खाद्ययात्रा

#NavratriSpecial

Navratri is round the corner and most of us keep fast...
Some keep for 1-2 days and some for continuous 7 days
Generally fried stuff is made n eaten that results in acidity...

Sharing some healthy options that will keep you light yet full

One such dish is FALAHARI DHOKLA.......yes you read I right vrat ka Dhokla ??

RECIPE

- soak 1 cup samak rice n 1/3 cup saboodana in 1/2 cup curd overnite in refrigerator
( alternatively you can grind the dry powder n store n can be used whenever required ...just MIX with curd n ready )
- grind the mixture to have a smooth paste n adjust the water consistency
- add 1 tbspn sugar
- sendha namak to taste
- squeeze half a lemon
- add 1/2 tspn if roasted cumin powder
- now keep the steamer on gas
- grease the thaali
- add eno sachet in batter n MIX with soft hands
- pour the batter in thaali n steam until done
Tempering
- add oil in a Tadka pan
- add curry leaves n sliced chillies
- add 3-4 tbspn water 1/4 tspn sugar
- switch off the gas n add few drops of lemon juice
- make cuts in Dhokla
- pour the tempering

ENJOY !!

HAPPY FASTING !!

साहित्य :- भरताची मध्यम आकाराची २ वांगी, प्रत्येकी २ टे.स्पू. बारीक चिरलेल्या भाज्या- गाजर, बीट, बटाटा, फ्रेंच बिन्स, फ्लॉवर, स्वीट कॉर्न, पनीर यांपैकी कोणत्याही (जास्तीत जास्त भाज्या असाव्यात, पण एखादी भाजी नसेल तरी चालू शकेल.) कोथिंबीर, मीठ- मिरपूड, १ टे.स्पू. ठेचलेली लसूण, २-3 टे.स्पू. ब्रेडक्रम्स, २ चीज क्यूब्ज, २ टे.स्पू. तेल, प्रत्येकी १ टे.स्पू. लाल तिखट, जिरे पावडर, धने पावडर, १ टे.स्पू. भाजलेले तेल.

कृती :- वांग्याचे साधारण पाव इंच जाडीचे स्लाईस करून घ्या. तिखट, मीठ, धने आणि जिरे पावडर एकत्र करून वांग्याच्या कापांना चोळून लावा. झाकून ठेवा. सगळ्या भाज्या मऊ वाफवून थोड्या ठेचून घ्या. त्यात मीठ, मिरपूड, अर्ध किसलेलं चीज, तीळ, लसूण आणि कोथिंबीर घाला. चांगलं मिक्स करा. ओव्हनच्या ट्रेला तेलाचा हलका हात फिरवून घ्या. त्यावर वांग्यांच्या स्लाइस ऍरेंज करा. प्रत्येक स्लाइसवर भाज्यांचं मिश्रण पसरवा. वरून चीज आणि ब्रेडक्रम्स मिक्सग करून पसरवा. यातसुद्धा तीळ छान लागतात. बाजूनी थोडं थोडं तेल सोडा. १८० अंश वर १५-२0 मिनिटापर्यंत बेक करा. ओव्हन नसेल तर स्लाईसला तेल लावून एका बाजूने तेलावर भाजून घ्या. खमंग बाजू वर करून त्यावर भाज्या पसरवा आणि तेल सोडून बारीक गॅसवर खमंग होऊ द्या.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

बुंदी की कढी
काही वेळेला पकोडे बनवायला वेळ नसतो, तेव्हा कढी बनवून गॅस बंद करून कढी थोडी गार झाल्यावर खारी बुंदी १ कपभर मिसळा. वर कोथिंबीर व थोडा चाट मसाला पेरा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

पनीर की कढी
साहित्य- १ कपभर पनीरचे तळलेले तुकडे, १ कांदा, १ टॉमेटो, आले-लसूण पेस्ट प्रत्येकी १ चमचा, जिरे, हिरव्यामिरच्या, गरम मसाला.
कृती- थोडय़ा तुपावर जिरे, हिरव्या मिरच्या, कांदा परता. आले, लसूण पेस्ट, टॉमेटो घालून तूप सुटेपर्यंत परता. गरम मसाला व पनीर घाला. त्यात तयार कढी घाला व वरून फोडणी द्या.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

