खाद्ययात्रा

एका बाऊलमध्ये तेल, लिंबाचा रस, मीठ व लाल तिखट एकत्र मिसळा. या मिश्रणात बेबी कॉर्न घोळवा व अर्धा तास तसेच ठेवा. उकडलेले बटाटे, मलई, हिरवी मिरची व मीठ मिक्ससरमध्ये फेटा.

साहित्य- कणिक एक पाव, गूळ, तूप व वेलची पूड.

कृती- कणीक व त्यात थोडे डाळीचे पीठ टाकावे. चवीला थोडे मीठ टाकावे. नंतर गुळाचे घट्ट पाणी तयार करावे. कणकेच्या निम्मे गूळ घ्यावा. कणकेत गरम तुपाचे मोहन घालावे व तूप कणकेला चांगले चोळावे. नंतर गुळाच्या पाण्याने कणिक घट्ट भिजवून ठेवावी. अध्र्या तासाने अंदाजाने गोळे तयार करावे, एकेका गोळ्याची पोळी लाटावी. पोळी जरा जाडसर असावी. नंतर कातणीने शंकरपाळे कापावे व तुपात मंदाग्नीवर तळावे. मंद तळल्याने शंकरपाळे खुसखशीत होतात. मुलांना डब्यात देण्यास चांगला पदार्थ आहे. खूपच चविष्ट लागतात.

- संध्या प्रभुणे, यवतमाळ.

साहित्य- १ वाटी जाड रवाळ कणीक (खांडवा किंवा खपली गहू वापरावेत कारण ते अधिक पौष्टिक असतात.) लोणकडे तूप, १ वाटी गूळ, वेलची पूड.
कृती- गव्हाचे जाड रवाळ पीठ (कणीक) लोणकढय़ा तुपावर भाजून घ्यावे. पीठ चांगले खरपूस वास येईपर्यंत भाजावे. पीठ बाजूला एका ताटात काढावे. त्याच कढईत एक वाटी बारीक तासलेला गूळ घालून वितळवावा. त्यात भाजलेले पीठ घालून ढवळावे. वरून वेलदोडय़ांची पूड व चवीनुसार मीठ घालावे. मिश्रण एकजीव झाले की गॅसवरून उतरवावे. थोडे कोमट असताना त्याचे लाडू वळावेत.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

अर्धा कप भिजवलेल्या उडीद डाळीचे पीठ, अर्धा कप भिजवलेल्या चणाडाळीचे पीठ, प्रत्येकी एक लहान चमचा कॉर्नफ्लोअर, आल्याचे काप, हिरवी मिरची, जलजिरा पावडर, लाल तिखट व जिरे, मीठ चवीपुरते, दोन कप बेबी कॉर्न उकडून, तळण्यासाठी तेल.

गॅसवर एका फ्राय पॅन मध्ये अमूल बटर गरम करा. त्यात प्रथम कांदा परतून घ्या,मग आले-लसणाची पेस्ट घालून परतून घ्या. नंतर बारीक चिरलेली हिरवी मिरची ,धने-जिरे पूड,हळद,चाट मसाला व काली मिरे पूड घालून परता.

