साहित्य : पाव वाटी मोड आलेली मेथी, एक वाटी भिजवलेली मुगाची डाळ, एक मोठा कांदा बारीक चिरून, 6-7 लसूण पाकळ्या, 3-4 मिरचीचे तुकडे, दोन चमचे धने-जिरेपूड, मीठ, चवीपुरता गूळ, फोडणीचे साहित्य.

कृती : हिंग, मोहरीची फोडणी करून त्यात लसूण पाकळ्या व मिरचीचे तुकडे घाला. त्यावर मोड आलेली मेथी घालून परता. मग त्यावर चिरलेला कांदा घालून पुन्हा थोडे परता. कांदा गुलाबी झाला, की त्यावर हळद व धनेजिरेपूड घाला. भिजवलेली मुगाची डाळ घालून परता. डाळ शिजली की त्यात चवीनुसार मीठ व गूळ घाला. वरून चिरलेली कोथिंबीर घालून सजवा.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

गाजर व बीट स्वच्छ धुवून कच्चेच किसून घ्यावे. टोमॅटो व कांदा धुवून बारीक चिरून घ्यावा. एका भांड्यात गाजर, बीटचा किस आणि चिरलेला कांदा, टोमॅटो हलक्या हाताने एकत्र करून घ्यावे.

साहित्य : ताजा खवा ५०० ग्राम , काजू पाकळी १०० ग्राम (मिक्सरवर फिरवून पावडर करून घ्या) , पिठीसाखर १०० ग्राम (ज्यांना गोड मोदक आवडत असतील त्यांनी साखर जास्त घातली तरी चालेल) , स्वादासाठी एक छोटा चमचा विलायची पावडर

कृती : एका कढईत मंद गॅसवर खवा सोनेरी रंगावर चांगला खरपूस भाजून घ्या. थंड झाल्यावर त्यात काजूची पावडर,पिठीसाखर व विलायची पावडर घालून चांगले मळून घ्या व एका तसराळ्यात ठेऊन वर ताट ठेवून झाकून ठेवा. अर्ध्या तासाने पुन्हा एकदा तसराळ्यातील गोळा मळून घ्या व मोदकाच्या साच्यांत दाबून भरून मोदक काढून घ्या व एका ताटांत प्लास्टीकचा कागद पसरून त्यावर मोदक काढून वाळवून घेऊन एका डब्यात भरून ठेवा.

-- संजीव वेलणकर, पुणे
९४२२३०१७३३

१. पनीरचे मोदक : पनीरमध्ये साखर, काजू, किसमिस, वेलची पावडर भरून हे सारण रवा, मैद्याच्या पोळीमध्ये भरून तळून काढावे. हा मोदकाचा प्रकार मला दिल्लीला एका ठिकाणी खायला मिळाला.

२. खव्याचे मोदक : हा प्रकार तसा सगळीकडे दिसतो. यामध्ये खव्यात साखर, केशर घालून, भाजून साच्यात घालून मोदक करतात.

३. बेक केलेले मोदक : खोबरं, किसमिस, खव्याचे सारण मैद्याच्या सप्तपारीमध्ये भरून बेक करावे.

४. गूळ कोहळ्याचे मोदक : हा प्रकार विदर्भातील आतल्या गावातला. गूळ, लाल कोहळा व तेवढीच कणिक घेऊन एकत्र मळावे. मोदकाचा आकार देऊन मंद आचेवर तळावे.
५. पुरणाचे मोदक : पुरणाचे सारण मैद्याच्या पारीमध्ये भरून मोदक तळून घेतात किंवा वाफवूनसुद्धा घेतात.

६. फ्रुट मोदक : वेगवेगळया प्रकारची फळे मिक्स फ्रुट जॅममध्ये मिसळून हे सारण मैद्याच्या पारीमध्ये भरून मंद आचेवर तळून घ्यावे.

७. संदेश मोदक : पनीर, खवा, साखर, केशर, वेलची एकत्र मिक्सरमध्ये वाटून याचे मोदक साच्यामध्ये बनवून वाफवून घ्यावे.