आलू की कढी
साहित्य व कृती- २ बटाटे व २ कांदे घेऊन चिरा (बटाटे उकडून त्याचे लहान तुकडे करा.). थोडय़ा चिरलेल्या हिरव्या मिरच्या व २ तुकडे दालचिनी, २ लवंगा घ्या. कढी उकळल्यावर थोडय़ा तुपावर लवंगा, दालचिनी, हिरव्या मिरच्या, कांदे परता. त्यात बटाटय़ाच्या फोडी घाला. हे मिश्रण कढीत घाला. नंतर वरीलप्रमाणे फोडणी द्या.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

सिंधी कढी
साहित्य- या कढीत बऱ्याच भाज्या घालतात. ८ भेंडय़ा, १० गवारीच्या शेंगा, ८ श्रावण घेवडे- २ इंचांचे तुकडे करा. २ मोठे बटाटे सोलून तुकडे करा. १ वांगं स्लाइस करा. ५ फ्लॉवरचे तुरे, ५ मोठे टोमॅटो.
मसाला- अर्धा चमचा जिरे, पाव चमचा मेथी दाणे, हळद अर्धा चमचा, तिखट, कढीलिंब, पाव जुडी कोथिंबीर चिरून, ३ हिरव्या मिरच्या, तेल ५ टेबलस्पून, ५ टेबलस्पून बेसन, २-३ आमसूलं.
कृती- गवार, घेवडा उकडून घ्या. भेंडी, वांगी, बटाटे, फ्लॉवर तळून घ्या. तेलात जिरे व मेथी घाला. तडतडल्यावर बेसन घालून खमंग भाजा. त्यात टॉमेटोचा रस घाला. गुठळ्या होऊ देऊ नका. हळद, तिखट, मीठ घाला. सर्व भाज्या घाला. आमसूल पाण्यासकट घाला. कढीलिंब व कोथिंबीर घाला. झाकण ठेवून ५ मिनिटांनी गरम भाताबरोबर वाढा. पातळ पिठल्याप्रमाणे करा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

गुजराती कढी
साहित्य- ५-६ वाटय़ा आंबट ताक, १ पिकलेलं केळं कुस्करून, दीड टेबलस्पून बेसन, हळद, मीठ, २ टेबलस्पून साखर. सर्व एकत्र घुसळा.
मसाला- १ आलं, ३ हिरव्या मिरच्या, २ चमचे धने, १ चमचा जिरे, ५ लसूण पाकळ्या, थोडं ओलं खोबरं, सर्व बारीकवाटून ताकाला लावा. सर्व उकळा. यात आवडत असल्यास मुळ्याच्या, काकडीच्या चकत्याही घालतात.
फोडणी- तुपात कढीलिंब, लाल मिरच्या, पाव चमचा मेथी घालून फोडणी करा. कढीवर ओता. खिचडीबरोबर वाढा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

हरे चने की कढी
साहित्य व कृती- १ कप सोलाणे कुकरमध्ये शिजवा. हाताने मऊ करा. तुपावर हिंग पावडर, वाटलेल्या हिरव्या मिरच्या व मऊ केलेले हरभरे घाला. त्यात दही, पाणी, बेसन (कमी घ्या) इत्यादी घुसळून घाला. शिजवून वर फोडणी द्या.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

कैरीची कढी
साहित्य व कृती- १ कैरी उकडून, गर काढून घ्या. त्यात ६ वाटय़ा पाणी घाला.
मसाला- २ चमचे धने, १ चमचा तांदूळ, १ चमचा उडदाची डाळ, १० दाणे मेथी, २ सुक्या मिरच्या तेलावर परतून वाटा. हा मसाला वरील पाण्याला लावा. चवीला गूळ, नारळाचे दूध, मीठ, कढीलिंबाची फोडणी द्या. नारळाचे दूध घातल्यावर उकळू नका.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