दिवाळी जवळ आली आहे, काय नवीन खरेदी करायची हा प्रश्न पडला आहे.
या दिवाळीला एअर फ्रायर खरेदी करणार असल्यास आज एअर फ्रायरची माहिती व काही कृती.
आता भारतात एअर फ्रायर हा विषय नवीन राहिला नाही. सध्या ऑन लाईन शॉपिंगला तुम्ही बघाल तर एअर फ्रायर टॉपला आहे. एअर फ्रायर हा विषय मोठा टेम्टिंग आहे. गरम हवेचे झोत वेगात फिरवून फ्रेंच फ्राइज पासून केकपर्यंत कोणतेही पदार्थ तयार केले जातात आणि तेलाचा वापर त्यात नगण्य असतो ही गोष्टच क्रांतिकारी आहे. एअर फ्रायर मध्ये २०० अंश से पर्यंत तपमान नेता येते आणि वेगवेगळ्या पदार्थांसाठी वेगवेगळा वेळ आणि तपमान अॅअडजस्ट करून तो, तो पदार्थ शिजवता येतो. फिलिप्स, बजाज, केन्स्टर, अशा अनेक कंपन्याचे एअरफ्रायर बाजारात उपलब्ध आहेत. त्या बरोबर येत असलेल्या माहिती पुस्तकात एक रंगीत चित्रांचे आकर्षक रेसिपी बुकही येते. त्यात हे सगळे बिनतेलात किवा अगदी कमीत कमी तेलात कशा करता येतात अशा कृती आहेत. फ्रेच फ्राइज, साबुदाणे वडे, कबाब, कॉर्न कटलेट्स, पट्टी समोसे, खुसखुशीत साबुदाणे वडे हाताला तेल न लागता खाण्याची खुमारी वेगळीच असते. पट्टी समोसे, कटलेट आणि स्प्रिंग रोल भारी तेल पितात म्हणून करणे टाळतो पण एअरफ्रायर मध्ये एक चमचा तेलात मात्र ते फारच सुरेख होतात. फक्त ग्रिझिंग केलेली कुरकुरीत आणि खुसखुशीत कोथिंबिर वडी, कांदा भजी. क्रिस्पी भेंडी, कुरकुरीत कारली, मटार करंजी, खस्ता कचोरी, मठरी, अगदी १/२ ते १ चमचा तेल चोळून मस्तं खुसखुशीत होतात पदार्थ. या व्यतिरिक्त आपल्या वाळवणाचे पदार्थ म्हणजे पापड्या, बाजरीच्या चकल्या, साबुदाण्याच्या चकल्या, कुरडया हलके तेल ब्रश करुन फ्राय केले की छान फुलतात. मसाला पापडसाठी यात पापड फ्राय केला तरी पण ते जरा नाजूक काम आहे, पापड हवेने उडून तुटू शकतो म्हणून योग्य तापमान सेट केले की होतो छान. वेळ आणि तापमानाचे गणित पक्के बसले की पदार्थ मस्तं होतो.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३
संदर्भ :- इंटरनेट

एअर फ्रायर मध्ये बनणार्या काही कृती

रिकोटा लेमन केक
साहित्य- ५०० ग्राम रिकोटा चीज, १ मध्यम लिंबू (लिंबू आदल्या दिवशी फ्रिजरमध्ये ठवून द्या कारण आपल्याला त्याची किसलेली साल हवी आहे.), १५० ग्राम साखर, २ टीस्पून वॅनिला इसेन्स, ३ अंडी,४ ते ५ चमचे कॉर्न स्टार्च + १/२ चमचा बेकिंग पावडर+ चिमूटभर मीठ.

कृती:- फ्रिजरमध्ये ठेवलेल्या लिंबाची साल चांगली किसली जाते म्हणून ते डीप फ्रिज मध्ये ठेवा. केक करायच्या वेळी बाहेर काढून किसा व त्यातील अर्ध्या लिंबाचा रस काढा. रिकोटा चीज एका बाउल मध्ये काढून घ्या व चमच्याने फेटा किवा हँडमिक्सीने ब्लेंड करा. त्यात साखर मिसळा. वॅनिला अर्क, लिंबाची साल व अर्ध्या लिंबाचा रस मिसळा आणि बिट करा. एक एक अंडे त्यात फोडून घाला आणि फेटत रहा. कॉर्नस्टार्च मध्ये चिमूटभर मीठ व बेकिंग पावडर घालून मिक्स करा व हा स्टार्च चीजच्या मिश्रणात घालून बिट करा. हे सगळे मिश्रण केकच्या भाड्यात ठेवा. एअर फ्रायर १६० अंश से वर प्रिहिट करा. ते भांडे एअर फ्रायर मध्ये ठेवा.२५ मिनिटे ए फ्रायर मध्ये ठेवा. बेल झाली की एक मि. नंतर उघडा. बाहेर काढून जाळीवर टाका.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

