खाद्ययात्रा

साहित्यः

सव्वा कप भिजवलेला साबुदाणा,२ मध्यम आकाराचे उकडलेले बटाटे,२ ते ३ टेबलस्पून शेंगदाण्याचे कूट,दीड टीस्पून लाल तिखट,दीड टीस्पून लिंबाचा रस,बारीक चिरलेली कोथिंबीर,चवीनुसार मीठ,तेल.

चटणीसाठी लागणारे साहित्य:

१/२ कप खवलेले ओले खोबरे,२ लहान हिरव्या मिरच्या,३ टेबलस्पून दही,१/२ कप कोथिंबीर.

कृतीः

प्रथम साबुदाणा भिजत घालावा. साबुदाणा भिजविण्यासाठी एका भांड्यात साबुदाणे घ्यावेत. साबुदाणे पूर्णपणे बुडतील इतके पाणी घालावे व लगेच पाणी निथळुन घ्यावे. अगदी थोडेसे पाणी शिल्लक ठेवावे व त्यावर झाकण ठेवावे. साधारण २ तासांनी त्यात लिंबाचा रस घालावा व पुन्हा झाकुन ठेवावे व साधारण १ ते दीड तास थांबावे. उकडलेला बटाटा किसून घेऊन त्यात भिजवलेला साबुदाणा घालून नीट एकजीव करून घ्यावे व त्यात शेंगदाण्याचे कूट, लाल तिखट, लिंबाचा रस, बारीक चिरलेली कोथिंबीर व चवीनुसार मीठ घालून हे मिश्रण नीट एकजीव करून घ्यावे. तयार मिश्रणाचे मध्यम आकाराचे गोळे तयार करावेत व त्यांना हलक्या हातानी दाबून चपटा आकार द्यावा व गरम तेलात सोनेरी रंगावर तळून घ्यावेत. चटणी तयार करण्यसाठी चटणीचे वरील दिलेले सर्व साहित्य मिक्सरमधून एकत्र फिरवून घ्यावे व गरमागरम वडे ओल्या खोबर्‍याच्या चटणीसोबत सर्व्ह करावेत.

भेळ आवडत नाही असा माणूस विरळाच असेल. त्यातून भेळ म्हणजे महिला वर्गाचा वीक पॉईंट. भेळ,चाट हा आपल्या देशाच्या खाद्यसंस्कृतीचा एक महत्वाचा भाग आहे. भेळ मध्ये असलेल्या आंबट,गोड, तिखट चटण्यांमुळे त्याची चव काही वेगळीच, नेहमी भेळेत टोमेटो असला तरी कैरीच्या त्याची माझा वेगळीच.

साहित्य :

मॅकरोनी, ५० ग्रॅम बटर, ४ क्युब्स चिझ, ओरिगानो, चिली फ्लेक्स, दिड कप दूध.

कृती :

सर्वप्रथम पॅनमध्ये ५० ग्रॅम बटर घालून त्यावर दिड कप दूध घालणे. नंतर त्यात चिझ घालून हे मिश्रण घाटून घेणे.

त्यानंतर दुसर्‍या कढई मध्ये पास्ता पाण्यात उकडवून तो मऊ झाल्यावर त्यात हे मिश्रण घालणे.

त्यानंतर वरुन ओरिगानो व चिलीफ्लेक्स घालणे. मॅक अॅण्ड चिझ पास्ता तयार.

साहित्य: १ मध्यम आकाराची मेथीची जुडी, १ वाटी डाळीचे पीठ, ५-६ हिरव्या मिरच्य़ा, थोडी कोथिंबीर, १/२ चमचा धणे,कुटून मीठ, हळद ,मोहनासाठी तेल.

पाककृती:

मेथी बारीक चिरुन घ्यावी व धुवून चाळणीवर निथळत ठेवावी. मिरच्या बारीक चिराव्यात.

नंतर सर्व एकत्र करुन पीठ बिजवावे. नंतर त्याचे सुपारीएवढे गोळे करावेत व किंचित लांबट आकार द्यावा.

