सुभाष नाईकनिष्कर्ष आणि समारोप :
मृत्यू हा जीवनाचा अविभाज्य भाग आहे, व त्यामुळे अनेकविध पद्यांमध्ये विविध संदर्भांनी मृत्यूचा उल्लेख येतो. या विषयावरील काव्यात काय आवश्यक आहे, तर, भावनेची आर्तता, कांहीं दार्शनिक (philosophical ) मननचिंतन, समाजभान-संबंधित विवेचन, किंवा असाच कांहींतरी ‘संजीदा’ ( गंभीर, serious ) विचार. त्यासाठी, नवनवीन प्रतिमा व उपमा-रूपक यांसारखे अलंकार अत्यावश्यक (a must) वाटत नाहींत ; अर्थात् , असले, व त्यांमुळे जर सौंदर्य वाढलें, तर कांहींच हरकत नाहीं . मुख्य म्हणजे, काव्य मनाला भिडलें, त्यानें विचारप्रवृत्त केलें की, तें वाचकांच्या हृदयापर्यंत पोंचतें, आणि तेथें जीवित रहातें.
म्हणूनच ज्येष्ठ कवयित्री शांता शेळके म्हणतात –
असेन मी नसेन मी तरी असेल गीत हें.
- ( एक भावगीत)
उर्दूचा एक शायरही हेंच वेगळ्या शब्दांत सांगतो –
हम तो मरकर भी किताबों में रहेंगे ज़िंदा
ग़म उन्हीं का है, जो मर जाएँ तो गुज़र जाते हैं ।
अखेरीस :
तुमच्यामाझ्यासाठी, Zen-Priest Tai Sheridan याचें चिंतन मार्गदर्शक ठरावें –
Until you relax
in the core of yourself,
it is impossible to
make peace with death.
या ओळींची तुलना याच काव्यातील एका अन्य कडव्याशी करावी, जें आधी ( भाग -२ मध्ये ) दिलेलें आहे.
In the still waters, golden light
may you imbibe the gentle truth
Relax, you are going to die.
मरण, जें टळणें अशक्य आहे, त्याचा मनोमन स्वीकार करणें , एवढेंच आपल्या हातात असतें ; आणि तसें केल्यानें आपलें जीवन सु-सह्य तर होईलच ; पण तें सु-फल होईल, सु-शांत होईल. मृत्यूविषयींच्या काव्यातून आपण एवढें शिकूं शकलो तरी पुरें.
(संपूर्ण)
— सुभाष स. नाईक
Subhash S. Naik