८. मनुकांचे मोदक : मनुका, काजू एकत्र करून त्यात थोडी दूध पावडर घालून त्याचे मोदक वळावे.

९. तीळगुळाचे मोदक : गुळाचा पाक तयार करून त्यात भाजलेले तीळ घालावे व हे सारण कणकेच्या पारीमध्ये भरून मंद आचेवर तळावे. किंवा तीळ व गुळाचे जे सारण आहे ते थोडे गरम असतानाच साचामध्ये घालून त्याचे मोदक करावे. हा प्रकार यवतमाळ भागात करतात व तिळी चतुर्थीला याचा नैवेद्य दाखवतात.

१०. खोबरं मैद्याचे मोदक : हा मोदक प्रकार सर्व ठिकाणी आढळून येतो. रवा, खोबरं, खवा, साखर एकत्र करून हे सारण मैद्याच्या वाटीत भरून मंद आचेवर तळावेत.

११. मैद्याचे उकडीचे मोदक : मैद्याची पारी लाटून मध्ये कुठलेही गोड सारण भरून त्याचे वेगळ्या आकाराचे मोदक करावे व वाफवून घ्यावे. थोडक्यात मोमोज म्हणजेच मोदकासारखा एक प्रकार. ते ज्याप्रकारे करतात तसाच हा प्रकार करावा.

१२. कॅरामलचे मोदक : पनीर, खवा, काजू, किसमिस, साखर एकत्र करून त्याला मोदकाचा आकार द्यावा. हा मोदक साखरेच्या कॅरामलमध्ये बुडवून थंड करून सव्र्ह करावा.

१३. काजूचे मोदक : काजू कतलीचे सारण घेऊन या मध्ये खवा, खडीसाखर भरून याला मोदकाचा आकार द्यावा.

१४. फुटाण्यांचे मोदक : फुटाणे बारीक करून त्यात साखर व तूप घालून चांगले मळावे या पिठाला मोदकाचा आकार द्यावा. हा प्रकार गरम न करता चटकन होणारा प्रकार आहे.

१५. तांदळाचे गुलकंदी मोदक : तांदळाच्या उकडीमध्ये गुलकंदाचे सारण भरून हे मोदक मंद आचेवर तळा किंवा वाफवून घ्या.

१६. पोह्यांचे मोदक : पोहे चांगले भिजवून त्याचा गोळा मळावा. त्यामध्ये आपल्याला हवे ते सारण भरून मंद आचेवर तळावे.

१७. चॉकलेटचे मोदक : खवा, खोबरं, दाणे बारीक करून मळून घ्या. त्यानंतर याला मोदकाचा आकार द्यावा. व एकेका मोदकाला हॉट चॉकलेट सॉसमध्ये बुडवून थंड करून सव्र्ह करा.

१८. शेंगदाण्यांचे मोदक : गूळ आणि शेंगदाणे एकत्र करून त्यात काजू, किसमिस घालावे व उकडलेला बटाटा व साबुदाण्याच्या पिठाच्या पारीमध्ये भरून तळून घ्यावे.

१९. बटाटयांचे मोदक : बटाट्यामध्ये खवा, साखर, काजू, किसमिस घालून त्याचा हलवा बनवावा व साच्यामध्ये घालून मोदक करावे. वरून दुधाची पावडर लावावी.

२०. पंचखाद्याचे मोदक : पंचखाद्य एकत्र करून हे सारण मैद्याच्या पारीत भरून डीप फ्राय करा.

२१. बेसनाचे मोदक : बेसनाच्या लाडवाच्या सारणाला साच्यात घालून मोदकाचा आकार द्यावा व मधे एक एक काजू भरावा.

२२. डिंकाचे मोदक : डिंक तळून डिंकाच्या लाडवाचे मिश्रण करावे. हे मिश्रण कणकेच्या पारीमध्ये भरून मंद आचेवर तळून घ्यावे.

२३. उकडीचे मोदक : तांदळाची उकड तयार करून त्यात ओलं खोबरं व गूळ याचे सारण भरून मोदकाचा छान आकार देऊन वाफवावे. हा प्रकार कोकणात चाखायला मिळतो.