नंतर कुकरमध्ये चाळणीला तेलाचा हात लावून त्यावर हे गोळे वाफवून घ्यावेत.

गार झाल्यावर कढईत जरा जास्त तेलाची फोडणी करुन त्यावर परतावेत.

फार छान लागतात. लहान मुलांनाही फार आवडतील.

रामायण काल म्हणजे अन्नसमृद्धीचे युग होते असे वर्णन वाङमयात आहे.

साहित्य: चार कणसे, चार हिरव्या मिरच्यांचे तुकडे, दोन चिरलेले कांदे, अर्धी वाटी ओले खोबरे, साखर, एक चमचा मीठ, हळद, मोहरी, हिंग, कढीपत्ता, तेल, चिरलेली कोथिंबीर.

कृती: कणसे कुकरमध्ये शिजवून नंतर किसणीवर किसून घ्यावीत. किसताना दाणे व दांड्यांचा कीस बाजूला ठेवावा. खोबरे व दाणे मिक्सरमधून वाटून घ्यावेत. तेलावर हिंग, मोहरीची फोडणी करावी. त्यात हळद, मिरच्या, कढीपत्ता व कांदा घालावा. कांदा गुलाबी झाल्यानंतर त्यात मक्याचा कीस घालावा. मीठ व साखर चवीनुसार घालून वरून कोथिंबीर घालावी.

‘ट्रायगॉनेला फेनम ग्रेसम’ असं शास्त्रीय नाव असलेली मेथी संस्कृतमध्ये मेथिक, बहुपत्रिका वगैरे नावांनी ओळखली जाते. तिच्या संस्कृतमधील नावावरूनच मेथी हे मराठीतलं नाव रूढ झालं असावं.

