेट - आईस्क्रीम सॅंडविच.
३६. सदीच्छा - तिसऱ्या सुक्के.
३७. हायवे गोमांतक - प्रॉन फ्राय, बांगडा उडीद मेथी,
३८. ओवन फ्रेश, शिवाजी पार्क - बेक्ड डिशेस.
३९. एल्को मार्केट, बांद्रा हिल रोड - पाणी पुरी, छोले पुरी.
४०. गोवा पोर्तुगिजा - स्टफ्ड क्रॅब्ज.
४१. श्रीकृष्ण, दादर - बटाटावडा,
४२. नॅचरल्स - टेंडर कोकोनट आईस्क्रीम, सिताफळ आईस्क्रीम.
४३. आशा लंच होम - भेजा मसाला.
४४ .दाराज धाबा, दहीसर - बटर चिकन.
४५. सी व्हु, जुहु _ पोर्क चिली फ्राय.
४६. किनारा, वसई फोर्ट - बोंबील ठेचा.
४७. जामा, - गुलाबजाम, सेव बर्फी,
४८. लांबा - फिश फ्राय, तदुरी चिकन.
४९. सरोज डेअरी फार्म - सामोसे, स्पे. सोहन पापडी.
५०. श्रीकृष्ण स्विट्स - मेसुरपाक.

यातील प्रत्येक ठिकानावर एक स्वतंत्र लेख होऊ शकतो. लिहिणार आहता?

या यादीत आणखीही बर्‍याच ठिकाणांचा समावेश होऊ शकतो. आपल्यालाही काही ठिकाणं माहित असतील तर जरुर शेअर करा.

-- पूजा प्रधान

आख्खा मसूर.. ( यालाच आम्ही मसुरीची आमटीही म्हणतो ) वास्तवीक अनेक जण मसूर डाळ वापरतात म्हणून या आमटीला डाळ नसलेली या अर्थाने आख्खा मसूर हे नाव हॉटेल वाल्यांनी फेमस केलं. असो... मुळ मुद्याकडे वळूयात.

साहित्य : भिजवलेले मसूर, कांदा, खवलेला नारळ, आलं लसूण पेस्ट, जिरे, मिरे, लवंग, दालचिनी, शहाजीरे, हिरवा वेलदोणा ( याला अनेक जण हिरवी वेलचीही म्हणतात ), मिठ, हिंग, मोहरी, कोथिंबीर, आमसुलं.

कृती :
कांदा उभा चीरुन तेलावर डार्क ब्राऊन होईपर्यंत परतुन घ्या, नंतर खवलेला नारळ आय मिन ओलं खोबरंही परता. यात,जिरे,मिरे,दालचिनी,लवंग, जीरे, शहाजीरे टाकून अगदी बारीक वाटण तयार करुन ठेवा.

जिरे मोहरीची फक्कड फोडणी करा, यात कांदा टाका मस्त तपकीरी होऊद्या... आलं लसुण रेस्ट टाका आता त्यात हळद हिंग टाका, आणि मग मसूर फोडणीत टाका, यावर आवडीप्रमाणे तिखट टाका, परतुन घ्या, छान खमंग अरोमा आल्यावर यात थोडंसं पाणी टाका, मिठ टाका आणी उकळी येऊ द्या. मसूर चटकन शिजते. उकळी आल्यावर केलेलं वाटण टाका, स्वछ धुवून आमसुलं टाका... दणकुन उकळी आणी वाफ येऊ द्या. आंच बंद करा. कोथिंबीर टाका, आख्खा मसूर तयार आहे.

- संजय वैद्य

पॅटिससाठी उकडून घेललेले बटाटे सोलून किसून घ्यावेत. त्यात हिरवी मिरची, लसूण, आले व जिरे वाटून घालावेत. चवीनुसार मीठ घालून सर्व एकत्र मिसळून घ्यावे. हा बटाट्याचा गोळा थोडा चिकट वाटल्यास ब्रेडचे दोन तुकडे थोडे ओले करून कुस्करून घालावेत.

पाणी ऊकळायला ठेवावे. सर्वप्रथम मूगाची दाळ स्वच्छ धुवून दूप्पट पाण्यात अर्धा तास भिजत घालावी. कढईत तूप गरम करून त्यात शेवया टाकाव्या व मध्यम आचेवर लालसर रंगावर खमंग भाजून घ्याव्या. भाजलेल्या शेवया एकीकडे काढून ठेवाव्या व त्याच कढईत तेल गरम करावे.