जाड बुडाच्या पातेल्यात डाळीचे पीठ, ताक, पाणी, तिखट, मीठ, हिंग, हळद घालुन मिश्रण सारखे करावे. गुठळी राहु देऊ नये. नंतर हे पातेले गॅसवर ठेवून मिश्रण डावेने ढवळत रहावे. खाली लागू देऊ नये. मिश्रण दाटसर होत आले की झाकण ठेवून वाफ आणावी. वरील पातेल्यातील १/४ चमचा मिश्रण एका स्टीलच्या थाळीला पसरुन लावून पहावे.

गार झाल्यावर जर ते उचलले तर चटकन निघाले पाहिजे. ही मिश्रण शिजल्याची खूण आहे. जर असे चटकन निघाले नाही तर पुन्हा एक वाफ आणावी. नंतर मंद गॅसवर मिश्रण ठेवून द्यावे.

परतलेले सुरणकाप – Recipe

तांदूळ स्वच्छ धुवून सावलीत वाळवावे. नंतर दळून आणावे.आपल्या अंदाजाने पीठ घ्यावे. त्यात थोडे मीठ व पाणी घालून धिरड्यासाठी पीठ भिजवतो तसे भिजवावे. सपाट तव्याला तेलाचाहात फिरवून त्यावर वरील पिठाची धिरडी घालावी.

डाळ- चुरमुरे आप्पे
साहित्य : ४ वाटय़ा चुरमुरे, १ वाटी डाळ,२-३ हिरव्या मिरच्या, प्रत्येकी १ लहान कांदा आणि टोमॅटो, कोथिंबीर, मीठ, २ चमचे दही, मीठ, चिमूटभर साखर, तेल आणि तूप, चिमूटभर सोडा (ऐच्छिक).
कृती : चुरमुरे आणि डाळवं मिक्सरवर वेगवेगळे बारीक करून घ्यावेत. (हे काम आदल्या दिवशीही करून ठेवता येईल.) सगळ्या भाज्या बारीक चिरून घ्याव्यात. चुरमुरे आणि डाळव्याच्या मिश्रणात बारीक चिरलेल्या भाज्या, मीठ, साखर आणि फेटलेलं दही घालून व्यवस्थित एकत्र करावं. त्यात पाणी घालून उत्तप्प्यासारखं पीठ भिजवून अर्धा तास झाकून ठेवावं. एवढा वेळ नसेल तर ५-१० मिनिटंही पुरेशी आहेत. आप्पे करायच्या वेळेस हवे तर सोडा घालून मिश्रण व्यवस्थित मिसळून घ्यावं. पीठ जास्त घट्ट वाटलं तर थोडंसं पाणी घालावं. आप्पेपात्रला पुसटसं तेल लावून त्यात तयार पीठ घालावं. झाकण ठेवावं, ५-७ मिनिटं गॅस मोठा असू द्यावा. ५ मिनिटांनी तेल/तूप बाजूनं सोडावं. खालून लालसर झाल्यावर उलटवून गॅस बारीक करावा. दोन्ही बाजूनी खमंग झाल्यावर आप्पे उतरवून डब्यात भरावेत. बरोबर एखादी चटणी किंवा सॉस द्यावा.

पौष्टिक आप्पे
साहित्य :- दोन वाट्या रवा, एक वाटी आंबट ताक, गाजर, फुलकोबी, मटार, कांदा, सिमला मिरची, दोन चमचे चण्याची डाळ, दोन चमचे दाणे, एक चमचा किसलेले आले, एक चमचा बारीक चिरलेली हिरवी मिरची, फोडणीकरिता तेल, मोहरी, हिंग, कढीलिंब.
कृती :- रवा एक वाटी आंबट ताक व लागेल तसे पाणी घालून एक तास भिजवून ठेवा. गाजर, फुलकोबी, सिमला मिरची व कांदा बारीक चिरा. चण्याची डाळ व दाणे भिजवा.
करतेवेळी रव्यामध्ये चिरलेल्या भाज्या, मटार, हिरवी मिरची, आले व मीठ घालून सारखे करा. मग तीन चमचे तेलाची फोडणी करा. त्यात मोहरी, हिंग, कढीलिंबाची पाने, भिजवलेली डाळ व दाणे घालून एक मिनिट परता व ही फोडणी रव्याच्या मिश्रणात घाला. ढवळून घ्या. आप्पेपात्र गॅसवर ठेवा. त्याला तेल लावून घ्या.
चमचाभर पीठ टाका व झाकण लावा. दोन मिनिटे झाकण काढून आप्पे उलटवा. पुन्हा पाव-पाव चमचा तेल सोडा. बदामी रंग आला, की बाहेर काढा. गरमागरम खायला द्या.