राजगिरा किंवा अमरन्थ म्हणजे ग्रीकमध्ये ‘अमर’. शरीराच्या अनेक अवयवांना ताकद देणारा राजगिरा म्हणजे कॅल्शियम. शरीराच्या अनेक अवयवांना ताकद देणारा राजगिरा म्हणजे कॅल्शियम आणि लोहाचा मोठा स्रोत आहे. मॅग्नेशियम, फॉस्फरस, पोटॅशियम अशी शरीराला आवश्यक असलेली खनिजं राजगिऱ्यात पुरेशा प्रमाणात आहेत. इतर धान्यात नसलेलं ‘क’ जीवनसत्त्वही राजगिऱ्यात आहे. यात चोथा, कबरेदकं आणि रिबोफ्लोविनही आहे. शिवाय पचनाला हलका असल्याने केवळ उपासालाच नव्हे तर सर्वानी विशेषत: वयस्कर लोकांनी राजगिरा रोजच्या आहारात अवश्य घ्यावा. राजगिऱ्याच्या लाह्य़ा तर पचायला आणखी हलक्या. नाजूक कोठा असणाऱ्यांनी तसेच वयस्कर लोकांनी उपवासामध्ये राजगिरा लाही आणि दूध किंवा राजगिऱ्याचा लाडू घ्यावा. एका राजगिरा लाडूत केवळ ३० उष्मांक असतात. स्थूल व्यक्तींनी उपवासाला राजगिरा घ्यायला हरकत नाही. आयुर्वेदानुसार राजगिरा हे पित्तप्रकृतीसाठी वरदानच आहे. उलट्या, आम्लपित्त, अल्सर, कावीळ या विकारांमध्ये राजगिरा पथ्यकारक आहे. यामध्ये दुधातील कॅल्श‌यिमपक्षा दुप्पट प्रमाणात कॅल्श‌यिम असते. त्यामध्ये अँटीऑक्सिडंटस, व्हिटॅमीन सी व ई, लोह, मॅग्नेशियम, फॉस्फरस व पोटॅशियम असते. इतर तृणधान्याच्या तुलनेत राजगिऱ्यात खूप मोठ्या प्रमाणावर प्रथ‌निे, खासकरून लायसिन अमिनो अॅसिड असते. वजन कमी करण्यात याची मदत होते. मधुमेहींना रक्तातील शर्करेचे प्रमाण कमी ठेवण्यासाठी राजगिरा मदत करतो.
राजगिऱ्याचे काही पदार्थ
राजगिऱ्याची चिक्की
साहित्य. दोन कप राजगिरा, अर्धा कप भाजलेले शेंगदाणे (थोडे जाडसर भरडून), दोन चमचे रिफाइंड तेल, एक कप गूळ.
कृती. तेल व गूळ एकत्र करून कढईत वितळून घ्यावे. त्यात राजगिरा, शेंगदाणे मिसळून मिश्रण एकजीव करावे. त्याचा गोळा बनवावा. मिश्रण ट्रेमध्ये थापून त्याच्या वड्या कापाव्यात.
राजगिरा कचोरी
साहित्य. पाव किलो राजगिरा पीठ, ४ बटाटे, कोथिंबीर, हिरवी मिरची, शेंगदाण्याचे कूट, जिरा, तिखट, मीठ.
कृती. सर्वप्रथम बटाटे उकळून घ्या. हिरवी मिरची, कोथिंबीर मिक्सरला वाटून घ्या.बटाटा सोलून, मिरची कोथिंबीर पेस्ट, शेंगदाणा कूट, मीठ, तिखट सर्व एकत्र करून त्यात राजगिरा पीठ मिसळावे. सर्व पदार्थ मिसळताना थोडे पाण्याचे साह्य़ घेऊन घट्ट पीठ तयार करा. छोटे-छोटे गोळे करून कचोरीच्या आकाराचे हातावर थापून घ्या. उकळत्या तेलात खुसखुशीत तळून घ्या.
राजगिरा पिठाची उकड
साहित्य. १ वाटी राजगिरा पीठ, दीड वाटी ताक, एखादी हिरवी मिरची, एक चमचा आल्याचा कीस, पाव वाटी भाजलेल्या शेंगदाण्याचं कूट, चवीला मीठ, फोडणीसाठी एक मोठा चमचा तूप, १ चमचा जिरं, कोथिंबीर.
कृती. तुपाची जिरं घालून फोडणी करावी, त्यात मिरच्यांचे तुकडे परतावेत, आलं घालावं, ताकात पीठ आणि मीठ मिसळून फोडणीत ओतावं आणि ढवळत राहावं, पीठ शिजलं की खाली उतरून दाण्याचं कूट आणि कोथिंबीर मिसळावी.
राजगिरा डोसा
साहित्य : राजगिरा पीठ १ कप, बटाटे (किसलेले) ३ मध्यम, हिरव्या मिरच्यांची पेस्ट १ चमचा, कापलेली कोथिंबीर १ चमचा, जिरे १ चमचा, तेल १ चमचा, मिठ पाणी – गरजेप्रमाणे
कृती : हिरव्या मिरच्या, कोथिंबीर बारीक चिरून घ्या आणि एका भांडय़ात राजगिरा पीठ, जिरे, मिठ टाका आणि एकत्र करा. गरजेप्रमाणे त्यामध्ये पाणी घाला. तवा गरम करा आणि मिश्रणाने डोसा घाला. कडेने थोडे तेल सोडा आणि कडा लालसर होईपर्यंत राहू द्या. त्यानंतर डोसा उलटा आणि दुसऱ्या बाजूने शिजू द्या. नारळाच्या चटणी बरोबर सव्‍‌र्ह करा.
संजीव वेलणकर पुणे.
९४२२३०१७३३

किसलेले गाजर व बटाटे नॉनस्टिक पॅनमध्ये परता. सोया मिक्सकरमधून काढून सर्व मसाले व मीठ घालून परता. बटाटे, गाजर व सोया एकत्र करून गोळा बनवा. मैद्यात थोडे तेल, मीठ व पाणी घालून भज्याच्या पिठाप्रमाणे भिजवून घ्या. सोया मिश्रणाचे चपटे पॅटिस बनवून मैद्याच्या मिश्रणात बुडवून फ्रायपॅनमध्ये तेलात तळून घ्या. गरमगरम सॉसबरोबर सर्व्ह करा.