जायदी खजूर आणि पिड खजूर असे दोन प्रकारचे खजूर बाजारात उपलब्ध असतात. जायदी खजूर हा उत्तम प्रतीचा खजूर असून तो पिवळा-सोनेरी व भरीव असतो, तर िपड खजूर लाल किंवा काळसर लाल अधिक रसदार, चविष्ट आणि गुणांनी अधिक श्रेष्ठ असतो. खजूर वा खारीक दोन्हींमध्ये पौष्टिकमूल्य सारखेच असते. खजुरामध्ये शरीराला पोषक ठरणारी अनेक नसíगक अन्नद्रव्ये आहेत. कॅल्शिअम, लोह, फॉस्फरस व ‘अ’ व ‘क’ जीवनसत्त्व, प्रथिने, खनिजे, तंतूमय पदार्थ आणि पिष्टमय पदार्थ हे सर्वच घटक खजुरामध्ये असतात. खजुराला ‘पूर्ण आहार’ असेही संबोधिले जाते व त्यामुळेच फार पूर्वीपासून सहारा वाळवंटात त्याला रोटीइतकेच महत्त्वाचे मानले जाते. खजुरामध्ये ग्लुकोज व फ्रुक्टोज स्वरूपातील नसíगक साखर असते. ही साखर नसíगक असल्यामुळे शरीराला बाधक नाही. म्हणूनच बाजारातील साखरेऐवजी खजुराचा वापर करावा.

खजुरातील साखर रक्तात लगेच शोषली जाऊन शरीराला ऊर्जा मिळते. खजूर नुसता किंवा लोण्याबरोबर खावा. खजुराची नीरा ही फार पौष्टिक असून ती ताजी पिणेच योग्य आहे. आयुर्वेदाच्या दृष्टिकोनातून खजूर हे फळ मधुर पौष्टिक, बलवर्धक, श्रमहारक, तृप्तिदायक, पचनास जड आणि वीर्यवर्धक आहे. अनेक स्त्रियांमध्ये रक्तक्षय (अॅवनिमिया) हा आजार आढळून येतो. या आजारामध्ये मेंदूला रक्तपुरवठा कमी झाल्यामुळे विस्मरण, चक्कर येणे, नराश्य येणे ही लक्षणे दिसतात. अशा स्त्रियांनी सहा महिने ते वर्षभर आहारात ७-८ खजूर दररोज सेवन करावे. हमखास गुण येतो. किरकोळ शरीरयष्टीच्या लोकांनी जाडी वाढवण्यासाठी खजुराचे नियमित सेवन करावे. स्थूल लोकांनी खारिक खावी. लहान बालकांच्या सुदृढतेसाठी दररोज एक खजूर दहा ग्रॅम तांदळाच्या धुवणात वाटावा. त्यात थोडे पाणी घालून ते मिश्रण लहान बालकांना दोन-तीन वेळा द्यावे. त्यामुळे बालके धष्टपुष्ट होतात. मलावस्तंभाचा जुनाट त्रास असेल तर ५-६ खजूर रात्री भिजत घालून सकाळी ते पाणी चांगले ढवळावे व खजूर कुस्करून तयार झालेले पाणी प्यावे. खजूर रेचक असल्यामुळे पोट साफ होण्यास मदत होते. आतडय़ांच्या विकारामध्ये खजूर अत्यंत गुणकारी आहे. कारण आतडय़ांमध्ये आवश्यक असणाऱ्या विशिष्ट जंतूंची वाढ खजूर सेवनाने होते. त्यामुळे आंत्रव्रण, आम्लपित्त अशा विकारांमध्ये खजूर उपयोगी पडतो. खजुरामुळे शरीराला ऊर्जा मिळते, कारण खजुरात नसíगक साखर पुष्कळ प्रमाणात असते. त्यामुळे शरीराला उष्णता व ऊर्जा देण्याचे कार्य खजूर करते.

नियमितपणे खारीक व गरम दूध घेतल्यास शक्ती वाढते. शरीरात नवीन रक्त निर्माण होते.
अनेक स्त्रियांना कंबरदुखीचा त्रास होत असतो. अशा वेळी चार ते पाच खजूर व अर्धा चमचा मेथी दोन ग्लास पाण्यात उकळावी. हा काढा निम्मा होईपर्यंत उकळावा. नंतर गॅस बंद करून कोमट झाल्यावर तो पिण्यास द्यावा. या काढय़ाने कंबरदुखी थांबते.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य:- शेवग्याचा पाला, हरभरा डाळीचे पीठ, तांदूळ पीठ, ओवा, हिरवी मिरची पेस्ट, मीठ, हळद, तेल, दही इ.