मेथीचे आप्पे
साहित्य :- एक वाटी गव्हाची सोजी, अर्धी वाटी मुगाची सालाची डाळ, अर्धी वाटी बारीक चिरलेली मेथी, मीठ, गरम मसाला, धने-जिरे पावडर, आले-मिरची पेस्ट, दोन चमचे दाणे, दोन चमचे किसमिस, अर्धा चमचा फ्रूटसॉल्ट..
कृती :- सोजी अर्धा तास भिजवा. मुगाची डाळ तीन तास भिजवा. मग डाळ मिक्समरमधून बारीक करा. त्यात गव्हाची सोजी घाला. बारीक चिरलेली मेथी, आले-मिरची पेस्ट, गरम मसाला, धने-जिरे पावडर, भाजलेले दाणे, किसमिस व फ्रूट सॉल्ट घालून मिश्रण तयार करा. आप्पेपात्राला तेल लावून त्यात चमचा-चमचा पीठ घाला व तेल सोडून दोन्हींकडून शेकून घ्या. हेही चटणीबरोबर अतिशय स्वादिष्ट लागतात.

पंचभेळ आप्पे
साहित्य :- पाच डाळी (अर्धी वाटी चणाडाळ, अर्धी वाटी मूगडाळ, पाव वाटी उडीदडाळ, पाव वाटी तूरडाळ किंवा मसूरडाळ, अर्धी वाटी तांदूळ)
कृती :- आदल्या दिवशी वरील सर्व डाळी भिजवून वाटून ठेवाव्यात. हिरवी मिरची, कोथिंबीर, आले, जिरे व मीठ कुटून त्यात घालावे. आप्प्याच्या भांड्याला थोडे तेल लावून आप्पे करावेत. दोन्ही बाजूंनी खरपूस भाजावेत. नंतर दह्याच्या चटणीबरोबर सर्व्ह करावेत.

स्टफ आप्पे
साहित्य : भिजवलेले जाड पोहे १ वाटी, भिजवलेली चणाडाळ अर्धी वाटी, आलं-लसूण-हिरवी मिरची पेस्ट २ चमचे, कोथिंबीर २ चमचे, दही २-३ चमचे, खाण्याचा सोडा पाव चमचा, बारीक चिरलेल्या भाज्या अर्धी वाटी, शिजवलेला बटाटा १, मीठ, लिंबू, साखर (बारीक भाज्यांमधे गाजर, मटार, फ्लॉवर, फरसबी इ.)
कृती : जाड पोहे हाताने कुस्करून घ्यावे. चणाडाळ बारीक वाटून घ्यावी. त्यात ओल्या खोबऱ्याचे तुकडे, आलं-लसूण पेस्ट, कोथिंबीर, मीठ, साखर चवीनुसार, दही, सोडा घालून एकत्र मिसळून 1 ते 2 तास भिजवून ठेवावं. शिजवलेल्या भाज्यांमधे बटाटा, मीठ, लिंबू, साखर, कोथिंबीर, मिरची घालून एकत्र मिसळून छोटे छोटे गोळे बनवून पोह्याच्या पिठात बुडवून आप्पेपात्रामधे आप्पे बनवून घ्यावे. खोबरं, हिरवी मिरचीच्या चटणीबरोबर खायला द्यावे.