मूगदाल की कढी
या कढीला ‘कतरों की कढी’ असे ही म्हणतात.
साहित्य व कृती- १ लहान वाटी मुगाची डाळ भिजवून, वाटून घ्या. त्यात जिरेपूड, धनेपूड, आमचूर, तिखट, मीठ घालून छोटी भजी तळा (मूगवडय़ाप्रमाणे). तयार कढीत भजी घालून वर फोडणी द्या. कढी पचायला त्यातल्या त्यात हलकी समजली जाते. खिचडीबरोबर खातात.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

पंचमेल कढी
साहित्य: १०० ग्रॅम बेसन,१५० ग्रॅम पालक,१०० ग्रॅम हरभऱ्याची पालेभाजी,५० ग्रॅम मेथी, दोन ५० ग्रॅम ची पालेभाजी मिळत असेल ती,हिंग,१ तुकडा आले,तूप,मीठ चवीप्रमाणे,लाल तिखट,हळद,धणे,
कृती: सर्व पालेभाज्या निवडून बारीक चिरुन घ्या शिजवून मिक्सरमधून काढा. दह्यात बेसन व सर्व मसाले मिक्स करा. कढईत तूप टाकून कांदा व टॉमेटो परतून घ्या.बेसन मिक्स केलेली पेस्ट व पालेभाजीची पेस्ट टाकून भरपूर शिजवा. घट्ट झाल्यावर गॅस बंद करा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

कोणत्याही देशाची सांस्कृतिक उत्क्रान्ती कशी झाली हे पाहताना तिथल्या समाजाच्या अन्नांबद्दलच्या कल्पना आणि अन्नपदार्थ बनविण्यासंबंधीच्या कल्पना कशा आणि का बदलल्या गेल्या हे बघणं अत्यंत महत्वावं आणि मनोरंजकही असतं. आपल्या देशासारखा भला मोठा इतिहास असलेल्या देशाच्या बाबतीत तर ते आवश्यकही असतं.

लसूण आणि मिरची वाटून एकत्र वाटून घ्या. वांग्याच्या फोडी करून पाण्यात टाका. कढईत तेल तापायला ठेवा. तेल तापले की वाटलेली लसून-मिरची घाला. किंचित परता. त्यात वांग्याच्या फोडी पाणी निथळून घाला. नीट परतून झाकण घालून आच बारीक करून ठेवा. मधून मधून हलवत राहा. गरज असेल तर थोडे पाणी घालायला हरकत नाही. शेवटी मीठ, कोथिंबीर घालून नीट मिसळा. पळीने अगर मुसळीने भाजी घोटून एकजीव करा. शेवटी लिंबू पिळून परत एकदा घोटून घ्या. गरम पोळीबरोबर खा.

तांदूळ, रवा, शेवयांची खीर हे आपण पारंपरिक प्रकार नेहमी करतो, पण भोपळा, मका, गहू, मूग पनीर. यांची खीर कधी बनवत नाही, या खीरी चवीला तर त्या छान असतातच, पण पौष्टिकही.
काही कृती खीरीच्या
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

पौष्टिक खीर
साहित्य:- १/२ वाटी मोड आलेल्या नाचणीचं पीठ, २ टे.स्पू. गव्हाचा जाड दलिया, २ टे.स्पू. डिंक पावडर, २ टे.स्पू, खारीक पावडर, ४ वाटी दूध, साखरे ऐवजी ४ मोठे चमचे काकवी, वेलची पूड, जायफल पूड, सुक्या मेव्याचे काप आणि २ टे.स्पू साजूक तूप.
कृती:- गव्हाचा दलिया थोड्या तुपात मंद आचेवर खमंग भाजून घ्यावा. त्यात अर्धी वाटी पाणी घालून कुकरमधून ३-४ शिट्टय़ा काढाव्यात. थोड्या तुपात नाचणीचं पीठ परतावं. त्यातच डिंक पावडर घालून परतावी. नंतर दूध घालून मंद आचेवर शिजवावी. पाच मिनिटांनी त्यात खारीक पावडर शिजवलेला दलिया, वेलची, जायफळ पूड आणि काकवी घालून ढवळून गॅस बंद करावा. वर ड्रायफ्रूट्सचे काप टाकून खीर गरम किंवा गार सर्व्ह करावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