कृती:- शेवगा पाला, बेसन, तांदूळ पीठ, ओवा, हिरवी मिरची पेस्ट, मीठ, हळद व तेल एकत्र करावे. दही घालून भिजवून तेलाचा हात लावलेल्या थाळीत थापावे. कुकरमध्ये वाफवून वड्या थंड करून कापाव्यात किंवा तव्यात तेल घालून तळाव्यात किंवा फोडणीत परताव्यात. वरून खोबरे, कोथिंबीर टाकावी.

संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

साहित्य: चार कणसे, चार हिरव्या मिरच्यांचे तुकडे, दोन चिरलेले कांदे, अर्धी वाटी ओले खोबरे, साखर, एक चमचा मीठ, हळद, मोहरी, हिंग, कढीपत्ता, तेल, चिरलेली कोथिंबीर.

कृती: कणसे कुकरमध्ये शिजवून नंतर किसणीवर किसून घ्यावीत. किसताना दाणे व दांड्यांचा कीस बाजूला ठेवावा. खोबरे व दाणे मिक्सरमधून वाटून घ्यावेत. तेलावर हिंग, मोहरीची फोडणी करावी. त्यात हळद, मिरच्या, कढीपत्ता व कांदा घालावा. कांदा गुलाबी झाल्यानंतर त्यात मक्याचा कीस घालावा. मीठ व साखर चवीनुसार घालून वरून कोथिंबीर घालावी.

साहित्य: २०० ग्राम पनीर, मोठे चौकोनी तुकडे, १ मध्यम भोपळी मिरची, मध्यम चौकोनी तुकडे, १ लहान कांदा, मध्यम चौकोनी तुकडे (प्रत्येक पाकळी विलग करावी.)

पुदिना चटणी: १/४ कप पुदिन्याची पाने, २ टेस्पून कोथिंबीर, १ टीस्पून कॉर्न फ्लोअर, ५ हिरव्या मिरच्या, १ टीस्पून धणेपूड, १/२ टीस्पून जिरेपूड, ४ ते ५ लसूण पाकळ्या, २ टेस्पून आंबट दही, चवीपुरते मीठ.

इतर साहित्य: २ टीस्पून तेल, थोडेसे मीठ, पनीर ग्रील केल्यावर भुरभुरायला १ टीस्पून चाट मसाला + १/२ टीस्पून तंदूर मसाला, २ ते ३ चिमटी मिरपूड, २ ते ३ चिमटी लाल तिखट पावडर.

कृती: पुदिना, कोथिंबीर, हिरव्या मिरच्या, धने-जिरेपूड, लसूण, दही आणि मीठ एकत्र करावे. मिक्सरमध्ये बारीक वाटून घ्यावे. घट्टसर पेस्ट बनवावी. त्यात कॉर्न फ्लोअर घालून मिक्स करावे. पनीर, भोपळी मिरची, आणि कांदा एकत्र करून पुदिन्याच्या पेस्टमध्ये मॅरीनेट करावे. जर मेटल स्क्युअर्स असतील तर त्यावर भाज्या आणि पनीर ओवून घ्यावे. १ तास फ्रीजमध्ये ठेवावे. तंदूर ३-४ मिनिटे प्रीहीट करावा. पनीर आणि भाज्यांवर तेल स्प्रे करून घ्यावे. नंतर स्क्युअर्स तंदूरमध्ये ठेवून कडा ब्राउन होईस्तोवर ग्रील करावे. बाहेर काढून थोडे पातळ केलेले बटर ब्रश करावे. त्यावर चाट मसाला, तंदूर मसाला, मिरपूड, लाल तिखट आणि थोडे मीठ घालून सर्व्ह करावे. हे अपेटायझर नुसतेच छान लागते. वाटलेच तर बरोबर पातळ उभा चिरलेला कांदा, त्यावर लिंबू पिळून आणि थोडे मीठ घालून सर्व्ह करावे.