उपवासाचे आप्पे
साहित्यः दोन वाट्या वरी तांदूळ, अर्धी वाटी साबुदाणा, मिरची पेस्ट, आले पेस्ट, जिरे पावडर, कोथिबिर, दाण्याचे कूट, मीठ, आले पेस्ट, खायचा सोडा, तेल किंवा तूप.
कृती: आप्पे करायचे असतील त्याच्या आदल्या दिवशी वरी तांदूळ आणि साबुदाणा वेगवेगळे भिजत घालावे. ७-८ तासांनी दोन्ही एकत्र मिक्सरवर वाटावे. मिश्रण इडलीच्या पिठाइतपत असावे. रात्रभर झाकून ठेवावे. सकाळी आप्पे करण्यापूर्वी या मिश्रणात अर्धा चमचा आले पेस्ट, अर्धा चमचा मिरची पेस्ट (आवडीनुसार प्रमाण घ्यावे.), मीठ, अर्धा चमचा जिरे पावडर, २-३ चमचे दाण्याचे कूट, चिरलेली कोथिंबिर मिसळावी. पाव छोटा चमचा खायचा सोडा घालून मिश्रण एकजीव करून घ्यावे. आप्पेपात्रात नेहमीच्या आप्प्याप्रमाणे आप्पे करावे. नारळाच्या दही घातलेल्या सैलसर चटणीसोबत खावे.

रव्याचे आप्पे
साहित्य :- पाऊण वाटी जाड रवा, पाऊण ते एक वाटी आंबट ताक, चवीपुरते मिठ, अर्धा टिस्पून जिरे, ठेचलेले, तीन हिरव्या मिरच्या, बारीक चिरून, सहा-सात कढीपत्ता पाने, बारीक चिरून, पाव कप कांदा, बारीक चिरून, अर्धा टिस्पून आलेपेस्ट, दोन चिमटी बेकिंग सोडा (खायचा सोडा), पाव वाटी तेल
कृती :- रवा आणि ताक तासभर भिजवून ठेवावे. नंतर त्यात जिरे, मिरच्या, कढीपत्ता, आलेपेस्ट, कांदा चवीपुरते मिठ घालून मिक्स करावे. आप्पेपात्र गॅसवर गरम करत ठेवावे. मिश्रणात चिमूटभर सोडा घालावा आणि मिक्स करावे.

चटणीचं साहित्य – अर्धी वाटी डाळं, अर्धी वाटी ओलं खोबरं, २-३ हिरव्या मिरच्या, अर्धी वाटी कोथिंबीर, मीठ हे सगळं मिक्सरवर वाटून घ्या. वाटताना पाण्याचा वापर करा. चटणी सरबरीत हवी. वाटून चटणी भांड्यात काढा. त्यात १ टेबलस्पून दही घाला. नीट मिसळा. चटणी तयार आहे.

काही ठराविक किंमतीत अनलिमिटेड बुफे लंच/डिनर हा प्रकार तुम्ही कित्येकदा अनुभवला असेल. जेवणाचा प्रकार (शाकाहारी, मांसाहारी इ.) कोणता आहे यावरून बुफेच्या किंमती थोड्याशा बदलतात, पण जास्त फरक नसतो. प्रत्येक बुफे हा अर्थशास्त्रीय भाषेत surplus साठीच छोटेखानी युद्ध असते. Consumer Surplus जितका कमी करता येईल तितका हॉटेलचा फायदा असतो; आणि मोजक्या पैशात जितके जास्त अन्न खाता येईल (थोडक्यात consumer surplus वाढवता येईल) तितका ग्राहकाचा फायदा असतो. आणि या सगळ्या अर्थशास्त्रीय युद्धाला वैद्यकाच्या काही नियमांची जोड असते. कसे ते पाहूया!

तुपावर डाळीचे पीठ खमंग भाजून घ्या. छान वास आला की त्यावर दूध शिंपडून बाजूला ठेवा. मिश्रण कोमट झाले की त्यात पिठीसाखर, वेलदोडे, जायफळ, बेदाणा, काजू घालून मिश्रण कालवा. नंतर त्याचे बेताच्या आकाराचे लाडू वळा. मोदकाच्या साच्याला पातळ तुपाचा हात फिरवावा व प्रत्येक लाडू साच्यातून काढावा. आकाराच्या नाविन्यामुळे छान दिसतात.