मोड आलेल्या गव्हाची खीर
साहित्य:- १ वाटी मोड आलेले गहू, बिया काढलेले ८-१0 खजूर, २ टी.स्पू. खसखस, २ टे.स्पू. किसलेलं खोबरं, २ टे.स्पू. हिरवे मोडाचे मूग, दूध गरजेप्रमाणे, वेलची पूड आणि १/२ वाटी गूळ.
कृती:- मोडाचे गहू आणि मूग कुकरमधून शिजून घ्यावेत. खजुराचा मिक्सरवर लगदा तयार करावा. गहू शिजल्यावर त्यात खजुराचा लगदा, खोबरं, बारीक केलेली खसखस आणि वेलची पूड टाकावी.
मिश्रणात दूध टाकावं. मिश्रणाला चांगली उकळी आणावी. शेवटी गॅस बंद करून थोड्या वेळानं किसलेला गूळ घालावा. खिरीत हा गूळ चांगला ढवळून मिसळावा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

कॉर्न रबडी (बासुंदी)
साहित्य:- १ वाटी स्वीट कॉर्नचं वाटण, १ लिटर दूध, अर्धी वाटी साखर, वेलची-जायफळ पूड आणि केशर काड्या.
कृती:- जाड बुडाच्या कढईत दूध घालून ते निम्मं होईल इतकं आटवावं. नंतर त्यात स्वीट कॉर्न वाटण घालावं. मंद आचेवर ढवळावं. नंतर त्यात वेलची, जायफल पूड आणि केशर काड्या घालून गॅस बंद करून कोमट झाल्यावर साखर घालावी. गार झाल्यावर फ्रीजमध्ये ठेवावी.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

दुधी भोपळ्याची खीर
साहित्य:- १ वाटी किसलेला दुधी भोपळा, २ टे. स्पू. भाजलेला बारीक रवा, ३/४ लिटर दूध, १ वाटी साखर, २ टे.स्पू. तूप, वेलची पूड, बदाम आणि पिस्त्याचे काप.
कृती:- किसलेला दुधी तुपावर परतावा. नंतर त्यात रवा घालावा. त्यात दूध साखर घालून हे जिन्नस एकत्र शिजवावं. शिजताना ते घट्ट होतं. आयत्या वेळी दूध घालून ती थोडी पातळ करून घ्यावी. आणि त्यात वेलची पूड आणि ड्रायफ्रूट्सचे काप घालावे.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

खीराण
साहित्य:- १/२ वाटी उत्तम प्रतीचे तांदूळ, २ टे. स्पू. तूप, १ लिटर दूध, १ वाटी साखर, आवडीप्रमाणे ड्रायफ्रूट्स, केशरकाड्या आणि वेलची पूड.
कृती:- तांदूळ स्वच्छ धुवून तुपावर परतावे. त्यात दूध घालून मंद आचेवर शिजवावे. हे मिश्रण मधूनच ढवळत रहावं. ते निम्मं होईपर्यंत आटवावं. नंतर त्यात साखर, ड्रायफ्रूट्स, केशर आणि वेलची पूड घालून गॅस बंद करावा. खीराण गरम किंवा गार कसंही खायला छान लागतं.
गार झालेल्या खीराणमध्ये आंबा/ अननस/ स्ट्रॉबेरी/ चिकूच्या फोडीही घालता येतात. मात्र फळांच्या फोडी यात घातल्यावर हे खीराण गरम करू नये.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

फिरनी
साहित्य:- १/२ वाटी बासमती तांदूळ, १ लिटर दूध, १ वाटी साखर, केशर काड्या, ड्रायफ्रूट्सचे काप, चांदीचे वर्ख.
कृती:- तांदूळ स्वच्छ धुवून थोडे दुधात भिजत घालावे. त्यात केशरही घालावं. नंतर २ तासांनी तांदूळ बारीक वाटावे. जाड पातेल्यात दूध-साखर एकत्र उकडत ठेवून तांदळाची पेस्ट घालावी कस्टर्डप्रमाणे घट्टसर होईपर्यंत मिश्रण सारखं ढवळावं. गॅस बंद करून लहान-लहान बाऊलमध्ये ओतावं. लगेच त्यावर ड्रायफ्रूट्सचे काप घालून वरती थोडा वर्ख लावावा. मिश्रण गार झाल्यावर फ्रीजमध्ये सेट करायला ठेवावं. मातीच्या वाडग्यांमध्ये सेट केल्यास फिरणीचा वेगळाच वास लागतो.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

पनीर खीर
साहित्य:- २५0 ग्रॅम पनीर, दोन लिटर दूध, १ वाटी साखर, काजूचे काप, चारोळ्या, केशर आणि वेलची पूड.
कृती:- दूध उकळत ठेवून आटवून निम्मं करावं. त्यात साखर, काजू आणि चारोळी घालावी. पनीरचे लहान चौकोनी तुकडे करून त्यात घालावे. एक दोन उकळ्या काढून गॅस बंद करावा. पनीरचे तुकडे तुपात तळून घेऊन खिरीत घालू शकता.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

ग्रेव्ही करण्यापूर्वी मसाला किती वापरायचा हे ठरवून पाण्यात मिसळून घ्यावा. काजू पावडर वापरायची नसल्यास काजू पावडर वगळून थोडी कणीक म्हणजे १ वाटी मसाला वापरणार असलो..तर साधारण १ ते २ चमचे भाजलेली कणीक वापरावी.

उकड साहित्य : २ वाटय़ा तांदळाचे पीठ चाळून घ्यावे, दीड वाटी पाणी, १ वाटी आंब्याचा रस, १ मोठा चमचा रिफाइंड तेल, १ चिमूट मीठ.

सारण साहित्य : १ कोवळा नारळ (अडसर) खवून, ८ चहाचे चमचे साखर, ४ वेलच्यांची पूड, २ मोठे चमचे बेदाणे, अर्धी वाटी दूध.

सारण कृती : एका जाड बुडाच्या पातेल्यात दूध, नारळ व साखर एकत्र करून गॅसवर ठेवावे. अधूनमधून ढवळत राहावे.

साखर व दूध आटल्यावर, साधारण कोरडे झाल्यावर गॅसवरून उतरवावे. त्यात बेदाणे व वेलचीची पूड घालून ढवळावे.

उकड कृती : एका जाड बुडाच्या पातेल्यात पाणी उकळत ठेवावे. त्यात मीठ व तेल घालावे. पाण्याला उकळी आल्यावर त्यात पीठ व आंब्याचा रस घालून ढवळावे. झाकण ठेवून चांगली वाफ द्यावी.

ही उकड गरम असतानाच पाणी लावून मळावी. वरील सारण भरून हाताने व साच्याने त्याचे मोदक बनवावे. या मोदकांवर ओला फडका ठेवावा अथवा बाजारात मिळते ती ‘क्लिंग फिल्म’ लावावी.

आयत्या वेळी कुकर अथवा चाळणीवर राहील अशा कोणत्याही पातेल्यात पाणी घालावे. वर चाळणीत राहतील तेवढे (एकावर एक न ठेवता) मोदक ठेवावेत. वर दुसरे पातेले उपडे ठेवावे. (अर्थात मोदक-पात्र वापरणे आदर्शच.) मोदकांना चांगली वाफ द्यावी. सुमारे १० ते १५ मिनिटे असे सगळे मोदक वाफवावे. गरमच वाढावे.

जैन आणि बुद्ध काळामधे अहिंसेचा प्रसार झाला. त्यामुळे शाकाहारावर जास्त भर देण्यात येऊ लागला.

लवंगांचा उपयोग फक्त मसाल्याच्या पदार्थात करतात, कोण म्हणतं? पुलाव, आणि मसालेभात करायचा असेल तर आधी हाताशी दोन तीन का होईना पण लवंगा लागतात. लवंगा या फक्त तिखट, मसालेदार पदार्थांसाठीच लागतात असं नाही तर साखरभात, नारळीभात यासाठी आधी लवंगाच लागतात.